Artykuł powstał 8.12.2023 r., ostatnia aktualizacja 22.12.2025 r.
Wirus RSV jest częstą przyczyną sezonowych zakażeń układu oddechowego. Zakażenie jest szczególnie niebezpieczne dla niemowląt, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi. Artykuł skupia się na zakażeniach wirusem RSV osób dorosłych.
| Z artykułu dowiesz się: >> czym charakteryzuje się wirus RSV, >> kto jest najbardziej narażony na infekcję, >> jak dochodzi do zakażenia wirusem, >> jakie są najczęstsze objawy infekcji, >> od czego zależy ciężkość objawów chorobowych, >> jak wykryć zakażenie wirusem RSV, >> na czym polega leczenia zakażeń wirusem RSV, >> w jaki sposób chronić się przed infekcją RSV. |
Spis treści:
- Czym jest wirus RSV?
- Przyczyny zachorowań na wirus RSV
- Objawy zakażenia wirusem RSV
- Objawy i przebieg zakażenia wirusem u dorosłych
- Objawy zakażenia wirusem u osób starszych
- Jakie objawy zakażenia wirusem mogą wystąpić u osób z chorobami przewlekłymi?
- Wirus RSV – ścieżka diagnostyczna
- Na czym polega leczenie wirusa RSV?
- Profilaktyka zakażeń RSV
- Zakończenie
- Wirus RSV – FAQ
Czym jest wirus RSV?
Wirus RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) należy do pneumowirusów wywołujących schorzenia układu oddechowego. Cząstka wirusa składa się z kwasu rybonukleinowego (RNA), białek oraz lipidowej otoczki. Białka powierzchniowe wirusa odgrywają istotną rolę w przyłączaniu wirusa do komórek nabłonka oddechowego, w fuzji zakażonych komórek (tworzenie wielojądrowych syncytiów) oraz w odpowiedzi immunologicznej.
Rezerwuarem wirusów RSV są ludzie. Na zakażenie narażone są wszystkie grupy wiekowe:
- niemowlęta,
- dzieci,
- dorośli,
- seniorzy.
Do zachorowań epidemicznych w klimacie umiarkowanym dochodzi najczęściej w okresie od jesieni do wiosny. Zakażeniom sprzyja przebywanie w dużych skupiskach ludzi (np. w żłobku, przedszkolu, szkole, internacie, domu opieki długoterminowej i innych). U osób dorosłych infekcja zazwyczaj przebiega łagodnie, u niemowląt, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi przebieg choroby może być ciężki.
Zakażenia RSV od 24.02.2023r. podlegają w Polsce obowiązkowej rejestracji. Z roku na rok obserwowany jest wzrost przypadków infekcji (tabela nr 1). Ciężki przebieg choroby, który do niedawna kojarzony był głównie z okresem niemowlęcym coraz częściej dotyka osób starszych.
| Zakażenia wirusem RSV | 01.01-30.11.2025 r. | 01.01-30.11.2024 r. | ||
| Liczba | Zapadalność | Liczba | Zapadalność | |
| ogółem | 93 509 | 250,01 | 38 822 | 103,35 |
| w tym u dzieci do lat 2 | 33 418 | 6 686,23 | 17 899 | 3 276,13 |
Przyczyny zachorowań na wirus RSV
Źródłem zakażenia wirusem RSV są zarówno osoby z objawami choroby, jak i z infekcją bezobjawową. Szacuje się, że osoba zakażona zakaża średnio 3 osoby z bliskiego otoczenia. Do infekcji dochodzi najczęściej drogą kropelkową w trakcie mówienia, kasłania i kichania. Możliwe jest również zakażenie drogą kontaktową, na skutek dotykania skażonymi dłońmi ust, nosa, oczu. Wirus RSV może utrzymywać się na skórze i powierzchniach nawet do 30 h. Naturalna odporność po przechorowaniu nie zapobiega powtórnemu zakażeniu.
Czynnikami ryzyka ciężkiej postaci zakażenia wirusem RSV są:
- wiek – dzieci do lat 2 (szczególnie w 2-6. m.ż.), seniorzy >65. r.ż.,
- POChP,
- choroba niedokrwienna serca,
- niewydolność serca,
- cukrzyca,
- przewlekła choroba nerek,
- otyłość,
- immunosupresja.
>> Sprawdź też: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości
Objawy zakażenia wirusem RSV
Wirus RSV jest przyczyną lokalnych zakażeń układu oddechowego. Nie powoduje wiremii i nie szerzy się na inne obszary organizmu człowieka. Objawy kliniczne zakażenia i ich nasilenie zależne są od wieku (Tabela 2) i sprawności układu immunologicznego. Powikłaniem zakażenia może być zaostrzenie chorób przewlekłych.
| Grupa wiekowa | Objawy kliniczne |
| Niemowlęta | Zapalenie oskrzelików i płuc |
| Dzieci | Od zakażenia bezobjawowego do zapalenia płuc |
| Dorośli | Zazwyczaj pospolite przeziębienie |
| Seniorzy | Częste zakażenia dolnych dróg oddechowych |
>> Może Cię zainteresować: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?
Objawy i przebieg zakażenia wirusem u dorosłych
Zdrowi dorośli <50. r.ż. ulegają zakażeniu RSV wielokrotnie w ciągu całego życia, a objawy w większości przypadków ograniczają się do górnych dróg oddechowych. Przebieg choroby jest zazwyczaj łagodny. Pojawia się:
- katar,
- uczucie zatkanego nosa,
- ból gardła,
- zapalenie spojówek.
Infekcja może być również bezobjawowa. W przypadku zaistnienia czynników ryzyka, infekcja może z górnych dróg oddechowych rozszerzyć się na oskrzela, oskrzeliki i płuca. Przy zapaleniu dolnych dróg oddechowych pojawia się kaszel, wzmożona produkcja plwociny, duszności, trudności w oddychaniu, gorączka, ból w klatce piersiowej, świsty oddechowe, krwioplucie.
Objawy zakażenia wirusem u osób starszych
U osób >60 r.ż. objawy zakażenia górnych dróg oddechowych, które są pierwszym etapem infekcji RSV, mogą być słabo wyrażone lub nieobecne. U seniorów częściej niż u młodszych dorosłych, zakażenia wirusem RSV prowadzi do infekcji dolnych dróg oddechowych.
Objawy choroby mogą być nietypowe, mogą pojawić się zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi, ogólne osłabienie, apatia oraz zaostrzenia chorób przewlekłych lub ich nasilenie w krótkim czasie po infekcji.
Jakie objawy zakażenia wirusem mogą wystąpić u osób z chorobami przewlekłymi?
Infekcja wirusem RSV sprzyja zaostrzeniu chorób przewlekłych. Dotyczy to szczególnie osób z:
- chorobami płuc – zwłaszcza POChP i astmą,
- chorobami serca – np. z chorobą niedokrwienną serca, niewydolnością serca,
- chorobami metabolicznymi, np. z cukrzycą,
- przewlekłą chorobą nerek.
Choroby przewlekłe, zwłaszcza choroby płuc i serca, zwiększają ryzyko hospitalizacji pacjentów z infekcją RSV – jest ono kilkukrotnie wyższe niż u osób nie obciążonych tymi schorzeniami.
Wirus RSV – ścieżka diagnostyczna
Wstępne rozpoznanie infekcji RSV opiera się na wywiadzie i objawach klinicznych, ale uzyskane w ten sposób informacje nie są wystarczające. Objawy kliniczne występujące w przebiegu zakażenia wirusem RSV są niespecyficzne i mogą występować również w trakcie infekcji innymi wirusami i bakteriami. Potwierdzenie zakażenia RSV uzyskuje się w oparciu o testy laboratoryjne.
Rutynowo wykorzystywane są testy genetyczne i antygenowe. Hodowla i testy serologiczne służą do celów naukowych i nadzoru epidemiologicznego. Próbką do badania laboratoryjnego jest materiał pobrany z górnych lub dolnych dróg oddechowych.
Testy laboratoryjne stosowane rutynowo w diagnostyce wirusa RSV:
- Testy molekularne (genetyczne) – są najbardziej wiarygodnym badaniem diagnostycznym w kierunku wirusa RSV. Powszechnie stosowana jest bardzo czuła i specyficzna metoda rRT– PCR (ang. Real-time reverse transcription-polymerase chain reaction). Najczęściej dostępne w laboratoriach testy wykrywają jednoczasowo materiał genetyczny wirusa RSV i wirusa grypy lub RSV, wirusa grypy i wirusa SARS-CoV 2 wywołującego COVID. Możliwe jest również wykonanie multipleksowego testu układowego, w którym rozpoznawany jest materiał genetyczny różnych drobnoustrojów odpowiedzialnych za zakażenia dróg oddechowych.
- Testy antygenowe – wykrywają białka charakterystyczne dla wirusa RSV. Obecnie najpowszechniej stosowane są testy combo obejmujące badanie w kierunku grypy, COVID i zakażeń wirusem RSV oraz podwójne testy w kierunku wirusa grypy i RSV. Testy antygenowe mają wysoką czułość u małych dzieci, są mniej czułe u starszych dzieci i dorosłych.
>> Warto przeczytać także: Testy antygenowe – nowe rozdanie w diagnostyce koronawirusa SARS-CoV-2
Na czym polega leczenie wirusa RSV?
Nie istnieje leczenie przyczynowe zakażeń RSV. Podstawą jest leczenie objawowe i wspomagające. Noworodki i niemowlęta powinny być konsultowane przez lekarza, który podejmuje decyzję o sposobie terapii w domu lub o konieczności hospitalizacji. Niezwykle istotne jest u nich prawidłowe oczyszczanie nosa z wydzieliny. Czynność tę wykonują rodzice przy pomocy specjalnych aspiratorów, ponieważ małe dzieci nie potrafią same wydmuchiwać nosa. Do czyszczenia i rozrzedzania wydzieliny można stosować roztwór soli morskiej. Prawidłowe oczyszczanie nosa zapobiega rozszerzaniu się infekcji z górnych na dolne drogi oddechowe.
Leczenie zakażeń wywołanych przez RSV u dorosłych ma charakter wyłącznie objawowy. Podawane są leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, poprawiające drożność nosa, zmniejszające dolegliwości bólowe gardła. W trakcie leczenia ważny są:
- odpoczynek,
- odpowiednia dieta,
- utrzymywanie temperatury 18-20°C oraz odpowiedniego nawilżania pomieszczenia, w którym przebywa chory.
W przypadku przedłużających się objawów należy skontaktować się z lekarzem.
Profilaktyka zakażeń RSV
W chwili obecnej nie ma skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi RSV dla dzieci. Profilaktyka zakażeń wirusem RSV dzieci obejmuje podawanie przeciwciał monoklonalnych (w Polsce zarejestrowany jest paliwizumab) oraz szczepienie kobiet ciężarnych celem biernej ochrony dzieci od urodzenia do 6 m.ż. Podawanie przeciwciał monoklonalnych realizowane jest w Polsce w ramach programu lekowego i ograniczone jest do dzieci z grupy ryzyka – urodzonych przedwcześnie i z czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV.
Szczepienie kobiet ciężarnych między 24. a 36. tygodniem ciąży jest możliwe w Polsce od sierpnia 2023 r. Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka jest w 100% refundowana.
Najskuteczniejszą profilaktyką u dorosłych są szczepienia ochronne. W Polsce dopuszczono do podawania dwie szczepionki przeciwko wirusowi RSV:
- Szczepionka Abrysvo – szczepionka została dopuszczona do stosowania w Polsce w sierpniu 2023 r. Jest przeznaczona dla osób dorosłych >18 r.ż.. Głównym wskazaniem do stosowania szczepionki jest ochrona osób starszych >60 r.ż., osób dorosłych <60 r. ż. z chorobami towarzyszącymi oraz bierna ochrona noworodków i niemowląt (szczepienie ciężarnych). Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka jest bezpłatna dla kobiet w ciąży i i osób po 65 r.ż. Osoby w wieku 60-64 lata obejmuje refundacja 50%. Do otrzymania szczepionki wymagana jest recepta.
- Szczepionka Arexvy – pojawiła się na rynku polskim czerwcu 2023 r. Jest przeznaczona dla osób >60 r.ż. i osób 50-59 r.ż. z grupy zwiększonego ryzyka. Od 1 października 2025 r. jest bezpłatna dla osób po 65 r.ż. Osoby w wieku 60-64 lata obejmuje refundacja 50%. Do otrzymania szczepionki wymagana jest recepta.
W przypadku wszystkich osób, niezależnie od wieku i przynależności do grupy ryzyka, niezwykle istotna jest profilaktyka nieswoista, która obejmuje:
- dbanie o higienę rąk,
- izolację od osób zakażonych,
- unikanie przebywania w dużych skupiskach ludzi w okresie epidemicznym,
- wietrzenie i nawilżanie pomieszczeń.
>> Przeczytaj też: Szczepienia osób dorosłych – które są zalecane i dlaczego?
Zakończenie
W okresie epidemicznych zachorowań na choroby układu oddechowego, trwającym zazwyczaj od późnej jesieni do wczesnej wiosny, warto pamiętać, że jedną z najczęstszych przyczyn infekcji są wirusy RSV. Zakażenie w prosty sposób można potwierdzić badaniami laboratoryjnymi.
Osoby starsze oraz osoby obciążone chorobami przewlekłymi mają szansę na uniknięcie infekcji bądź na złagodzenie jej przebiegu poprzez szczepienia ochronne. O szczepieniach powinny pamiętać również kobiety w ciąży. Jest to nie tylko zabezpieczenie przyszłej mamy, ale też ochrona nowonarodzonego dziecka przed ciężkim przebiegiem RSV i zmniejszająca ryzyko jego hospitalizacji.
Wirus RSV – FAQ
Tak, skutki zakażenia wirusem RSV mogą prowadzić do ciężkiego zapalenia dolnych dróg oddechowych oraz do zaostrzenia chorób przewlekłych. Na ciężki przebieg choroby najbardziej narażone są noworodki i niemowlęta, seniorzy oraz osoby z immunosupresją i chorobami przewlekłymi, szczególnie chorobami płuc i serca.
Tak, zakażenie wirusem RSV w większości przypadków, szczególnie u osób dorosłych, można wyleczyć w domu. Stosowana jest terapia łagodząca objawy choroby: leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, poprawiające drożność nosa. Wskazana jest temperatura 18-20°C i odpowiednie nawilżanie pomieszczenia, w którym przebywa osoba zainfekowana. Brak poprawy lub pogorszenie objawów jest wskazaniem do kontaktu z lekarzem, ponieważ rozszerzenie zakażenia na dolne drogi oddechowe może wymagać hospitalizacji ze wspomaganiem oddychania.
U większości osób dorosłych zakażenie wirusem RSV może dawać objawy „zwykłego przeziębienia”. Pojawia się katar, uczucie zatkanego nosa, ból gardła. Jeżeli dojdzie do rozszerzenia zakażenia na dolne drogi oddechowe: oskrzela, oskrzeliki, pęcherzyki płucne, pojawia się kaszel, trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej, świsty oddechowe, krwioplucie. U osób starszych może wystąpić utrata świadomości, zachwiania równowagi, zaostrzenie chorób przewlekłych.
Nie, antybiotyki nie działają na wirusy.
Nie istnieje przyczynowe leczenie zakażeń wywołanych przez wirusa RSV – brak jest leków skutecznych wobec wirusa. W terapii stosowane jest leczenie objawowe (leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, zmniejszające obrzęk nosa). Brak leczenia objawowego może prowadzić do przedłużenia procesu chorobowego, nadkażeń bakteryjnych, rozszerzenia infekcji z górnych na dolne drogi oddechowe oraz do innych powikłań.
Kaszel w początkowej jego fazie jest suchy, męczący i drażniący. W późniejszym etapie choroby kaszel staje się mokry, chory odkrztusza duże ilości śluzu. Kaszlowi może towarzyszyć świszczący oddech.
Bibliografia:
- lek. Monika Wróblewska, prof. dr hab. n. med. Wojciech Naumnik „Zakażenia RSV u dorosłych – cz. 1: etiologia i patogeneza” https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/341110,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-1-etiologia-i-patogeneza (dostęp 07.12.2025r.).
- lek. Monika Wróblewska, prof. dr hab. n. med. Wojciech Naumnik „Zakażenia RSV u dorosłych – cz.5: leczenie” https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/351392,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-5-leczenie (dostęp 08.12.2025r.).
- lek. Monika Wróblewska, prof. dr hab. n. med. Wojciech Naumnik „Zakażenia RSV u dorosłych – cz.2: epidemiologia” https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/349522,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-2-epidemiologia (dostęp 08.12.2025r.).
- dr n. med. Ewa Duszczyk „Zakażenia RSV – objawy, leczenie, powikłania” https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/321332,zakazenia-rsv-objawy-leczenie-powiklania (dostęp 08.12.2025r.).
- Szczepionka przeciw RSV https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rsv/ (dostęp 06.12.2025r.).
- Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH PIB (dostęp 07.12.2025r.).
