Czynnik reumatoidalny RF IgA

Czynnik reumatoidalny RF IgA - więcej informacji o badaniu

Czynnik reumatoidalny (RF) występuje w różnych klasach odpornościowych (najczęściej IgM, a także IgA i IgG). Oznaczenie klasy IgA bywa zlecane jako element pogłębionej diagnostyki chorób autoimmunologicznych.

Obecność RF IgA w surowicy silnie koreluje z ciężką, nadżerkową postacią reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS). Pacjenci z wysokim mianem tych przeciwciał w momencie diagnozy są znacznie bardziej narażeni na szybką progresję radiologiczną, czyli wczesne i nieodwracalne niszczenie chrząstek stawowych oraz powstawanie nadżerek kostnych.

Ponieważ immunoglobuliny klasy IgA są naturalnie związane z odpornością błon śluzowych, obecność RF IgA w krwiobiegu często sygnalizuje zajęcie przez proces zapalny innych narządów poza stawami. Wysokie miana tego parametru są powiązane ze zmianami w układzie oddechowym (np. włóknieniem płuc lub reumatoidalnym zapaleniem płuc), układowym zapaleniem naczyń krwionośnych (vasculitis), wyższym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych w przebiegu chorób reumatycznych.

U około 15-20% pacjentów z klinicznymi objawami zapalenia stawów rutynowe testy w klasie RF IgM dają wynik ujemny. Oznaczenie RF IgA pozwala zmniejszyć tzw. okno seronegatywne - część pacjentów produkuje bowiem autoprzeciwciała wyłącznie w klasie IgA, co umożliwia postawienie właściwego rozpoznania na wczesnym etapie.

RF IgA charakteryzuje się bardzo wysoką częstością występowania (nawet u 75-95% chorych) w przebiegu zespołu Sjögrena. W zestawieniu z objawami takimi jak suchość śluzówek jamy ustnej i oka, dodatni wynik w tej klasie stanowi silny punkt w diagnostyce różnicowej układowych chorób tkanki łącznej.

Ponadto w reumatologii parametr ten bywa oceniany przed rozpoczęciem zaawansowanego leczenia biologicznego, ponieważ pacjenci z wysokim stężeniem RF IgA mogą wykazywać słabszą lub odmienną odpowiedź na niektóre leki (np. inhibitory TNF-alfa)

Czynnik reumatoidalny RF IgA - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

• Ocena ryzyka ciężkiego i nadżerkowego przebiegu RZS

Obecność RF w klasie IgA u pacjenta z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS) jest silnym wskaźnikiem niekorzystnego rokowania. Wskazaniem do testu jest potrzeba oceny, czy u chorego istnieje wysokie ryzyko szybkiej progresji radiologicznej, czyli wczesnego i nieodwracalnego powstawania nadżerek kostnych oraz niszczenia chrząstki stawowej.

• Podejrzenie pozastawowych i układowych powikłań RZS

Klasa IgA jest biologicznie powiązana z barierą błon śluzowych. Wskazaniem do oznaczania RF IgA jest podejrzenie, że proces zapalny wykracza poza stawy i zajmuje narządy wewnętrzne, co objawia się poprzez powikłania płucne (np. reumatoidalne zapalenie płuc, włóknienie płuc), układowe zapalenie naczyń krwionośnych (vasculitis), zmiany w narządzie wzroku lub wysokie ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.

• Diagnostyka tzw. seronegatywnego RZS

15-20% pacjentów z wyraźnymi objawami zapalenia stawów ma ujemny wynik rutynowego testu RF (który wykrywa klasę IgM). Wskazaniem do rozszerzenia diagnostyki o klasę IgA jest próba wykrycia osób, które produkują autoprzeciwciała wyłącznie w tej klasie, co umożliwia postawienie diagnozy na wczesnym etapie choroby.

• Diagnostyka i różnicowanie Zespołu Sjögrena

RF IgA wykazuje bardzo wysoką częstość występowania u pacjentów z tym schorzeniem (szacowaną na 75-95%). Badanie zleca się przy występowaniu objawów takich jak ciężka suchość gałek ocznych i jamy ustnej w celu potwierdzenia autoimmunologicznego podłoża tych dolegliwości.

• Predykcja odpowiedzi na leczenie biologiczne

Wskazaniem może być również planowanie wdrożenia leków biologicznych (np. inhibitorów TNF-alfa). Wysokie wyjściowe miano RF IgA u pacjenta może sugerować słabszą odpowiedź na niektóre z tych preparatów, co pomaga lekarzowi w optymalnym doborze strategii terapeutycznej.

Czynnik reumatoidalny RF IgA - normy i interpretacja wyników

Wynik dodatni (Podwyższony poziom RF IgA)

Wykrycie podwyższonego stężenia przeciwciał RF IgA w surowicy krwi dostarcza istotnych informacji diagnostycznych i rokowniczych;

• u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów obecność klasy IgA jest silnym wskaźnikiem niekorzystnego rokowania. Zwiastuje ona szybką progresję zmian radiologicznych, czyli wczesne i agresywne niszczenie chrząstek oraz powstawanie nadżerek w kościach;
• wysokie ryzyko powikłań pozastawowych - podwyższone stężenie w postaci czynnika reumatoidalnego często współistnieje z zajęciem przez chorobę narządów wewnętrznych (np. reumatoidalnym włóknieniem płuc, zapaleniem naczyń krwionośnych czy zmianami w sercu);
• RF IgA cechuje się bardzo wysoką czułością w zespole Sjögrena (występuje u 75-95% chorych). Dodatni wynik przy jednoczesnych objawach suchości oczu i jamy ustnej stanowi mocną przesłankę potwierdzającą tę chorobę;
• słabsza odpowiedź na wybrane leki biologiczne - w badaniach klinicznych wykazano, że wysokie wyjściowe miana RF IgA mogą korelować z gorszą skutecznością terapeutyczną niektórych leków (np. inhibitorów TNF-alfa).

Wynik ujemny (RF IgA w granicach normy)

Brak aktywności autoimmunologicznej w tej klasie oznacza, że układ odpornościowy nie produkuje autoprzeciwciał RF o strukturze klasy IgA, co stanowi przesłankę do wykluczenia podejrzewanych chorób. Należy jednak brać pod uwagę, że podobnie jak w przypadku innych klas, wynik ujemny może wystąpić we wczesnym stadium RZS, przed wyprodukowaniem mierzalnej ilości przeciwciał, lub w okresie pełnej remisji (wyciszenia) choroby. Ponadto pacjent może chorować na klasyczną postać RZS, produkując przeciwciała wyłącznie w klasie IgM lub IgG, bądź cierpieć na tzw. postać seronegatywną.

Czynnik reumatoidalny RF IgA - przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania.

Co może wpłynąć na wyniki badania?

Najważniejszym czynnikiem biologicznym, który może doprowadzić do uzyskania wyniku fałszywie ujemnego w badaniu RF IgA jest selektywny (wrodzony) niedobór immunoglobuliny A (IgA) - najczęstsza forma niedoboru odporności.