Pakiet trądzik hormonalny – rozszerzony kobieta

Symbol: PKTRDKR

Trądzik hormonalny u kobiet często wynika z nadmiaru androgenów – hormonów, które nasilają produkcję sebum, przyspieszają rogowacenie ujść mieszków włosowych i sprzyjają rozwojowi stanu zapalnego. Typowa lokalizacja zmian to dolna część twarzy (żuchwa, broda, linia żuchwy), szyja, dekolt i górna część pleców. Jednak nie tylko androgeny odgrywają rolę w powstawaniu trądziku. Brak równowagi estrogenów, prolaktyny, kortyzolu i SHBG ma także istotny wpływ na ekspresję zmian skórnych.

W skład pakietu wchodzą:

• testosteron całkowity – główny androgen krążący we krwi. Jego podwyższony poziom koreluje z nasileniem zmian trądzikowych, zwłaszcza gdy współistnieje niski SHBG;
• androstendion – hormon produkowany przez jajniki i nadnercza; jego wzrost bez jednoczesnego podwyższenia DHEA-S wskazuje na jajnikowe źródło hiperandrogenizmu, np. PCOS;
• DHEA-S – znacznie podwyższony poziom tego hormonu może sugerować wrodzony przerost nadnerczy lub guz nadnercza;
• LH i FSH – hormony przysadki regulujące funkcję jajników. Zaburzenia równowagi LH do FSH we wczesnej fazie folikularnej mogą wskazywać na PCOS, co jest obserwowane zwłaszcza u pacjentek szczupłych;
• SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) – białko transportujące testosteron i estradiol. Niski poziom SHBG zwiększa biodostępność wolnych hormonów, co – nawet w przypadku prawidłowego poziomu testosteronu całkowitego – nasila trądzik;
• prolaktyna – hormon przysadki, którego podwyższenie może prowadzić do zaburzeń cyklu i wtórnego hiperandrogenizmu;
• kortyzol poranny – hormon wydzielany przez nadnercza w sytuacji mobilizacji organizmu do działania i stresu. Przewlekły stres lub zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-nadnercza mogą modyfikować poziomy DHEA-S, androstendionu i SHBG, a także wpływać na ekspresję zmian trądzikowych. Podwyższony kortyzol poranny może współistnieć z otyłością brzuszną i insulinoopornością.

KTO I KIEDY POWINIEN WYKONAĆ BADANIE

Pakiet rekomendowany jest w przypadkach, gdy:

• problem trądziku pojawił się w dorosłości (zwykle po 20.–25. roku życia) lub nie ustąpił po okresie dojrzewania;
• zmiany są trądzikowe są głębokie, torbielowate, zapalne, zlokalizowane głównie w dolnej części twarzy (broda, linia żuchwy, kąciki ust), na szyi, dekolcie, górnej części pleców;
• trądzik jest oporny na standardowe leczenie dermatologiczne (retinoidy, antybiotyki, kwas azelainowy) przez ≥ 3 miesiące;
• trądzik szybko nawraca po izotretynoinie lub po odstawieniu doustnych środków antykoncepcyjnych;
• istnieje podejrzenie PCOS lub wrodzonego przerostu nadnerczy;
• współistnieją objawy nadmiaru androgenów: hirsutyzm, łysienie androgenowe typu kobiecego, nieregularne cykle, niepłodność;
• współistnieje insulinooporność lub otyłość brzuszna;
• obserwuje się objawy przewlekłego stresu, zaburzenia snu, niepokój, zmęczenie, wahania nastroju – co może wskazywać na zaburzenia osi HPA i wpływać na poziom kortyzolu i androgenów;
• podejrzewa się podwyższony poziom prolaktyny, np. po badaniach RTG przysadki, w czasie ciąży, przy stosowaniu niektórych leków.

MOŻLIWE PRZYCZYNY ODCHYLEŃ OD NORMY

• Testosteron całkowity ↑ – nadmiar androgenów, często związany z PCOS, zaburzeniami pracy nadnerczy lub zaburzeniami poziomu SHBG.
• Androstendion ↑ + DHEA-S N lub ↑ → wskazuje na jajnikowe źródło androgenów (np. PCOS).
• DHEA-S ↑↑ → sugeruje nadnerczowe źródło problemu (wrodzony przerost nadnerczy, guz). Niewielki wzrost często współistnieje z PCOS.
• LH/FSH > 1,5 na początku fazy folikularnej cyklu sugeruje PCOS, szczególnie u szczupłych pacjentek. Brak tego odchylenia u kobiet otyłych z insulinoopornością nie wyklucza jednak zespołu policystycznych jajników.
• SHBG ↓ → zmniejszony poziom globuliny wiążącej hormony płciowe powoduje, iż więcej wolnych androgenów jest dostępnych we krwi, co można nasilać zmiany skórne, nawet przy prawidłowym testosteronie całkowitym. Przyczyny: otyłość, insulinooporność, choroby wątroby, niedoczynność tarczycy.
• Prolaktyna ↑ – może powodować zaburzenia cyklu i wtórny hiperandrogenizm. Nawet umiarkowane podwyższenie poziomu tego hormonu może wpływać na stan skóry i nasilać trądzik, szczególnie u kobiet z objawami PCOS.
• Kortyzol poranny ↑ – może wskazywać na przewlekły stres, nadczynność kory nadnerczy lub zaburzenia osi HPA. Wpływa na poziom DHEA-S, SHBG i stan zapalny skóry.

Interpretacja wyników powinna odbywać się zawsze w kontekście objawów klinicznych i innych badań. Odchylenie od normy pojedynczego parametru nie stanowi rozpoznania.

Testosteron całkowity ↑ lub N + SHBG ↓ – testosteron całkowity podwyższony lub w górnej granicy normy, ale poziom SHBG jest niski, pacjentka ma wysoki wskaźnik tzw. wolnego testosteronu, co jest bezpośrednią przyczyną trądziku. Obniżone SHBG często towarzyszy insulinooporności i otyłości.

Testosteron ↑ + androstendion ↑ + LH/FSH ↑↑ + SHBG ↓ → sugeruje PCOS

DHEA-S ↑↑ + testosteron N + androstendion N → podejrzenie nadnerczowego źródła (np. guz, wrodzony przerost nadnerczy)

Prolaktyna ↑ + LH/FSH ↑↑ → może wskazywać na złożony mechanizm hormonalny (np. PCOS + hiperprolaktynemia).

Kortyzol poranny ↑ + SHBG ↓ → przy insulinooporności sugeruje związek z otyłością brzuszną i przewlekłym stresem jako czynnikiem nasilającym trądzik.

Wszystkie parametry w normie → nie wyklucza hormonalnej przyczyny trądziku, zwłaszcza jeśli obecne są objawy kliniczne (np. łysienie, hirsutyzm, nieregularne cykle)

CO MOŻE WPŁYWAĆ NA WYNIK

Faza cyklu – stosunek LH i FSH należy oceniać w 2.–5. dniu cyklu (faza folikularna). W fazie lutealnej LH jest fizjologicznie podwyższony.

Leki antykoncepcyjne – należy je odstawić na **6–8 tygodni przed badaniem**, ponieważ hamują wydzielanie gonadotropin i androgenów.

Stres, niedobór snu, intensywny wysiłek fizyczny – mogą przejściowo podnieść kortyzol, prolaktynę i androgeny. Jeśli wymienione czynniki były nasilone w ciągu 24–48 h przed badaniem wyniki mogą być fałszywie pozytywne.

Otyłość i insulinooporność – obniżają SHBG, zwiększają biodostępność androgenów i mogą maskować nadmiar testosteronu w badaniach.

Choroby wątroby i tarczycy – wpływają na poziom SHBG i metabolizm steroidów.

Drażnienie brodawek sutkowych przed badaniem może powodować fałszywie dodatni wynik prolaktyny.

Dodatkowe przygotowanie