Często przyłapujesz się – na przykład w stresujących sytuacjach – na obgryzaniu paznokci? Ten pozornie niegroźny nawyk może mieć poważniejsze konsekwencje niż Ci się wydaje! Z poniższego tekstu dowiesz się, czym jest onychofagia, jakie są jej przyczyny oraz co możesz zrobić, by pozbyć się tego nawyku. Wyjaśniamy także, czym grozi obgryzanie paznokci i o czym świadczy u dzieci. Poznaj sprawdzone metody, które pomogą Tobie lub Twojemu dziecku.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest onychofagia i czy obgryzanie paznokci to choroba; >> jakie są fizjologiczne i psychologiczne przyczyny obgryzania paznokci; >> dlaczego obgryzanie paznokci u dzieci jest tak powszechne; >> jakie są skutki obgryzania paznokci; >> jak oduczyć się tego nawyku i co na obgryzanie paznokci. |
Spis treści:
- Czym jest onychofagia?
- Czy obgryzanie paznokci to choroba?
- Przyczyny obgryzania paznokci
- Obgryzanie paznokci: skutki zdrowotne
- Onychofagia: leczenie u dorosłych i dzieci
- Czy można zapobiec nawrotowi onychofagii?
- Najczęstsze pytania o onychofagię (FAQ)
Czym jest onychofagia?
Onychofagia to nawykowe (czasem kompulsywne) obgryzanie paznokci. To powtarzalne zachowanie polega na nadmiernym skubaniu, gryzieniu i usuwaniu paznokci oraz skórek wokół nich. Może dotyczyć jednego lub wszystkich palców u rąk, a w rzadszych przypadkach również paznokci u stóp. Nie jest jedynie defektem kosmetycznym, ale złożonym problemem behawioralnym. Nawyk ten często pojawia się w dzieciństwie lub okresie dojrzewania i może utrzymywać się przez całe życie dorosłe.
Obgryzanie paznokci często odbywa się nieświadomie, na przykład podczas oglądania telewizji czy czytania, ale może być też celową czynnością wykonywaną w momentach silnego skupienia lub stresu.
>> Zobacz: Nerwica natręctw (zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne) – czym jest i jak się objawia?
Czy obgryzanie paznokci to choroba?
Obgryzanie paznokci (onychofagia) w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 może być ujmowane w kategorii F98.8 – „inne określone zaburzenia behawioralne i emocjonalne z początkiem zwykle występującym w dzieciństwie i wieku młodzieńczym”.
O ile sporadyczne wkładanie palców do ust i przygryzanie paznokci nie musi być chorobą samą w sobie, mechanizm psychologiczny stojący za tym zachowaniem wymaga uwagi, zwłaszcza wtedy, gdy nawyk jest uporczywy, trudny do kontrolowania i/lub prowadzi do uszkodzeń skóry i paznokci.
>> Sprawdź: Tiki nerwowe i ich przyczyny. Co mogą oznaczać i jak się ich pozbyć?
Przyczyny obgryzania paznokci
Aby lepiej zrozumieć, o czym świadczy obgryzanie paznokci, należy przyjrzeć się czynnikom wyzwalającym. Przyczyny onychofagii leżą zazwyczaj w sferze psychicznej, a do najczęstszych należą:
- stres i lęk: obgryzanie paznokci staje się sposobem na chwilową redukcję napięcia, rozładowanie stresu i odreagowanie trudnych emocji;
- problemy rodzinne, zawodowe czy w relacjach z innymi;
- brak pewności siebie, nadmierna wrażliwość i lękliwość;
- nuda: dla niektórych będzie to sposób na zajęcie rąk w chwilach bezczynności;
- czynniki genetyczne: skłonność do zachowań nawykowych może być dziedziczona.
Coraz częściej wskazuje się także na współwystępowanie obgryzania paznokci z ADHD. U osób z deficytem uwagi jest to czynność dostarczająca niezbędnej stymulacji sensorycznej i ułatwiająca utrzymanie koncentracji uwagi.
A brak witamin? Nie ma jednoznacznych dowodów, że niedobory witamin bezpośrednio powodują onychofagię, ale osłabiona kondycja paznokci i skórek mogąca wynikać m.in. z niedoborów witamin z grupy B oraz witamin A i E może zwiększać tendencję do ich manipulowania, co u części osób nasila nawyk. Jeśli współwystępują objawy sugerujące niedobory (np. łamliwość paznokci, zajady, przewlekłe zmęczenie), warto rozważyć diagnostykę i omówić wyniki z lekarzem przed suplementacją.
>> Dowiedz się więcej: Łamliwe, rozdwajające się i kruche paznokcie. Stan paznokci a zdrowie
Dlaczego dzieci obgryzają paznokcie?
Problem ten dotyczy dużej części populacji w wieku szkolnym. Obgryzanie paznokci u dzieci może być reakcją na stres i zmiany w otoczeniu, takie jak nowa szkoła, przeprowadzka, narodziny rodzeństwa czy konflikty w domu. Może zadziałać tutaj także mechanizm naśladownictwa: jeśli rodzic obgryza paznokcie, dziecko może przejąć ten nawyk.
Poprzez obgryzanie paznokci dzieci rozładowują również napięcie emocjonalne lub walczą z nudą podczas monotonnych zajęć. Co jeszcze może powodować obgryzanie paznokci u dzieci?W pośredni sposób także gorsze samopoczucie (np. związane z niedoborami). Może ono wpływać na układ nerwowy, zwiększając drażliwość i podatność na stres, co z kolei u części dzieci może nasilać zachowania nawykowe.
Obgryzanie paznokci: skutki zdrowotne
Na pierwszy rzut oka od razu widać skutki onychofagii – nieestetyczny wygląd dłoni przykuwa wzrok. Konsekwencje mogą być jednak o wiele poważniejsze.
Do czego prowadzi obgryzanie paznokci?Do trwałej deformacji płytki paznokcia i macierzy, infekcji bakteryjnych i zapalenia wałów okołopaznokciowych (zanokcicy), uszkodzeń szkliwa zębów, wad zgryzu, a nawet problemów żołądkowo-jelitowych. Dłonie są siedliskiem drobnoustrojów, które podczas obgryzania paznokci są przenoszone bezpośrednio do jamy ustnej.
>> Przeczytaj także: Onycholiza – co to jest? Objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie onycholizy paznokcia
Obgryzanie paznokci a pasożyty
Pasożyty to poważne zagadnienie: onychofagia zwiększa ryzyko zarażenia pasożytami jelitowymi. Pod paznokciami mogą gromadzić się bakterie, wirusy i jaja pasożytów, które podczas gryzienia dostają się do jamy ustnej i przewodu pokarmowego. W tym mechanizmie szczególne znaczenie ma owsica (owsik ludzki), zwłaszcza u dzieci. Jaja owsików, wprowadzone do układu pokarmowego drogą fekalno-oralną, wylęgają się w jelitach, dając szereg nieprzyjemnych objawów (m.in. świąd w okolicy odbytu). Walka z pasożytami bywa długa i uciążliwa, a nawyk wkładania rąk do ust sprzyja samozakażeniom, co utrudnia skuteczne leczenie.
Choroby wywołane obgryzaniem paznokci
Jeśli chodzi o obgryzanie paznokci, chorobymogą występować zarówno w obrębie jamy ustnej, jak i całego organizmu. Afty, zapalenia dziąseł, częstsze infekcje (związane m.in. z przenoszeniem drobnoustrojów z dłoni do jamy ustnej), ale również rozprzestrzenianie się zakażeń skóry czy grzybicy paznokci, zakażenia, które mogą być wywoływane przez gronkowce, paciorkowce, a rzadziej także bakterie jelitowe (np. E. coli, szczególnie w przypadku braku odpowiedniej higieny dłoni) – to tylko część konsekwencji obgryzania paznokci.
Onychofagia: leczenie u dorosłych i dzieci
Leczenie onychofagii zależy od stopnia nasilenia problemu oraz przyczyn leżących u jego podstaw.
Jak leczyć onychofagię? Skuteczne metody obejmują terapię poznawczo-behawioralną, która pomaga zidentyfikować sytuacje wyzwalające nawyk i wypracować alternatywne sposoby radzenia sobie ze stresem. Trening odwracania nawyku to z kolei technika, w której po uświadomieniu sobie momentu rozpoczynania obgryzania paznokci następuje zastępowanie tego zachowania inną, mniej destrukcyjną czynnością (np. manipulowaniem zabawkami antystresowymi).
W przypadku onychofagii powiązanej z zaburzeniami lękowymi lub OCD psychiatra może przepisać leki przeciwlękowe lub przeciwdepresyjne, które pomogą w obniżeniu napięcia – dotyczy to zwłaszcza obgryzania paznokci u dorosłych. Większość dzieci naturalnie wyrasta z onychofagii, ale warto pracować z nimi nad tym niepożądanym nawykiem – możecie skorzystać z kilku domowych sposobów.
Domowe sposoby na obgryzanie paznokci
Jak oduczyć obgryzania paznokci domowymi sposobami? Możesz wypróbować następujące metody:
- Specjalne lakiery o gorzkim smaku, które zniechęcają do gryzienia;
- Zakładanie plastrów, bandaży lub rękawiczek w sytuacjach, gdy najczęściej obgryzasz paznokcie;
- Dbanie o paznokcie: regularne obcinanie paznokci, stosowanie lakierów odżywczych i utrzymywanie ich w dobrym stanie może zmniejszyć pokusę gryzienia;
- Spróbuj zidentyfikować sytuacje wyzwalające nawyk i staraj się ich unikać lub zareagować w alternatywny sposób;
- Korzystaj z kulek, piłeczek, fidget spinnerów i innych antystresowych gadżetów;
- Wypróbuj techniki relaksacyjne – medytację, oddychanie, jogę;
- U dzieci skuteczne może być stosowanie pozytywnych wzmocnień: nagradzania za dni bez obgryzania paznokci, wspólny manicure czy prowadzenie dzienniczka postępów.
>> To ciekawe: Syndrom supermarketu – na czym polega i jak się objawia?
Czy można zapobiec nawrotowi onychofagii?
Kluczem do sukcesu jest nauka efektywnych sposobów radzenia sobie ze stresem. Techniki relaksacyjne, joga czy mindfulness mogą zastąpić kompulsywne zachowania. Dobrą praktyką będzie skorzystanie z pomocy psychologa, który przedstawi skuteczne sposoby na walkę ze stresem i napięciem. Aby skutecznie zapobiegać nawrotom, obserwuj swoje ciało i reaguj na pierwsze sygnały napięcia w sposób inny niż sięganie dłonią do ust. Pielęgnacja dłoni i dbanie o estetykę paznokci również może być silnym czynnikiem motywującym. Ładne paznokcie po prostu aż szkoda obgryzać!
>> Sprawdź: Syndrom Stendhala – czym jest? Objawy i przyczyny
Najczęstsze pytania o onychofagię (FAQ)
Poniżej znajdziesz dodatkowe informacje odnośnie obgryzania paznokci w formie FAQ – najczęściej zadawanych pytań.
Obgryzanie paznokci i nerwica mogą iść w parze: onychofagia może być jednym z objawów nerwicy lękowej, ale nie zawsze świadczy o jej obecności. Jeśli ten nawyk towarzyszy innym objawom, takim jak przewlekły niepokój, problemy ze snem, napięcie mięśniowe czy trudności z koncentracją, warto skonsultować się ze specjalistą.
Onychofagia ma przede wszystkim podłoże psychiczne i nawykowe. Nie ma jednego „typowego” niedoboru, który ją powoduje, natomiast gorsza kondycja paznokci i skórek (np. łamliwość, zadzieranie) może nasilać potrzebę ich obgryzania. Niski poziom witamin z grupy B oraz minerałów takich jak żelazo, cynk czy magnez może współwystępować z onychofagią, także dlatego, że niedobory te mogą pogarszać ogólne samopoczucie i wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego, zwiększając podatność na stres. Jeśli podejrzewasz u siebie niedobory witamin i minerałów, wykonaj podstawowe badania krwi i skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji.
Konsekwencje mogą być różne: od trwałego skrócenia płytki paznokciowej, przez infekcje ropne, aż po zakażenia pasożytnicze i uszkodzenia zgryzu.
Obgryzanie paznokci samo w sobie nie jest zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym, choć może współwystępować z tym zaburzeniem. W OCD zachowania kompulsywne są odpowiedzią na natrętne, lękotwórcze myśli (obsesje), natomiast w onychofagii główną rolę odgrywa automatyzm i nawykowe rozładowywanie napięcia.
Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra
Bibliografia
- Wojas-Pelc A., Jaworek A.: Onychofagia jako problem interdyscyplinarny. Przegl Lek 2003, 60, 737-739.
- Gniadek A., Czochara J.: Konsekwencje zdrowotne onychofagii. Hyg Public Health 2010, 45, 109-114.
- Okuniewska A., Imko-Walczuk B., Rose E., Czubek M.: Etiopatogeneza, przebieg kliniczny oraz powikłania towarzyszące onychofagii i onychotillomanii. Przegląd Dermatologiczny 2011, 98, 519–523.
- Lee D. K., Lipner S. R.: Update on Diagnosis and Management of Onychophagia and Onychotillomania. International Journal Environmental Research and Public Health 2022, 19(6), 3392.
- Szepietowski J, Pacan P. Dermatozy wymagające pomocypsychiatryczno-psychologicznej. Adv Clin Exp Med 2001, 10: 25-28.
- Czynniki żywieniowe a stan skóry, włosów i paznokci. Fizjologia, dietoterapia, suplementy diety, bezpieczeństwo i skuteczność terapii, toksykologia. Red. Winiarska-Mieczan A., Samolińska W., Kowalczuk-Vasilev E., Lublin 2022.
