Herpangina to ostra choroba zakaźna jamy ustnej i gardła wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusy Coxsackie. Choć jej nazwa może brzmieć podobnie do anginy, jest to zupełnie inna jednostka chorobowa, przebiegająca z drobnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej, gorączką i bólem gardła. Choroba najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym, ale zachorować mogą również dorośli. Herpangina zwykle przebiega łagodnie, a leczenie ma charakter objawowy. Kluczowe znaczenie odgrywa nawodnienie i łagodzenie dolegliwości bólowych, ponieważ dyskomfort w jamie ustnej może utrudniać dziecku jedzenie i picie.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> herpangina jest zakażeniem wirusowym, najczęściej wywołanym przez wirusy Coxsackie A, >> objawia się nagłą gorączką, bólem gardła i charakterystycznymi pęcherzykami oraz owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej, >> choroba najczęściej dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia, zwłaszcza w sezonie letnio-jesiennym, >> diagnostyka zwykle opiera się na obrazie klinicznym, >> leczenie ma charakter objawowy i obejmuje nawodnienie, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, >> powikłania są rzadkie, a rokowanie bardzo dobre – większość chorych zdrowieje w ciągu kilku dni. |
Spis treści:
- Czym jest herpangina?
- Epidemiologia herpanginy
- Przyczyny herpanginy
- Objawy herpanginy
- Diagnostyka herpanginy
- Leczenie herpanginy
- Powikłania i rokowanie
Czym jest herpangina?
Herpangina jest ostrą chorobą wirusową, która powoduje stan zapalny gardła i pojawienie się drobnych pęcherzyków oraz owrzodzeń na błonie śluzowej jamy ustnej. Najczęściej występują na migdałkach podniebiennych, łukach podniebiennych i tylnej ścianie gardła. Zmiany te są niewielkie (ok. 1–3 mm), otoczone czerwoną obwódką i mogą być bardzo bolesne, szczególnie podczas przełykania. W klasycznym obrazie klinicznym owrzodzenia występują w grupie, zwykle symetrycznie.
Herpangina jest spowodowana zakażeniem enterowirusami, czyli wirusami przenoszonymi drogą kropelkową oraz poprzez kontakt bezpośredni (np. po zabawie tymi samymi zabawkami lub kontakcie ze śliną). Choroba bywa mylona z innymi infekcjami jamy ustnej u dzieci, takimi jak afty, angina bakteryjna czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej, ale lokalizacja zmian i nagły początek gorączki ułatwiają jej rozpoznanie kliniczne.
Herpangina a angina
Mimo podobnej nazwy, herpangina nie jest „wirusem anginy” ani jej odmianą. Angina (ostre zapalenie migdałków podniebiennych) to choroba bakteryjna, najczęściej wywołana przez paciorkowce β-hemolizujące (Streptococcus pyogenes), przebiegająca z nalotami ropnymi na migdałkach i silnym bólem gardła.
Herpangina jest zakażeniem wirusowym, bez ropnych nalotów, z drobnymi pęcherzykami/owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej i zwykle towarzyszy jej krótki, łagodny przebieg.
>> Przeczytaj także: Angina – objawy, diagnostyka, leczenie
Epidemiologia herpanginy
Herpangina występuje na całym świecie, a do zachorowań dochodzi głównie w sezonie letnio-jesiennym (od czerwca do października). Najczęściej chorują małe dzieci poniżej 10. roku życia które nie mają jeszcze pełnej odporności na enterowirusy.
Choroba przenosi się łatwo w skupiskach dzieci, takich jak przedszkola i żłobki. Okres wylęgania wynosi zwykle 3–5 dni. U dorosłych zachorowania są rzadsze i mają łagodniejszy przebieg, choć u osób z obniżoną odpornością mogą być bardziej nasilone.
Przyczyny herpanginy
Herpanginę wywołują wirusy należące do rodziny enterowirusów, głównie Coxsackie A, rzadziej Coxsackie B oraz enterowirusy ECHO. Są to wirusy RNA, które preferencyjnie zakażają błony śluzowe gardła i przewodu pokarmowego.
Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową (kaszel, kichanie) lub poprzez kontakt bezpośredni ze śliną i wydzieliną gardła osoby chorej, a także pośrednio przez powierzchnie, zabawki. Wirus namnaża się w migdałkach i tkance limfatycznej gardła, co tłumaczy miejscowy charakter zmian.
W przeciwieństwie do bakteryjnej anginy, nie ma pojedynczego „ogniska” bakteryjnego a wirus szerzy się wraz z kontaktem międzyludzkim.
Objawy herpanginy
Choroba zaczyna się nagle. Najczęściej pierwszym objawem jest wysoka gorączka nawet do 39–40°C po której pojawia się ból gardła, złe samopoczucie i problemy z połykaniem. Charakterystyczne są drobne pęcherzyki i owrzodzenia w tylnej części jamy ustnej:
- tylna ściana gardła,
- łuki podniebienne,
- migdałki podniebienne,
- podniebienie miękkie.
Zmiany są bolesne i mogą utrudniać jedzenie oraz picie, dlatego u dzieci bywa obecna odmowa przyjmowania płynów, drażliwość i ślinotok.
Gorączka zwykle utrzymuje się 2–3 dni, a zmiany w jamie ustnej goją się w ciągu 5–7 dni. Inne możliwe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych szyi, ból głowy, ból brzucha oraz ogólne osłabienie.
Diagnostyka herpanginy
W większości przypadków diagnostyka ogranicza się do badania przedmiotowego czyli obejrzenia gardła i śluzówek jamy ustnej oraz oceny objawów. Charakterystyczna lokalizacja i wygląd pęcherzyków pozwalają lekarzowi postawić rozpoznanie kliniczne.
Badania dodatkowe (wymazy, PCR) wykonuje się rzadko i dotyczą głównie sytuacji, gdy obraz kliniczny jest nietypowy, a konieczne jest różnicowanie z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej, opryszczkowym zapaleniem jamy ustnej czy anginą bakteryjną. U dzieci odwodnionych można rozważyć podstawowe badania laboratoryjne w celu oceny gospodarki elektrolitowej.
Leczenie herpanginy
Leczenie herpanginy jest objawowe. Obejmuje:
- zapewnienie odpowiedniego nawodnienia (częste podawanie płynów, schłodzone napoje),
- leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen – zgodnie z wiekiem i masą ciała),
- łagodzenie bólu śluzówek (np. chłodne produkty, żele łagodzące dla dzieci),
- odpoczynek i izolację od innych dzieci podczas gorączki.
Nie stosuje się antybiotyków ani leków przeciwwirusowych u osób immunokompetentnych – nie wpływają one na przebieg choroby.
Powikłania i rokowanie
U większości chorych herpangina ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 5–7 dni. Powikłania są rzadkie. Najczęściej dotyczą odwodnienia u małych dzieci oraz rzadko nadkażeń bakteryjnych zmian w jamie ustnej.
Cięższy przebieg może wystąpić u osób z obniżoną odpornością. W bardzo rzadkich przypadkach enterowirusy mogą powodować powikłania neurologiczne, jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie mózgu, ale są to sytuacje wyjątkowe.
Rokowanie jest bardzo dobre, pełny powrót do zdrowia jest normą, a przebycie choroby pozostawia częściową odporność przeciwko danemu typowi wirusa.
>> Warto wiedzieć więcej: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu oddechowego człowieka
Herpangina jest wirusowym zakażeniem gardła, które najczęściej występuje u dzieci i objawia się nagłą gorączką oraz drobnymi, bolesnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej. Leczenie ogranicza się do łagodzenia objawów nawodnienia, leków przeciwgorączkowych i odpoczynku. Choroba zazwyczaj ustępuje w ciągu 5–7 dni, a powikłania są rzadkie i dotyczą głównie odwodnienia. Jeżeli dziecko ma trudności z piciem, bardzo wysoką gorączkę lub objawy nie ustępują, warto skonsultować się z lekarzem, by ocenić stan nawodnienia i wykluczyć inne przyczyny bólu gardła.
Bibliografia
- https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.34.
- https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/157454,zakazenia-wywolane-przez-wirusy-coxsackie
- Corsino CB., Ali R., Linklater DR. Herpangina. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507792/
- Apriasari ML., Utami JP. (2021). Management of Herpangina. DENTA JURNAL KEDOKTERAN GIGI, 14(2), 77–81.
