Niesztowica – objawy, diagnostyka, leczenie

Schorzenia infekcyjne skóry to szeroka grupa dermatoz, która bardzo często jest przyczyną wizyt w gabinecie lekarza dermatologa. Jednym z takich schorzeń jest niesztowica. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat objawów, diagnostyki i leczenia niesztowicy.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym jest niesztowica?
2. Kto jest najbardziej narażony na zarażenie niesztowicą?
3. Przyczyny niesztowicy
4. Niesztowica – objawy
5. Niesztowica u dzieci – dlaczego jest niebezpieczna?
6. Jak rozpoznać niesztowicę?
7. Niesztowica – leczenie
8. Czy niesztowicy można zapobiec?

Czym jest niesztowica?

Niesztowica to schorzenie bakteryjne skóry, które dotyka nie tylko naskórka, ale i głębiej położonej warstwy skóry, czyli skóry właściwej. Schorzenie to bywa nazywane również głęboką postacią liszajca niepęcherzowego. Opisywane w tym artykule schorzenie może wystąpić w każdej grupie wiekowej.

Kto jest najbardziej narażony na zarażenie niesztowicą?

Czynniki ryzyka sprzyjające rozwojowi niesztowicy to przede wszystkim:

• młody wiek pacjenta – chorować mogą również dzieci,
• zaburzenia krążenia limfatycznego, będące przyczyną między innymi obrzęków limfatycznych w obrębie kończyn dolnych,
• starszy wiek i obciążenia internistyczne, w tym cukrzyca, czy przewlekła niewydolność żylna,
• niedostateczna higiena,
• obniżenie odporności, w tym zakażenie wirusem HIV, czy przyjmowanie leków immunosupresyjnych,
• urazy mechaniczne skóry, w tym ukąszenia,
• wyniszczenie, nadużywanie alkoholu.

Przyczyny niesztowicy

Niesztowica zaliczana jest do infekcji skórnych, wywoływanych przez bakterie. Za rozwój tego schorzenia odpowiadają najczęściej paciorkowce β-hemolizujące grupy A oraz Staphylococcus aureus, choć należy mieć świadomość, że za niesztowicę mogą odpowiadać również inne gatunki bakterii. Warto w tym miejscu wspomnieć o niesztowicy zgorzelinowej, za którą odpowiada zakażenia Pseudomonas aeruginosa. W przebiegu tej choroby dochodzi do rozwoju niesztowicy i pojawienia się objawów ogólnych, w tym gorączki, zaburzeń świadomości i spadku ciśnienia tętniczego. Ten rodzaj niesztowicy występuje najczęściej u pacjentów z obniżoną odpornością i neutropenią (obniżenie liczby neutrofilów, zaliczanych do leukocytów, czyli krwinek białych).  

Niesztowica – objawy

W przebiegu niesztowicy obserwuje się początkowo pojawienie się wykwitów o charakterze pęcherzykowo-krostkowym, które z czasem powiększają się. Zmiany te ewoluują do krwotocznych strupów, które pokrywają wytworzone owrzodzenia. Klasyczne zmiany skórne mają średnicę od 0,5 do 3 cm. Owrzodzenia mają tak zwany dziurkowaty wygląd i nekrotyczne (martwicze) podłoże. Zmiany niesztowicowe ustępują niestety z pozostawieniem blizny, ponieważ w przebiegu choroby dochodzi do uszkodzenia nie tylko naskórka, ale i głębiej położonej skóry właściwej.

Zmiany najczęściej lokalizują się w obrębie skóry kończyn dolnych. W przebiegu choroby liczba zmian może być bardzo różna, ale zazwyczaj nie odnotowuje się więcej niż 10 wykwitów chorobowych.

W przebiegu wspomnianej już niesztowicy zgorzelinowej obserwuje się purpurowe zmiany plamiste, które następnie ewoluują w zmiany pęcherzykowo-krostkowe i ostatecznie w owrzodzenia pokryte martwiczym strupem. Zmiany skórne lokalizują się najczęściej na kończynach dolnych i w okolicy anogenitalnej. Wykwity mogą być otoczone rumieniem. 

Niesztowica u dzieci – dlaczego jest niebezpieczna?

Niesztowica może wystąpić zarówno w populacji osób dorosłych, jak i w populacji pediatrycznej. Infekcjom skóry u dzieci sprzyja bowiem przebywanie w skupiskach (przedszkola, szkoła). Schorzenie to jest szczególnie niebezpieczne dla małych dzieci i pacjentów z obniżoną odpornością. U niemowląt i noworodków dochodzi do wielu zmian w układzie immunologicznym, który nie jest jeszcze całkowicie rozwinięty. Z tego powodu, w tej grupie wiekowej może dojść do rozwoju powikłań niesztowicy, do których zalicza się przede wszystkim:

• różę,
• rozwój ropni skóry,
• zapalenie tkanki podskórnej,
• zapalenie naczyń chłonnych,
• rzadziej zakażenie ogólnoustrojowe, sepsa,
• ostre poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek – w sytuacji, gdy za niesztowicę odpowiada zakażenie paciorkowcowe.

Warto podkreślić, że owrzodzenia w przebiegu niesztowicy ustępują z pozostawieniem blizny, co wiąże się z trwałymi defektami natury estetycznej.

Jak rozpoznać niesztowicę?

W przebiegu diagnostyki niesztowicy konieczne jest zebranie wnikliwego wywiadu chorobowego, obejmującego schorzenia towarzyszące i rodzaj przyjmowanych przez pacjenta leków. Niezbędne jest również badanie przedmiotowe, obejmujące ocenę skóry i błon śluzowych. Niesztowicę rozpoznaje się klasycznie na podstawie obrazu klinicznego, a więc wyglądu i charakterystycznej ewolucji zmian prezentowanych przez pacjenta. Lekarz może zlecić wykonanie posiewu ze zmian. Wynik badania mikrobiologicznego pozwala na identyfikację gatunku bakterii odpowiedzialnej za schorzenie, jak i na uzyskanie antybiogramu, który pozwala na dobranie odpowiedniego antybiotyku.

W wątpliwych sytuacjach klinicznych konieczne może być pobranie wycinka skóry i wykonanie badania histopatologicznego. Diagnostyka różnicowa niesztowicy obejmuje takie schorzenia dermatologiczne jak piodermia zgorzelinowa, czy owrzodzenia powstające w przebiegu zapaleń naczyń.

Badania laboratoryjne, pomocne w diagnostyce niesztowicy to między innymi:

• morfologia krwi obwodowej,
• stężenie białka CRP,
• w przypadku nawracających niesztowic i innych zakażeń bakteryjnych – badania w kierunku zaburzeń odporności, w tym zakażenia wirusem HIV.

Niesztowica – leczenie

Niesztowica jest schorzeniem bakteryjnym, a więc w jego terapii wykorzystuje się antybiotykoterapię. W leczeniu miejscowym korzystne jest stosowanie produktów odkażających i przeciwbakteryjnych, w tym oktenidyny, chlorheksydyny, czy też poliheksanidu. Jednak poprzestanie na terapii miejscowej nie wystarcza. Konieczne jest włączenie antybiotykoterapii ogólnej (doustnej lub dożylnej). W pierwszym kroku stosuje się antybiotykoterapię empiryczną, zaś po uzyskaniu wyniku posiewu i antybiogramu możliwe jest włączenie antybiotyku celowanego. W celu leczenia niesztowicy w pierwszym kroku należy udać się do lekarza rodzinnego, które zadecyduje o dalszym postępowaniu i w razie konieczności skieruje pacjenta na konsultację dermatologiczną.

Czy niesztowicy można zapobiec?

Zasady, do których należy się zastosować w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia niesztowicy to przede wszystkim:

• odpowiednia higiena skóry,
• prawidłowe leczenie schorzeń, wynikających z zaburzeń bariery naskórkowej – w tym na przykład atopowego zapalenia skóry (AZS),
• unikanie rozdrapywania zmian skórnych, również tych po ukąszeniach,
• wykonanie badań w kierunku nosicielstwa Staphylococcus aureus  – wymazu z przedsionka nosa i w razie potrzeby leczenie kolonizacji,
• odpowiednie leczenie schorzeń internistycznych – w tym cukrzycy, niewydolności nerek, czy schorzeń sercowo-naczyniowych,
• stosowanie zróżnicowanej diety,
• unikanie używek.

Niesztowica to zakażenie bakteryjne, występujące w każdej grupie wiekowej, które wymaga konsultacji lekarskiej i włączenia antybiotykoterapii. Nieleczona niesztowica może wiązać się z wystąpieniem powikłań i rozszerzeniem procesu infekcyjnego na inne tkanki. Z tego powodu nie warto opóźniać leczenia i bagatelizować objawów mogących odpowiadać niesztowicy.

Bibliografia

1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
3. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
4. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005.
5. A. Ptak i inni, Zakażenia skóry u pacjentów z cukrzycą – od drobnych nadkażeń po owrzodzenia, Dermatologia po Dyplomie/ 2026 /03.