Pakiet rozszerzony - trądzik hormonalny – mężczyzna

Symbol: PKTRDMR

Trądzik u mężczyzn często jest związany z działaniem androgenów – hormonów regulujących aktywność gruczołów łojowych i proces rogowacenia mieszka włosowego. Ich nadmiar lub zaburzona równowaga z innymi hormonami sprzyja nadprodukcji łoju, powstawaniu zaskórników, stanów zapalnych i głębokich zmian grudkowo‑krostkowych. W postawaniu trądziku mają jednak znaczenie nie tylko androgeny, ale również estrogeny, prekursory androgenów oraz hormony stresu, takie jak kortyzol.

W skład pakietu wchodzą:

• testosteron całkowity – podstawowy męski androgen. Zbyt wysokie stężenie lub zwiększona dostępność (przy obniżonym SHBG) nasilają łojotok i sprzyjają cięższemu przebiegowi trądziku;
• dihydrotestosteron (DHT) – najbardziej aktywny metabolit testosteronu powstający lokalnie w skórze pod wpływem 5α‑reduktazy. Kilkukrotnie silniej niż testosteron pobudza gruczoły łojowe. Jego nadmiar to częsty mechanizm uporczywego trądziku u mężczyzn;
• DHEA‑S – hormon nadnerczowy będący prekursorem testosteronu i DHT. Utrzymujące się wysokie wartości DHEA-S mogą wskazywać na nadmierną produkcję androgenów w nadnerczach i przyczyniać się do utrzymywania się trądziku;
• SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) – białko transportujące testosteron i DHT we krwi. Niskie SHBG oznacza większą ilość wolnych, biologicznie czynnych androgenów, które łatwiej docierają do skóry i pobudzają gruczoły łojowe, co ma znaczenie diagnostytczne szczególnie wówczas, gdy testosteron całkowity jest w granicach normy;
• estradiol – główny estrogen, powstający u mężczyzn głównie z aromatyzacji testosteronu. Wpływa na równowagę androgenowo‑estrogenową. Zarówno nadmiar estradiolu (np. w otyłości czy przy przyjmowaniu niektórych leków), jak i jego niedobór mogą modyfikować działanie androgenów w skórze i pośrednio wpływać na nasilenie trądziku, a także na poziom SHBG;
• androstendion – pośredni prekursor testosteronu i DHT produkowany w nadnerczach i jądrach. Podwyższone stężenia mogą świadczyć o zwiększonej produkcji androgenów (szczególnie nadnerczowych) i przyczyniać się do trądziku, nawet gdy sam testosteron całkowity pozostaje prawidłowy;
• kortyzol poranny – hormon wytwarzany przez nadnercza w sytuacji stresu i mobilizacji organizmu do działania. Jego zaburzone wydzielanie (zbyt wysokie lub zbyt niskie poranne stężenie) może wpływać na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, modulując poziom DHEA‑S i androstendionu. Przewlekły stres z podwyższonym kortyzolem może wiązać się z zaostrzeniami trądziku.

KTO I KIEDY POWINIEN WYKONAĆ BADANIE

Pakiet jest zalecany mężczyznom, u których:

- trądzik pojawia się lub nasila, zwłaszcza po zakończeniu dojrzewania (po ok. 20. roku życia);

- zmiany trądzikowe utrzymują się mimo standardowego leczenia dermatologicznego lub nawraca po zakończeniu terapii izotretynoiną;

- występuje głęboki, zapalny trądzik (bolesne grudki, guzki, krosty) szczególnie na żuchwie, szyi, plecach i klatce piersiowej;

- współistnieją objawy sugerujące zaburzenia hormonalne, takie jak: nasilony łojotok skóry twarzy i owłosionej skóry głowy, łysienie androgenowe (cofanie się linii włosów, przerzedzenie na czubku głowy), zwiększone owłosienie ciała;

- w wywiadzie występuje stosowanie preparatów hormonalnych, prohormonów, sterydów anabolicznych lub innych środków mogących wpływać na wydzielanie androgenów, estrogenów czy kortyzolu;

- obserwuje się objawy przewlekłego stresu, zaburzeń snu, wahań masy ciała lub nieprawidłowości ze strony nadnerczy, które mogą wpływać na poziom kortyzolu i DHEA‑S.

NORMY I ODCHYLENIA OD WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH

Interpretacja powinna odbywać się zawsze przez lekarza, z uwzględnieniem obrazu klinicznego i innych badań. Pojedyncze odchylenie nie stanowi rozpoznania choroby.

Testosteron całkowity ↑ – większa ilość androgenów dostępnych dla skóry, nasilony łojotok i skłonność do trądziku.

Testosteron całkowity N – nie wyklucza wpływu androgenów; konieczna ocena SHBG i/lub wolnego testosteronu.

- DHT ↑ – silna stymulacja gruczołów łojowych, częsta przyczyna opornego na leczenie trądziku.

- DHEA‑S ↑ – sugeruje nadmierną produkcję androgenów przez nadnercza (np. zespół nadnerczowy, guz nadnerczy), co jest czynnikiem nasilającym trądzik.

- SHBG ↓ – obniżony poziom globuliny wiążącej hormony płciowe, oznacza, iż więcej wolnego testosteronu i DHT dociera do gruczołów łojowych, zaostrza zmiany nawet przy „prawidłowym” testosteronie całkowitym.

Estradiol ↑ lub ↓ – oznacza zaburzenia równowagi androgenowo‑estrogenowej:

- estradiol ↑ (m.in. w otyłości, chorobach wątroby, przy niektórych lekach) może zwiększać SHBG i modyfikować działanie androgenów w skórze;

- estradiol ↓ - bardzo niski estradiol może obniżać SHBG i sprzyjać większej aktywności androgenów.

Androstendion ↑ – wskazuje na zwiększoną produkcję androgenów (często nadnerczowych) i może wyjaśniać trądzik przy prawidłowym testosteronie całkowitym.

Kortyzol poranny ↑ – może odzwierciedlać przewlekły stres lub nadczynność kory nadnerczy; wpływa na stan zapalny skóry, gojenie zmian oraz gospodarkę DHEA‑S/androstendionu, co może być powiązane z zaostrzeniem się trądziku.

Kortyzol poranny ↓ – może sugerować zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, towarzyszące nieprawidłowości poziomu DHEA‑S czy androstendionu także mogą przekładać się na zaburzenia pracy gruczołów łojowych skóry.

Prawidłowe wartości badań nie wykluczają udziału hormonów w patogenezie trądziku. Istotne są indywidualna wrażliwość skóry na androgeny, lokalna konwersja testosteronu do DHT oraz równowaga między androgenami, estrogenami i kortyzolem.

CO MOŻE WPŁYWAĆ NA WYNIKI

Pora pobrania krwi – testosteron, DHT, DHEA‑S i kortyzol wykazują rytm dobowy, dlatego zaleca się pobranie między 7:00 a 10:00, na czczo.

Aktywność fizyczna – intensywny wysiłek w ciągu 24–48 h może przejściowo podnieść testosteron, DHT i kortyzol.

Stres, brak snu – wpływają na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, modyfikując stężenia kortyzolu, DHEA‑S i androstendionu.

Leki i suplementy diety: sterydy anaboliczne (podnoszą testosteron i DHT), suplementy z trybulusem, DHEA, ZMA (mogą zaburzać profil androgenowy).

Choroby wątroby – wątroba odpowiada za syntezę SHBG i metabolizm steroidów. Marskość i przewlekłe zapalenia wątroby często podnoszą SHBG (spadek wolnego testosteronu), natomiast niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD) obniża SHBG i może nasilać działanie androgenów w skórze.

Choroby tarczycy – nadczynność zwykle zwiększa SHBG (co może maskować nadmiar androgenów w badaniach), niedoczynność obniża SHBG, zwiększając pulę wolnych androgenów i ryzyko nasilenia trądziku.

Dodatkowe przygotowanie