Łzawienie powiek, czy blokada nosa to częste dolegliwości, które kojarzą się nam z rozpoczynającą się infekcją lub alergią. Często towarzyszą im bóle głowy, które ustępują samoistnie lub po przyjęciu leków. Czym są zatem objawy, które nie znikają lub pojawiają się zbyt często bez przyczyny? Klasterowe bóle głowy to rzadkie schorzenie neurologiczne, które łączy w sobie ból głowy, niepokój i zaburzenia wegetatywne jak łzawienie, obrzęk powiek czy wyciek wydzieliny z nosa.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Klasterowe bóle głowy częściej występują u mężczyzn niż u kobiet. >> Dotyczą głównie osób powyżej 30 roku życia. >> Dotyczą około 0,1% populacji ogólnej. >> Do dziś nie są w pełni znane główne przyczyny występowania choroby. >> Dolegliwości bólowe mogą trwać od 15 minut do 3 godzin, pojawiać się w postaci napadu co dwa dni lub nawet 8 razy w ciągu doby z charakterystyczną kilkutygodniową przerwą. >> Leczenie obejmuje zarówno łagodzenie objawów w fazie ostrej jak i profilaktykę. >> Istotne jest zapobieganie napadom poprzez m.in.: abstynencję alkoholową, odpowiednią higienę snu, ograniczenie tytoniu. |
Spis treści:
- Co to jest klasterowy ból głowy?
- Jak wygląda napad klasterowego bólu głowy?
- Przyczyny klasterowego bólu głowy
- Objawy klasterowego bólu głowy
- Ile trwa klasterowy ból głowy?
- Klasterowy ból głowy a migrena – jak je odróżnić?
- Jak rozpoznaje się klasterowy ból głowy?
- Leczenie klasterowego bólu głowy
- Domowe sposoby przy klasterowym bólu głowy – co może wspierać leczenie?
Co to jest klasterowy ból głowy?
Klasterowy ból głowy, nazywany inaczej trójdzielnym autonomicznym bólem głowy (TAC – trigeminal autonomic cephalgia) jest jednostką chorobową, w której poza dyskomfortem w obrębie twarzoczaszki dołączają często charakterystyczne dolegliwości dodatkowe związane z aktywacją układu wegetatywnego.
Częstość występowania szacuje się na 0,1%- 0,2%, statystycznie częściej występuje u płci męskiej. Genetyczne podłoże może dotyczyć od 2 do 7% zachorowań.
Jak wygląda napad klasterowego bólu głowy?
Klasterowy ból głowy charakteryzuje określona częstotliwość występowania dolegliwości w czasie. Są to zwykle epizody bólu co 2 dni lub pod postacią 7-8 epizodów w ciągu doby. Mogą być obecne przez kilka dni w ciągu miesiąca, (średnio co 4-12 tygodni) i obejmować przerwy dolegliwości, o różnym czasie trwania.
W okresie objawowym napad bólu jest krótki, zlokalizowany punktowo. Może być poprzedzony takimi czynnikami jak alkohol, dieta bogata w histaminę czy nitrogliceryna. W okresie bezobjawowym ww. czynniki nie generują dolegliwości bólowych.
U około 12% populacji epizodyczne klasterowe bóle głowy mogą przerodzić się w postać przewlekłą.
Przyczyny klasterowego bólu głowy
Do chwili obecnej nie ustalono głównych przyczyn wywołujących klasterowe bóle głowy. Mogą to być zarówno przebyte w przeszłości urazy głowy, zaburzenia snu czy rytmu dobowego, aktywacja nerwu trójdzielnego, stres i zmęczenie.
W ciągu ostatnich lat wskazuje się jednak na istotną rolę podwzgórza, aktywację włókien przywspółczulnych nerwów czaszkowych czy aktywację układu trójdzielno-naczyniowego w rozwoju schorzenia.
Do czynników wywołujących zalicza się:
- spożywanie alkoholu,
- produkty bogate w histaminę,
- nikotynizm,
- bodźce zewnętrzne jak intensywne światło, zmiany wysokości czy pogody.
Objawy klasterowego bólu głowy
Ból głowy w przebiegu choroby jest zwykle jednostronny, zlokalizowany. Rzadko zdarza się, że kolejne napady pojawiają się po przeciwległej stronie twarzy.
Lokalizacja jest typowo oczodołowo-czołowa, a ból może obejmować twarz, gardło, ucho, żuchwę, szyję i ramię. Ból opisywany jest jako ostry, kłujący lub uczucie palenia w obrębie skroni. Jest na tyle silny, że chorzy często opisują go według numerycznej skali bólu w kategorii 10/10.
Ile trwa klasterowy ból głowy?
Klasterowy ból głowy trwa średnio od 15 minut do 3 godzin. Może pojawić się około 1-2 godziny przed snem, w środku nocy lub tuż nad ranem.
Klasterowy ból głowy a migrena – jak je odróżnić?
Zarówno klasterowe bóle głowy jak i migrenowe bóle głowy wymagają minimum 5 napadów do rozpoznania choroby, a także obejmują podobną lokalizację tj. okolice oczodołu, czoła, skroni.
Różnice między klasterowym bólem głowy a migreną potrafią być na tyle dyskretne, że czasami ciężko jest odróżnić oba schorzenia. Klasterowe bóle głowy mogą pojawiać się z częstotliwością charakterystyczną dla migreny tj. 1-2 x w tygodniu. Migrenie może towarzyszyć wystąpienie objawów charakterystycznych dla klasterowego bólu głowy pod postacią aktywacji układu wegetatywnego (obrzęk powiek, łzawienie czy zwężenie źrenic).
Różnice obejmują:
- czas trwania bólu: w klasterowym bólu głowy jest to 15-180 minut, w migrenie: 4-72 godziny;
- intensywność: klasterowy ból głowy jest kłujący i silny, a migrenowy – pulsujący, o intensywności umiarkowanej lub silnej;
- objawy towarzyszące: klasycznie w klasterowym bólu głowy jest to jednostronny obrzęk powieki, wysięk i blokada nosa, łzawienie powiek, opadnięcie powieki, zwężenie źrenic, a w przypadku migreny dolegliwościom towarzyszy nadwrażliwość na światło, dźwięki, zapachy, nudności i wymioty.
Jak rozpoznaje się klasterowy ból głowy?
Do rozpoznawania klasterowego bólu głowy służy przede wszystkim międzynarodowa klasyfikacja dotycząca bólu głowy ICHD-3 (International Classification of Headache Disorders). Zgodnie z jej wytycznymi do rozpoznania klasterowego bólu głowy wymagane jest wystąpienie minimum 5 epizodów bólu, a także obecność innych objawów jak:
- częste lub bardzo częste bóle okolicy oczodołowej, nadoczodołowej i/lub skroniowej trwające 15-180 minut;
- nastrzyknięcie spojówek oczu i/lub łzawienie;
- obrzęk powiek;
- blokada nosa i/lub wyciek wydzieliny z nosa;
- opadnięcie powieki i/lub zwężenie źrenic;
- potliwość czoła i twarzy;
- silny niepokój i niemożność usiedzenia w miejscu;
- częstotliwość występowania dolegliwości od 1 do 8 następujących po sobie dni.
Diagnoza opiera się na wywiadzie zebranym od pacjenta i badaniu neurologicznym z uwzględnieniem oceny nerwów czaszkowym w tym nerwu trójdzielnego. Uzupełnienie stanowi badanie oceny mózgowia i rdzenia kręgowego w rezonansie magnetycznym.
Badania z zakresu diagnostyki obrazowej mogą być pomocne w ustaleniu rozpoznania zwłaszcza przy nietypowym obrazie chorobowym, nakładaniu się innych typów bólu głowy na klasterowe czy wieku chorego powyżej 60. roku życia.
W takich okolicznościach klinicznych rozważyć można także badania jak:
- tomografia komputerowa podstawy czaszki (gdy badanie rezonansu jest niemożliwe, do wykluczenia uszkodzeń kości);
- punkcja płynu mózgowo-rdzeniowego (w celu wykluczenia przyczyn infekcyjnych);
- angio-MR naczyń mózgowych.
Leczenie klasterowego bólu głowy
Ostre napady klasterowego bólu głowy leczy się głównie:
- tlenoterapią;
- tryptanami (agonistami receptora 5-HT 1B/1D);
- pochodnymi ergotaminy.
W ramach profilaktyki stosowane są takie preparaty jak:
- werapamil;
- glikokortykosteroidy;
- topiramat;
- melatonina;
- toksyna botulinowa A;
- przeciwciała monoklonalne – inhibitory CGRP (calcitonin-gene related) jak fremanezumab czy galcanezumab.
Domowe sposoby przy klasterowym bólu głowy – co może wspierać leczenie?
Klasterowe bóle głowy można ograniczać dzięki działaniom profilaktycznym obejmującym:
- utrzymanie odpowiedniej higieny snu;
- ograniczenie w diecie czynników wyzwalających ataki bólowe jak nikotyna, alkohol czy produkty bogate w histaminę.
Bibliografia
- “European Academy of Neurology guidelines on the treatment of cluster headache”; Eur J Neurol. 2023;30:2955-2979
- “Allodynia w klasterowym bólu głowy”; L A. Wilbrink, M. A. Louter, Onno P.M. Teernstra, E. W. van Zwet, F.J.P.M. Huygen, J. Haan, M.D. Ferrari, G. M. Terwindt. Ból 2018, Tom 19, Nr 3, s. 29-36
- dostęp online 14.07.2026 https://neurologia-praktyczna.pl/a2417/Klasterowy-bol-glowy–zaniedbywany-problem-w-codziennej-praktyce–Nowe-dane-i-poglady.html
