Aspergillus fumigatus jest grzybem pleśniowym szeroko rozpowszechnionym w środowisku na całym świecie. Kontakt z zarodnikami grzyba może prowadzić do kolonizacji dróg oddechowych i rozwoju różnych stanów chorobowych, określanych wspólnym mianem aspergilozy lub grzybicy kropidlakowej. Skutkiem zakażenia może być choroba infekcyjna lub choroba alergiczna.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> aspergiloza to choroba wywoływana przez grzyby z rodzaju Aspergillus, która może rozwijać się przede wszystkim w obrębie układu oddechowego, >> na grzybicę kropidlakową najbardziej narażone są osoby z obniżoną odpornością, przewlekłymi chorobami płuc oraz pacjenci po leczeniu immunosupresyjnym, >> do zakażenia Aspergillus fumigatus dochodzi najczęściej drogą wziewną poprzez wdychanie zarodników obecnych w środowisku, >> objawy aspergilozy mogą być różnorodne i obejmować m.in. kaszel, duszność, gorączkę czy przewlekłe dolegliwości ze strony układu oddechowego, >> diagnostyka zakażeń kropidlakami opiera się na badaniach laboratoryjnych, obrazowych oraz ocenie materiału pobranego od pacjenta, >> istnieją działania, które mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju grzybicy kropidlakowej, szczególnie u osób należących do grup podwyższonego ryzyka. |
Spis treści:
- Aspergillus fumigatus – co to jest i gdzie występuje?
- Choroby wywoływane przez Aspergillus
- Jakie objawy powoduje Aspergillus fumigatus?
- Jak dochodzi do zakażenia grzybami Aspergillus?
- Czynniki ryzyka infekcji Aspergillus fumigatus
- Kiedy „pyli” Aspergillus fumigatus?
- Aspergillus – diagnostyka
- Jak zapobiegać zakażeniom Aspergillus?
- Zakończenie
- Aspergillus fumigatus – sekcja FAQ
Aspergillus fumigatus – co to jest i gdzie występuje?
Aspergillus fumigatus, znany w Polsce również jako kropidlak popielaty, jest grzybem pleśniowym należącym do rzędu kropidlakowców. Grzyb swoją polską nazwę zawdzięcza specyficznej budowie konidioforów, czyli wyspecjalizowanych strzępek wytwarzających i podtrzymujących zarodniki – przypominają one kropidło. A.fumigatus występuje powszechnie na całym świecie, bytuje:
- w powietrzu,
- w wodzie,
- w glebie,
- w przewodach wentylacyjnych,
- w klimatyzacji,
- na owocach i warzywach.
Jego obecności i rozwojowi sprzyja podwyższona temperatura (namnaża się nawet w 55°C), wilgoć, rozkładające się resztki materii organicznej. Kropidlak wytwarza mykotoksyny, osłabiające układ odpornościowy i niszczące komórki organizmu, oraz enzymy proteolityczne rozkładające białka.
>> Zobacz: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?
Choroby wywoływane przez Aspergillus
Aspergillus fumigatus jest patogenem, który może wywoływać różne stany chorobowe określane wspólną nazwą aspergilozy. Postać choroby zależy od indywidualnych predyspozycji zakażonego, takich, jak ogólny stan zdrowia czy wcześniejsze choroby płuc oraz od stopnia narażenia na zarodniki grzyba.
Klinicznymi postaciami aspergilozy są:
- grzybniak kropidlakowy:
- płuc,
- zatoki przynosowej,
- aspergiloza inwazyjna – płucna, zatok przynosowych, rozsiana,
- aspergiloza semiinwazyjna – przewlekła martwicza aspergiloza płuc,
- choroby alergiczne:
- astma,
- alergiczny nieżyt nosa,
- alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych,
- aspergiloza alergiczna oskrzelowo-płucna,
- aspergiloza alergiczna zatok przynosowych.
>> Warto przeczytać: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu oddechowego człowieka
Jakie objawy powoduje Aspergillus fumigatus?
U pacjentów zakażonych Aspergillus fumigatus, najczęściej osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, może dojść do bezobjawowej kolonizacji lub mogą u nich wystąpić objawy kliniczne, których rodzaj i nasilenie zależne są od postaci choroby.
W grzybniaku kropidlakowym obserwuje się:
- przewlekły kaszel,
- złe samopoczucie,
- chudnięcie,
- krwioplucie.
Choroba dotyka często osób po przebytej gruźlicy, ropniu i rostrzeniu oskrzeli.
Inwazyjna aspergiloza występuje najczęściej o osób po przeszczepach, z białaczką, w neutropenii, z chłoniakiem.
W jej przebiegu pojawia się:
- gorączka >38°C,
- kaszel,
- skąpe odkrztuszanie,
- duszność,
- ból w klatce piersiowej,
- krwioplucie.
Jeżeli miejscem zmian są zatoki przynosowe obserwuje się:
- przekrwienie nosa,
- zmiany w przegrodzie nosowej,
- zakażenie tkanek sąsiadujących.
W aspergilozie płuc zmiany są zazwyczaj rozsiane i przypominają gruźlicę lub nowotwór.
Przewlekła martwicza aspergiloza płuc dotyka osób w starszym wieku po przebytej gruźlicy, z POCHP, z reumatoidalnym zesztywniającym zapaleniem stawów, wyniszczonych, nadużywających alkoholu, z cukrzycą.
Choroba rozwija się powoli, objawy mogą pojawić się od kilku miesięcy do 2-ch lat od zakażenia. W przebiegu infekcji pojawia się:
- ropny kaszel,
- krwioplucie,
- chudnięcie,
- stany podgorączkowe.
Alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna występuje u osób atopowych, z mukowiscydozą i pracujących w środowisku z wysokim stężeniem zarodników pleśni. Objawami choroby są:
- gorączka,
- astma,
- kaszel z odkrztuszaniem śluzowych czopów.
Jak dochodzi do zakażenia grzybami Aspergillus?
Kontakt z zarodnikami grzybów pleśniowych Aspergilus fumigatus jest zjawiskiem powszechnym. Wynika to z ich wszechobecności w środowisku, nawet w warunkach szpitalnych. Do zakażenia dochodzi drogą wziewną, poprzez wdychanie skażonego powietrza. Sporadycznie do zakażenia może dojść poprzez uszkodzoną skórę lub rogówkę oka.
Nie jest możliwe zakażenie grzybami Aspergillus od człowieka lub zwierzęcia. Kropidlak jest drobnoustrojem typowo oportunistycznym. Aspergiloza prawie wyłącznie rozwija się u osób z grupy ryzyka. W przypadku osób zdrowych układ odpornościowy radzi sobie i infekcją i nie dopuszcza do rozwoju choroby.
Czynniki ryzyka infekcji Aspergillus fumigatus
Na kolonizację kropidlakami i rozwój objawowej aspergilozy narażone są osoby z grupy ryzyka wynikającego z obciążeń zdrowotnych oraz z przebywania w skażonym środowisku.
Rozwojowi aspergilozy sprzyjają:
- przewlekłe choroby układu oddechowego,
- neutropenia,
- immunosupresja,
- antybiotykoterapia,
- praca w środowisku z dużym stężeniem zarodników np. w pomieszczeniach ze skażoną instalacją klimatyczną, w pobliżu hałd kompostowych, przy produkcji pasz, przy sortowaniu i utylizacji odpadów, przy renowacji starych budynków, w tartakach.
>> Warto sprawdzić: Badania po antybiotyku – kiedy i jakie wykonać?
Kiedy „pyli” Aspergillus fumigatus?
Kropidlaki nie należą do organizmów pylących tak, jak rośliny. Ich rozprzestrzenianie związane jest z wytwarzaniem i uwalnianiem zarodników. Zarodniki mogą unosić się powietrzu przez cały rok, ale ich najwyższe stężenie w powietrzu obserwuje się w okresie wiosenno-letnim i jesienią. Wiąże się to z podwyższoną temperaturą powietrza i ze zwiększoną wilgotnością.
Aspergillus – diagnostyka
Diagnozowanie aspergilozy opiera się na ocenie objawów klinicznych, badaniach obrazowych oraz na badaniach laboratoryjnych. Pewne rozpoznanie grzybicy kropidlakowej uzyskuje się poprzez wykonanie badania mykologicznego. Badanie obejmuje bezpośredni preparat mikroskopowy i posiew materiału pobranego od chorego. Wykrycie grzybni w preparacie i uzyskanie wzrostu na pożywkach jest potwierdzeniem grzybicy.
W trudnych przypadkach klinicznych zastosowanie znajdują badania molekularne oparte na metodzie Real Time-PCR, które pozwalają na wykrycie nawet śladowych ilości materiału genetycznego Aspergillus fumigatus w badanej próbce. Materiałem do badania mykologicznego są:
- bioptaty,
- BALF,
- aspiraty,
- wymazy.
Pomocniczymi badaniami laboratoryjnymi w diagnostyce aspergilozy są testy na obecność w krwi i BALF galaktomannanu (antygenu kropidlaka) oraz obecność β-D-glukanu w surowicy. Wykrywanie przeciwciał przeciwko Aspergilus fumigatus w klasie IgE jest przydatne w diagnozowaniu alergii.
>> Sprawdź też: Badanie PCR – czym jest, kiedy się je wykonuje i jak przebiega?
Jak zapobiegać zakażeniom Aspergillus?
Kluczowa w zapobieganiu zakażeniom Aspergillus fumigatus jest kontrola środowiska i profilaktyka farmakologiczna u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka rozwinięcia aspergilozy. W ramach zapobiegania zakażeniom należy:
- unikać miejsc o dużym stężeniu zarodników, np. place budowy lub kompostowniki, a jeśli to nie jest możliwe – nosić maseczki ochronne N95,
- unikać czynności związanych z bliskim kontaktem z glebą lub pyłem,
- stosować oczyszczacze powietrza,
- dbać o czystość pomieszczeń, w tym o czystość systemu klimatyzacji,
- podawać profilaktycznie leki przeciwgrzybicze u osób z grupy ryzyka,
- unikać palenia tytoniu,
- kontrolować i leczyć choroby układu oddechowego (np. astmy, POCHP).
Zakończenie
Zarodniki grzybów pleśniowych są bardzo powszechne w otaczającym nas środowisku. Wdychanie skażonego powietrza może prowadzić do rozwoju aspergilozy. Na zachorowanie najbardziej narażone są osoby z chorobami układu oddechowego i upośledzonym układem odpornościowym. Choroba może być przyczyną poważnych następstw zdrowotnych. Potwierdzenie infekcji wywołanej przez Aspergillus fumigatus wymaga wykonania badania mykologicznego. Prawidłowe rozpoznanie aspergilozy umożliwia zastosowanie właściwej terapii przeciwgrzybicznej.
Aspergillus fumigatus – FAQ
Tak, grzyby z rodzaju Aspergillus należą do grupy grzybów pleśniowych. Tworzą ją grzyby saprofityczne należące do różnych grup systematycznych, w tym do kropidlaków.
Bibliografia
- Tadeusz Przybyłowski, Jan Kuś „Zapalenie płuc wywołane przez Aspergillus (inwazyjna aspergiloza i podostra inwazyjna aspergiloza płuc)” https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.11.20. (dostęp 19.05.2023 r.)
- Lek. Magdalena Wiercińska „Aspergiloza płuc (grzybica kropidlakowa) – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia Aspergillus” https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/394268,aspergiloza-pluc-grzybica-kropidlakowa-przyczyny-objawy-i-leczenie-zakazenia-aspergillus (dostęp 19.05.2023 r.)
- G. Midgley, R. J. Hay, Y. M. Clayton „Mikologia lekarska” Czelej 1997.
- Dr n.przyr. Barbara Podsiadło, mgr Elżbieta Ochman „Etiologia, postacie kliniczne, diagnostyka zakażeń grzybiczych” Kurs Specjalizacyjny.
- dr I. Netsvyetayeva i inni „Etiologia, obraz kliniczny i diagnostyka zakażeń grzybiczych” materiały z Kursu Specjalizacyjnego 2014.
