Badania laboratoryjne są istotnym elementem profilaktyki zdrowotnej u dzieci i pozwalają na wczesne wykrywanie wielu chorób. Regularna diagnostyka umożliwia monitorowanie prawidłowego rozwoju dziecka oraz szybkie reagowanie w przypadku nieprawidłowości. U dzieci każde badanie powinno być jednak przemyślane i celowe – jak zatem poszukać „złotego środka”? Właśnie wokół tego ważnego pytania będziemy wspólnie „kręcić się” w poniższym artykule.
Spis treści:
- Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?
- Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?
- Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?
- Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?
- Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?
- Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?
- Podsumowanie
- FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?
Profilaktyczne badania u dzieci obejmują zestaw badań dostosowanych do wieku oraz etapu rozwoju. Ich celem jest wczesne wykrycie chorób metabolicznych, hematologicznych, zakaźnych oraz zaburzeń rozwojowych:
- noworodek – badania przesiewowe z krwi włośniczkowej w kierunku wrodzonych chorób metabolicznych, endokrynologicznych i genetycznych; bilirubina przy podejrzeniu żółtaczki patologicznej,
- niemowlę (1-12 miesięcy) – morfologia krwi (szczególnie w kierunku niedokrwistości z niedoboru żelaza) u dzieci z grup ryzyka,
- małe dziecko (1-3 lata) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
- dziecko w wieku przedszkolnym (4-6 lat) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
- dziecko w wieku szkolnym (7-12 lat) – u dzieci z nadwagą lub otyłością (niestety, coraz częstsze w naszej populacji) glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu,
- nastolatek (13-18 lat) – można dokonać oceny gospodarki żelazowej (szczególnie u miesiączkujących dziewcząt), przy nadwadze lub otyłości glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu.
>> Warto przeczytać: CRP – jak interpretować wyniki badania?
| Warto wiedzieć: Szczegółowe wskazania do badań, zwłaszcza przy obecności objawów, ustala pediatra – pozwoli to uniknąć dodatkowych kosztów i sprawi, że dane oznaczenia laboratoryjne będą ukierunkowane na wyjaśnienie konkretnych problemów. |
Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?
Morfologia krwi obwodowej jest jednym z podstawowych badań diagnostycznych u dzieci. Pozwala ocenić liczbę oraz jakość krwinek czerwonych, białych i płytek krwi, a także stężenie hemoglobiny. Badanie to wykonuje się zarówno w diagnostyce objawowej, jak i profilaktycznie.
Morfologia umożliwia wykrycie:
- niedokrwistości,
- stanów zapalnych,
- zakażeń,
- niekiedy ciężkich zaburzeń odporności,
- chorób układu krwiotwórczego, w tym białaczek.
U dzieci wyniki morfologii należy zawsze interpretować w odniesieniu do norm odpowiednich dla wieku, ponieważ wartości referencyjne różnią się od tych stosowanych u dorosłych. Dotyczy to zarówno stężeń hemoglobiny, jak i liczby i proporcji krwinek białych.
>> Przeczytaj też: Białaczka u dzieci – co powinien wiedzieć każdy rodzic?
| Rodzicu, pamiętaj: Powyższy fakt jest niezwykle ważny. Bardzo często literki “H” (jak high) oraz “L” (jak low) przy wyniku Twojego dziecka odnosi się do norm u dorosłych. Z interpretacją udaj się do specjalisty pediatrii. |
Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?
Badanie ogólne moczu jest nieinwazyjnym i bardzo przydatnym narzędziem diagnostycznym w pediatrii. Wykonuje się je głównie przypadku wystąpienia objawów takich jak gorączka, ból brzucha, pieczenie przy oddawaniu moczu czy zmiana jego koloru.
Analiza moczu pozwala na:
- wykrycie zakażeń układu moczowego,
- chorób nerek,
- zaburzeń metabolicznych (rzadko),
- cukrzycy.
W badaniu ocenia się m.in. obecność białka, glukozy, krwinek, bakterii oraz parametry fizykochemiczne moczu.
>> Sprawdź: Gorączka u dziecka – kiedy budzi niepokój?
Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?
Badanie kału w kierunku pasożytów nie jest rutynowym badaniem przesiewowym u wszystkich dzieci. Zwykle wykonuje się je w przypadku wystąpienia objawów takich jak przewlekłe bóle brzucha, biegunki, utrata masy ciała, świąd okolicy odbytu lub podejrzenie kontaktu z osobami zakażonymi.
Częstotliwość badania zależy od objawów klinicznych oraz zaleceń lekarza. W diagnostyce parazytologicznej często konieczne jest pobranie kilku próbek kału w odstępach czasowych, aby zwiększyć czułość badania (optymalnie 3 różnych próbek).
>> Może Ci się przydać: Jak i kiedy pobrać kał do badania? Jak długo przechowywać? Pytania i odpowiedzi
| To ważne: Na rynku dostępnych jest wiele ośrodków oznaczających rzekome zakażenia pasożytnicze, np. „biorezonans” – nie ma to żadnej wartości diagnostycznej. Wybieraj laboratoria bazujące na wiedzy medycznej. |
Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?
Pierwsze badania krwi u noworodka wykonywane są zazwyczaj w pierwszych dobach życia i mają charakter przesiewowy. Polegają na pobraniu niewielkiej ilości krwi z pięty, co umożliwia wykrycie wrodzonych chorób metabolicznych, hormonalnych oraz genetycznych.
Dodatkowe badania krwi mogą być wykonywane w przypadku wcześniactwa, niskiej masy urodzeniowej, objawów klinicznych lub chorób matki.
Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?
Grupę krwi u dziecka można oznaczyć już w okresie noworodkowym, szczególnie jeśli istnieje ryzyko konfliktu serologicznego lub konieczność interwencji medycznej. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza przy wątpliwościach diagnostycznych, badanie grupy krwi może zostać powtórzone w późniejszym wieku (po 6. miesiącu życia), aby jednoznacznie potwierdzić wynik.
>> Warto przeczytać też: Jak sprawdzić grupę krwi? Układ Rh i AB0 – przygotowanie do badania grupy krwi
Czy grupa krwi u noworodka może ulec zmianie?
Grupa krwi jest cechą genetyczną i nie ulega zmianie w ciągu życia. Jednak u noworodków mogą wystąpić przejściowe trudności interpretacyjne wynikające z obecności przeciwciał matczynych i niedojrzałości układu AB0 oraz innych antygenów, co w rzadkich przypadkach wymaga powtórzenia badania.
Podsumowanie
Badania diagnostyczne u dzieci odgrywają ważną rolę w monitorowaniu zdrowia oraz wczesnym wykrywaniu chorób. Każdy wynik powinien być interpretowany przez lekarza, z uwzględnieniem wieku i stanu klinicznego dziecka.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Bezpieczna jednorazowa objętość pobranej krwi zależy od masy ciała dziecka i zwykle nie przekracza 1-3 ml/ kg masy ciała. Przestrzeganie tych wartości minimalizuje ryzyko niedokrwistości.
W większości przypadków zaleca się zachowanie kilkudniowej lub kilkutygodniowej przerwy między kolejnymi pobraniami krwi, w zależności od ilości pobranej krwi i stanu zdrowia dziecka.
Nie wszystkie badania wymagają bycia na czczo. W przypadku oznaczeń takich jak glukoza czy lipidogram zaleca się, aby dziecko było na czczo przez 8-12 godzin. O konieczności przygotowania do badania zawsze informuje lekarz lub personel medyczny.
Źródła
- Weber P, Jenni O. Screening in child health: studies of the efficacy and relevance of preventive care practices. Dtsch Arztebl Int. 2012 Jun;109(24):431-5. doi: 10.3238/arztebl.2012.0431. Epub 2012 Jun 15. PMID: 22787505; PMCID: PMC3393854., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393854/ (dostęp 07.01.2026 r.)
- Howie SR. Blood sample volumes in child health research: review of safe limits. Bull World Health Organ. 2011 Jan 1;89(1):46-53. doi: 10.2471/BLT.10.080010. Epub 2010 Sep 10. PMID: 21346890; PMCID: PMC3040020., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3040020/ (dostęp 07.01.2026 r.)
- Diagnostyka i leczenie niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza u dzieci i młodzieży. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej, Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Radosław Chaber, Ewa Małgorzata Helwich, Ryszard Lauterbach, Agnieszka Mastalerz-Migas, Michał Matysiak, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Jan Styczyński, Tomasz Szczepański, Teresa Jackowska, Przegląd Pediatryczny, ISSN 0137-723X
- Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019-2026, https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-badan-przesiewowych-noworodkow-w-polsce-na-lata-2019-2026 (dostęp 07.01.2026 r.)
- Therrell BL, Padilla CD, Borrajo GJC, Khneisser I, Schielen PCJI, Knight-Madden J, Malherbe HL, Kase M. Current Status of Newborn Bloodspot Screening Worldwide 2024: A Comprehensive Review of Recent Activities (2020-2023). Int J Neonatal Screen. 2024 May 23;10(2):38. doi: 10.3390/ijns10020038. PMID: 38920845; PMCID: PMC11203842., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11203842/ (dostęp 07.01.2026 r.)
