Pakiet podstawowy - trądzik hormonalny – mężczyzna

Symbol: PKTRDMP

Trądzik u mężczyzn często wiąże się z działaniem androgenów - hormonów wpływających na pracę gruczołów łojowych i proces rogowacenia w obrębie mieszka włosowego. Pod ich wpływem gruczoły produkują więcej sebum, co sprzyja zaskórnikom, stanom zapalnym i zmianom krostkowo-grudkowym.

W skład pakietu wchodzą następujące badania:

• testosteron całkowity – główny androgen męski. Jego nadmiar lub zwiększona biodostępność (przy niskim SHBG) mogą nasilać produkcję sebum i zaostrzać przebieg trądziku;
• dihydrotestosteron (DHT) – aktywny metabolit testosteronu powstający w skórze, pod wpływem enzymu 5α-reduktazy. Działa na gruczoły łojowe kilkukrotnie silniej niż sam testosteron. Podwyższony poziom DHT jest jednym z częstszych hormonalnych mechanizmów trądziku u mężczyzn;
• DHEA-S – prekursor testosteronu i DHT. Jego podwyższony poziom może wskazywać na nadnerczowe źródło nadmiaru androgenów, co może przekładać się na nasilenie zmian trądzikowych;
• SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) – białko, które wiąże testosteron i DHT we krwi, regulując ich dostęp do tkanek, w tym do skóry. Niski poziom SHBG oznacza, że więcej androgenów pozostaje w formie wolnej i może pobudzać gruczoły łojowe, nawet w sytuacji gdy testosteron całkowity mieści się w normie.

KTO I KIEDY POWINIEN WYKONAĆ BADANIE

Badanie jest przeznaczone dla mężczyzn, u których:

• trądzik pojawił się lub nasila po okresie dojrzewania (po 20. roku życia);
• zmiany trądzikowe utrzymują się mimo stosowania standardowego leczenia dermatologicznego;
• trądzik ma charakter zapalny – głębokie, bolesne grudki i krosty, szczególnie w okolicy żuchwy, szyi, pleców i klatki piersiowej;
• trądzikowi towarzyszą inne objawy mogące wskazywać na zaburzenia hormonalne:
  • nadmierne przetłuszczanie się skóry i włosów
  • łysienie androgenowe (cofanie się linii włosów, przerzedzenie na czubku głowy)
  • nadmierne owłosienie ciała;
• pacjent stosuje lub stosował preparaty hormonalne, prohormony albo sterydy anaboliczne;
• trądzik nawraca po zakończeniu leczenia izotretynoiną.

UPROSZCZONA INTERPRETACJA WYNIKÓW

Wyniki badań powinien interpretować lekarz, w połączeniu z objawami klinicznymi pacjenta. Należy pamiętać, iż zaobserwowane odchylenia od normy mogą być efektem różnych schorzeń. Pojedynczy wynik wykraczający poza normę nie przesądza o rozpoznaniu.

Dla powstawania trądziku mają znaczenie następujące wartości:

• testosteron całkowity ↑ - podwyższony poziom testosteronu powoduje, iż większa pula androgenów dostępna jest w skórze, co może nasilać produkcję sebum, łojotok i trądzik;
• testosteron całkowity N - nie wyklucza wpływu testosteronu na powstawanie trądziku, wynik należy interpretować wraz z poziomem SHBG i/lub wolnym testosteronem;
• DHT ↑ - silniejsze pobudzanie gruczołów łojowych – częsta przyczyna uporczywego trądziku;
• DHEA-S ↑ - sugeruje nadczynność nadnerczy lub guz nadnerczy jako źródło androgenów., które przyczyniają się do powstawania trądziku;
• SHBG ↓ - im niższy poziom SHBG tym więcej wolnego testosteronu i DHT dociera do gruczołów łojowych w skórze i może nasilać zmiany trądzikowe, nawet jeśli poziom testosteronu całkowitego jest w normie.

UWAGA! Wartości prawidłowe nie wykluczają wpływu hormonów na skórę.

CO MOŻE WPŁYWAĆ NA WYNIK

• Pora pobrania krwi – testosteron i DHT osiągają najwyższe stężenia rano, dlatego zalecane jest pobranie między 7:00 a 10:00.
• Wysiłek fizyczny – intensywny trening w ciągu 48 h przed badaniem może przejściowo podnosić testosteron i DHT.
• Stres i niedobór snu – wpływają na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, zmieniając poziom DHEA-S.
• Nadwaga i otyłość – obniżają SHBG, zwiększając pulę wolnych androgenów w skórze.
• Insulinooporność – obniża SHBG i nasila biodostępność androgenów, co jest jednym z częstszych mechanizmów trądziku u mężczyzn z nadmierną masą ciała.
• Leki i suplementy diety: sterydy anaboliczne (podnoszą testosteron i DHT), finasteryd i dutasteryd (obniżają DHT), niektóre leki przeciwgrzybicze, np. ketokonazol (obniżają testosteron), suplementy z trybulusem, DHEA, ZMA (mogą zaburzać profil androgenowy).
• Choroby wątroby - wątroba jest głównym miejscem produkcji SHBG oraz metabolizmu steroidów. Marskość wątroby i przewlekłe zapalenie wątroby (wirusowe, autoimmunologiczne) prowadzą do wzrostu SHBG i spadku wolnego testosteronu. Z kolei niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD), często towarzyszące otyłości i insulinooporności, obniża SHBG, zwiększając dostępność androgenów dla skóry.
• Choroby tarczycy - nadczynność tarczycy może podnosić SHBG (co wiąże więcej testosteronu i maskować nadmiar androgenów w badaniach). Niedoczynność tarczycy obniża SHBG, zwiększając pulę wolnych androgenów i potencjalnie nasilając trądzik.

Badanie wykonuje się zwykle rano, po ok. 8–12 godzinnym postu, po 3–5 dniach przerwy w stosowaniu preparatów zawierających hormony lub anaboliki.