Alergia na białka mleka krowiego jest jedną z najczęściej diagnozowanych alergii u dzieci, jednak w praktyce, określenie alergia na mleko nie zawsze oznacza to samo. Mleko składa się z różnych białek, a profil uczulenia potrafi tłumaczyć, dlaczego jedno dziecko po kontakcie z mlekiem reaguje łagodnie i szybko z tej alergii „wyrasta”, a inne reaguje ciężej i alergia utrzymuje się aż do dorosłości. Artykuł opisuje najbardziej niebezpieczny alergen białek mleka – kazeinę.
Spis treści:
- Kazeina – co to jest?
- Gdzie występuje kazeina?
- Alergia na kazeinę – objawy
- Diagnostyka alergii na kazeinę
- Kazeina – FAQ (najczęściej zadawane pytania)
- Podsumowanie
Kazeina – co to jest?
Kazeina stanowi ok. 80% wszystkich białek mleka. Jest alergenem termostabilnym i składa się z czterech głównych frakcji:
- αS1-kazeina (Bos d 9) – ok. 40%
- αS2-kazeina (Bos d 10) – ok. 10%
- β-kazeina (Bos d 11) – ok. 34%
- κ-kazeina (Bos d 12) – ok. 12%
Te białka tworzą micele kazeinowe, które są odporne na wysoką temperaturę. W praktyce oznacza to, że obróbka termiczna produktów z udziałem mleka nie zmniejsza ich możliwości do wywołania reakcji alergicznej.
| WAŻNE! Kazeina to najbardziej niebezpieczny alergen białek mleka, odpowiadający za najsilniejsze reakcje alergiczne. |
Co daje podział kazeiny na poszczególne frakcje?
W badaniach wykazano, że mimo iż cała kazeina jest silnym alergenem mleka, to każda z jej podjednostek wyróżnia się delikatnie odmiennymi właściwościami, co może dawać inny przebieg alergii u konkretnego pacjenta.
- αS1-kazeina (Bos d 9)
Jest główną frakcją kazeiny w mleku krowim i nie występuje w mleku kobiecym, co jest jedną z przyczyn jej wysokiej alergenności u niemowląt.
Jest najczęściej rozpoznawaną komponentą u pacjentów z alergią na mleko krowie i pełni rolę kluczowego alergenu w obrazie alergii na mleko. Jest odporna na wysoką temperaturę, dlatego obróbka cieplna nie zmniejsza jej potencjału do wywołania reakcji alergicznej. Frakcja ta indukuje produkcję większą ilość komórek Treg i IL-10 które sprzyjają rozwojowi tolerancji pokarmowej.
Limfocyty T regulatorowe (Treg) to specjalny rodzaj komórek układu odpornościowego, które pomagają utrzymać równowagę w organizmie. Działają jak „strażnicy”, którzy kontrolują inne komórki układu odpornościowego, aby nie atakowały zdrowych tkanek. W kontekście nabywania tolerancji, Treg wspomagają rozwój tolerancji pokarmowej i immunologicznej poprzez wydzielanie cytokin supresyjnych, takich jak IL-10 i TGF-β, dzięki ich działaniu organizm stopniowo staje się mniej wrażliwy na alergeny, co prowadzi do „wyrastania” z alergii lub znacznego zmniejszenia intensywności reakcji alergicznych.
- αS2-kazeina (Bos d 10)
Występuje w kilku izoformach, co może wpływać na to, jak zachowuje się w miceli kazeiny i jak „pokazuje” układowi immunologicznemu swoje fragmenty. Jest oporna na wysoką temperaturę, dlatego obróbka cieplna nie zmniejsza jej potencjału do wywołania reakcji alergicznej. Frakcja ta indukuje produkcję większą ilość komórek Treg i IL-10 które sprzyjają rozwojowi tolerancji pokarmowej.
- β-kazeina (Bos d 11)
β-kazeina to duża frakcja kazeiny, która w sprzyjających warunkach może odsłaniać fragmenty, które wcześniej były mniej dostępne. To od tej frakcji może zależeć, jak pacjent zareaguje na pozornie podobne produkty. U pacjentów z alergią na β-kazeinę drabina mleczna może wymagać odwrócenia i ser powinien zostać prowokowany na samym końcu. β-kazeina jest często rozpoznawana u osób z przetrwałą alergią.
- κ-kazeina (Bos d 12)
κ-kazeina to frakcja kazeiny, która jest na zewnątrz miceli, więc jest najbardziej dostępna dla układu immunologicznego pacjenta.
U pacjentów z przetrwałą alergią częściej obserwuje się wysokie wartości IgE wobec κ-kazeiny, co hipotetycznie może czynić tę molekułę markerem cięższej i przetrwałej alergii na mleko.
W przypadku κ-kazeiny wskazano, że nie może ona nie stymulować dostatecznie komórek T regulatorowych, co oznacza, że osoby z alergią na tę frakcję mogą mieć mniejsze szanse na nabycie tolerancji.
Gdzie występuje kazeina?
Czy kazeina występuje tylko w mleku krowim?
Kazeina jest białkiem obecnym w mleku wszystkich ssaków, m.in.: krowim, kozim, owczym, bawolim, mleku klaczy, czy wielbłądzim.
Występują różnice w budowie białek międzygatunkowych, jednak u wielu pacjentów uczulonych na mleko krowie występuje również reakcja na mleko kozie czy owcze.
Co poza mlekiem zawiera kazeinę?
Kazeina występuje nie tylko w mleku, ale również w produktach mlecznych i nabiale, takich jak:
- sery żółte i dojrzewające
- sery twarogowe
- sery topione
- jogurty
- kefiry
- maślanka
- śmietana
- lody mleczne
- mleko w proszku
- odżywki białkowe zawierające kazeinę
Alergia na kazeinę – objawy
Alergia na kazeinę to postać alergii na białka mleka krowiego. Często bywa mylnie określana jako „nietolerancja kazeiny”, jednak w zdecydowanej większości przypadków ma charakter alergiczny (IgE-zależny).
Uczulenie na kazeinę a alergia – jaka jest różnica?
W języku potocznym pojęcia „uczulenie” i „alergia” są często używane zamiennie. W medycynie mają jednak nieco inne znaczenie.
Uczulenie (sensytyzacja) oznacza obecność swoistych przeciwciał IgE przeciwko danemu alergenowi (np. kazeinie) wykrytą w badaniach krwi lub testach skórnych. Może przebiegać bezobjawowo, pacjent ma dodatnie wyniki badań, ale po spożyciu mleka nie występują żadne dolegliwości. Alergia to sytuacja, w której poza obecnością uczulenia pojawiają się objawy kliniczne po kontakcie z alergenem.
Objawy alergii na kazeinę
Objawy skórne:
- pokrzywka
- świąd
- rumień
- zaostrzenie atopowego zapalenia skóry
Objawy ze strony przewodu pokarmowego:
- bóle brzucha
- wymioty
- biegunki
- domieszka krwi w stolcu u niemowląt
Objawy oddechowe:
- kaszel
- świszczący oddech
- duszność
Reakcje ciężkie:
- obrzęk naczynioruchowy
- anafilaksja
Alergia na kazeinę może utrzymywać się również w wieku dorosłym. U dorosłych objawy często obejmują przewlekłe dolegliwości skórne, pokrzywkę, objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz sporadycznie reakcje ogólnoustrojowe.
Diagnostyka alergii na kazeinę
Rozpoznanie alergii na kazeinę zawsze powinno rozpoczynać się od dokładnie zebranego wywiadu medycznego. Specjalista analizuje charakter objawów, czas ich wystąpienia po spożyciu mleka oraz ich powtarzalność. To kluczowy element, ponieważ same wyniki badań laboratoryjnych nie rozpoznają alergii, potwierdzają jedynie uczulenie.
Diagnostyka może obejmować:
- oznaczenie swoistych IgE wobec kazeiny (Bos d 8)
- oznaczenie IgE wobec poszczególnych frakcji kazeiny (αS1, αS2, β, κ) – dostępne wyłącznie w teście ALEX3
- testy skórne punktowe (SPT)
- próbę prowokacji pokarmowej, która pozostaje złotym standardem diagnostycznym i wykonywana jest wyłącznie w warunkach medycznych
Diagnostyka molekularna pozwala określić dokładny profil uczulenia i oszacować ryzyko przetrwałej alergii. Badania takie umożliwiają ocenę ryzyka ciężkich reakcji, prognozowanie nabycia tolerancji, oraz spersonalizowane zalecenia dietetyczne.
Kazeina – FAQ (najczęściej zadawane pytania)
Nie. Dla osób zdrowych jest pełnowartościowym białkiem. Jest zagrożeniem wyłącznie u osób ze stwierdzoną klinicznie alergią na te białko.
Nie. Kazeina to białko, a laktoza to cukier mleczny. Alergia i nietolerancja laktozy to dwa różne mechanizmy.
W mleku oraz wszystkich produktach mlecznych; szczególnie w serach, jogurtach i produktach przetworzonych zawierających mleko.
Tak. U osób bez alergii jest ona prawidłowo trawiona przez enzymy proteolityczne.
Kazeina nie jest klasyfikowana jako substancja rakotwórcza i nie rozpatruje się jej w ten sposób w medycynie opartej na faktach. To naturalne białko mleka, które u osób zdrowych jest normalnie trawione i wykorzystywane przez organizm. Obecnie nie ma podstaw naukowych, aby traktować kazeinę jako czynnik wywołujący nowotwory.
Tak. Mleko kozie również zawiera kazeinę, choć jej skład różni się nieco od kazeiny mleka krowiego. W praktyce klinicznej warto jednak pamiętać, że u większości osób z alergią na białka mleka krowiego występują reakcje krzyżowe z mlekiem kozim. Oznacza to, że mleko kozie zazwyczaj nie stanowi bezpiecznej alternatywy i nie jest rutynowo zalecane jako zamiennik mleka krowiego u osób z alergią.
Podsumowanie
Kazeina to nie jest jedno białko. To zestaw frakcji, które mogą dawać różny obraz kliniczny u każdego pacjenta.
Diagnostyka molekularna pomaga lepiej określić profil uczulenia i umożliwia dopasowanie jak najlepszych zaleceń dla pacjentów z alergią na mleko krowie.
Piśmiennictwo
1. Bernard H, Créminon C, Yvon M, Wal JM. Specificity of the human IgE response to the different purified caseins in allergy to cow’s milk proteins. Int Arch Allergy Immunol. 1998;115(3):235–244.
2. Bernard H, Negroni L, Chatel JM, Clément G, Adel-Patient K, Peltre G, Créminon C, Wal JM. Molecular basis of IgE cross-reactivity between human β-casein and bovine β-casein, a major allergen of milk. Mol Immunol. 2000;37(3–4):161–167.
3. Chatchatee P, Järvinen KM, Bardina L, Vila L, Beyer K, Sampson HA. Identification of IgE and IgG binding epitopes on β- and κ-casein in cow’s milk allergic patients. Clin Exp Allergy. 2001;31:1256–1262.
4. Docena GH, Fernández R, Chirdo FG, Fossati CA. Identification of casein as the major allergenic and antigenic protein of cow’s milk. Allergy. 1996;51:412–416.
5. Fuc E, Złotkowska D, Stachurska E, Wróblewska B. Immunoreactive properties of α-casein and κ-casein: Ex vivo and in vivo studies. J Dairy Sci. 2018;101:10703–10713.
6. Hazebrouck S, Ah-Leung S, Bidat E, Paty E, Drumare MF, Tilleul S, Adel-Patient K, Wal JM, Bernard H. Goat’s milk allergy without cow’s milk allergy: Suppression of non-cross-reactive epitopes on caprine β-casein. Clin Exp Allergy. 2014;44:602–610.
7. Micinski J, Kowalski IM, Zwierzchowski G, Szarek J, Pierozynski B, Zabłocka E. Characteristics of cow’s milk proteins including allergenic properties and methods for its reduction. Pol Ann Med. 2013;20:69–76.
8. Nowacki Z. Patient characteristics of children with cow’s milk allergy presenting with an allergy to extensively hydrolyzed whey and/or casein formulae used as part of an elimination diet. Adv Dermatol Allergol. 2012;29(6):421–431.
9. Schocker F, Kull S, Schwager C, Behrends J, Jappe U. Individual sensitization pattern recognition to cow’s milk and human milk differs for various clinical manifestations of milk allergy. Nutrients. 2019;11:1331.
10. Zhao S, Pan F, Cai S, Yi J, Zhou L, Liu Z. Secrets behind protein sequences: Unveiling the potential reasons for varying allergenicity caused by caseins from cows, goats, camels, and mares based on bioinformatics analyses. Int J Mol Sci. 2023;24:2481.
