Guz Pancoasta to rzadka, ale groźna postać raka płuca, rozwijająca się w jego szczycie. Powoduje nietypowe objawy, często mylone z chorobami neurologicznymi lub ortopedycznymi. Dowiedz się, jak je rozpoznać i poznaj metody diagnostyki.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Guz Pancoasta to rzadko występujący nowotwór złośliwy płuca, objawami mogący przypominać choroby neurologiczne lub ortopedyczne. >> Lokalizacja w szczycie płuca prowadzi do ucisku oraz naciekania struktur nerwowych i naczyniowych, co objawia się m.in. silnym bólem barku, ramienia oraz zespołem Hornera. >> Diagnostyka obrazowa i histopatologiczna ma kluczowe znaczenie. >> Leczenie opiera się na skojarzonej chemioradioterapii i chirurgii. >> Rokowanie zależy od stopnia zaawansowania i możliwości doszczętnej resekcji guza. |
Spis treści:
- Czym jest Guz Pancoasta?
- Guz Pancoasta – jakie daje objawy?
- Przyczyny i czynniki ryzyka w przypadku guza Pancoasta
- Guz Pancoasta – diagnostyka
- Jak leczyć guza Pancoasta?
- Guz Pancoasta – rokowania i przerzuty
- FAQ. Guz Pancoasta – często zadawane pytania
Czym jest Guz Pancoasta?
Guz Pancoasta (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony zwykle jako C34.1; nowotwór złośliwy płata górnego płuca lub oskrzela płatowego górnego) to szczególna postać raka płuca, która rozwija się w jego szczycie, zwykle w pobliżu bruzdy górnej płuca (superior pulmonary sulcus).
Nie jest odrębną jednostką histopatologiczną, lecz określeniem anatomiczno-klinicznym odnoszącym się do nowotworów naciekających sąsiednie struktury (splot ramienny, żebra, kręgosłup piersiowy, pień współczulny) i wywołujących charakterystyczne objawy neurologiczne i bólowe.
W większości przypadków są to raki niedrobnokomórkowe (najczęściej gruczolakoraki lub raki płaskonabłonkowe). Stanowią mniej niż 5% wszystkich przypadków raka płuca.
Termin „guz Pancoasta” bywa używany zamiennie z „guzem szczytu płuca”, jednak tylko nowotwory dające charakterystyczny obraz kliniczny zalicza się do zespołu Pancoasta.
Guz Pancoasta – jakie daje objawy?
Objawy guza Pancoasta wynikają z jego umiejscowienia w szczycie płuca i naciekania okolicznych struktur. W przeciwieństwie do innych postaci raka płuca, kaszel, duszność i krwioplucie występują rzadko lub późno. Dominują natomiast dolegliwości bólowe i neurologiczne.
>> Przeczytaj także: Rak płuc – objawy. Co powinno zaniepokoić?
Pierwsze (wczesne) objawy guza Pancoasta
Najczęstszym objawem początkowym, występującym u ponad 90% pacjentów, jest przewlekły, narastający ból barku, często promieniujący do karku, łopatki, klatki piersiowej lub ramienia po stronie zmiany. Bywa oporny na leczenie przeciwbólowe, czy fizjoterapię.
Już na wczesnym etapie mogą pojawić się także:
- ból w górnej części klatki piersiowej, zwłaszcza w okolicy podobojczykowej lub przy mostku,
- ból karku lub górnej części pleców niezwiązany z ruchem,
- przemijające objawy ze strony układu autonomicznego (np. jednostronne zaczerwienienie twarzy, ucieplenie skóry, nadmierna potliwość),
- objawy ogólne: osłabienie, zmęczenie, spadek masy ciała.
Wczesne objawy guza Pancoasta są niespecyficzne i często prowadzą do opóźnionej diagnozy.
>> Warto wiedzieć: Ból z tyłu głowy – dlaczego się pojawia i co może oznaczać?
Objawy neurologiczne
Wraz z postępem choroby, guz Pancoasta zaczyna naciekać struktury nerwowe, przede wszystkim splot ramienny (szczególnie korzenie C8-Th1) oraz pień współczulny. Prowadzi to do:
- zaburzeń czucia przyśrodkowej strony ramienia i przedramienia,
- osłabienia siły mięśniowej oraz zaniku mięśni drobnych ręki,
- zniesienia odruchu trójgłowego ramienia,
- zaburzenia funkcji precyzyjnych dłoni (np. trudności w pisaniu, zapinaniu guzików).
Charakterystyczny dla guza Pancoasta jest zespół Hornera, występujący u 15-50% pacjentów. Jego pełna postać obejmuje:
- opadnięcie powieki górnej (ptoza),
- zwężenie źrenicy (mioza),
- anhydrozę (brak potliwości) po stronie zmiany,
- czasem także pozorną enoftalmię (zapadnięcie gałki ocznej).
W przypadkach zaawansowanych guz może naciekać otwory międzykręgowe, prowadząc do objawów ucisku rdzenia kręgowego (m.in. niedowładu kończyn dolnych, zaburzeń zwieraczy). Naciek na górną żyłę główną może natomiast wywołać zespół żyły głównej górnej (duszność, obrzęk twarzy, poszerzenie żył klatki piersiowej, sinica lub zaczerwienienie skóry twarzy i szyi).
Przyczyny i czynniki ryzyka w przypadku guza Pancoasta
Przyczyną guza Pancoasta jest rozwój pierwotnego raka płuca w jego szczycie, zwykle gruczolakoraka lub raka płaskonabłonkowego. Do najważniejszych czynników ryzyka guza Pancoasta należą:
- palenie tytoniu: najważniejszy czynnik rozwoju raka płuca,
- wiek powyżej 55 lat: szczyt zachorowań przypada na 6.-7. dekadę życia,
- płeć męska: guz występuje częściej u mężczyzn,
- narażenie zawodowe: kontakt z azbestem, metalami ciężkimi, pyłami przemysłowymi czy promieniowaniem jonizującym,
- przewlekłe choroby płuc: przebyta gruźlica, POChP, włóknienie.
Choć sam guz Pancoasta dotyczy raka pierwotnego, to zespół Pancoasta (charakterystyczny zespół objawów neurologiczno-bólowych), rzadko może być wywołany również przez inne procesy (np. chłoniaki, międzybłoniaki, przerzuty, niektóre infekcje).
Guz Pancoasta – diagnostyka
Rozpoznanie guza Pancoasta opiera się na ocenie objawów klinicznych, badaniach obrazowych i potwierdzeniu histopatologicznym.
Pierwszym badaniem jest zwykle RTG klatki piersiowej, które może wykazać cień guza lub asymetrię w szczytach płuc. Ze względu na nakładające się struktury kostne, jego czułość w tej lokalizacji jest jednak ograniczona.
W dalszej diagnostyce kluczowe znaczenie mają:
- tomografia komputerowa (TK) klatki piersiowej: ocenia lokalizację, zasięg guza, naciekanie sąsiednich struktur,
- rezonans magnetyczny (MRI): określa dokładnie zajęcie splotu ramiennego, naczyń i kręgosłupa, jest metodą z wyboru przy kwalifikacji do operacji,
- pozytonowa tomografia emisyjna (PET-CT): wykrywa przerzuty, ocenia aktywność metaboliczną guza.
Rozpoznanie histopatologiczne potwierdza się biopsją przezklatkową, zwykle pod kontrolą TK, a w razie potrzeby: torakoskopią, torakotomią lub biopsją EBUS-TBNA.
W diagnostyce pomocniczej wykonuje się również badania laboratoryjne (morfologię krwi, parametry nerkowe i wątrobowe, CRP, układ krzepnięcia), które służą ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Choć nie są specyficzne dla guza Pancoasta, są niezbędne przy kwalifikacji do terapii.
Jak leczyć guza Pancoasta?
Leczenie guza Pancoasta wymaga postępowania skojarzonego i prowadzone jest w wyspecjalizowanych ośrodkach. U pacjentów bez przerzutów odległych i bez zajęcia węzłów śródpiersia standardem jest leczenie onkologiczne obejmujące:
- radioterapię z chemioterapią dwulekową (najczęściej cisplatyna z etopozydem),
- operację (najczęściej lobektomię z resekcją ściany klatki piersiowej), wykonywaną 3-5 tygodni po zakończeniu leczenia wstępnego (pod warunkiem braku progresji),
- dodatkowe cykle chemioterapii po zabiegu.
Skuteczność terapii zależy od doszczętności resekcji i odpowiedzi na leczenie wstępne. W wybranych przypadkach wdraża się też immunoterapię lub leczenie celowane, zależnie od cech molekularnych nowotworu (np. ekspresji PD-L1).
Guz Pancoasta – rokowania i przerzuty
Rokowanie zależy od zaawansowania choroby, skuteczności leczenia wstępnego oraz możliwości radykalnej resekcji guza. Najlepsze wyniki osiągają pacjenci, u których nie doszło do nacieku kluczowych struktur i zajęcia węzłów śródpiersia. U nich 5-letnie przeżycia przy leczeniu skojarzonym sięgają 30-50%.
Gorsze rokowanie wiąże się z zajęciem węzłów śródpiersia, naciekiem kręgosłupa, dużych naczyń, obecnością zespołu Hornera i przerzutów (najczęściej do kości, nadnerczy, wątroby lub mózgu).
W zaawansowanych przypadkach, gdy leczenie operacyjne nie jest możliwe, stosuje się leczenie paliatywne, by złagodzić objawy i poprawić komfort życia pacjenta.
FAQ. Guz Pancoasta – często zadawane pytania
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące guza Pancoasta.
Najczęściej jest to przewlekły, narastający ból barku. Może promieniować do karku, łopatki, ramienia.
Ból w górnej części klatki piersiowej, w okolicy podobojczykowej po stronie guza, przy mostku lub w plecach. Może mu towarzyszyć uczucie ucisku, mrowienie kończyny górnej, osłabienie mięśni dłoni.
Ból najczęściej lokalizuje się w barku, karku, łopatce, klatce piersiowej lub ramieniu, po stronie guza.
Kaszel, duszność i krwioplucie występują rzadko lub dopiero w późniejszych stadiach choroby. We wczesnej fazie dominują objawy bólowe i neurologiczne.
Tak, u części pacjentów, przy dobrej odpowiedzi na leczenie i gdy możliwe jest całkowite usunięcie guza.
Najskuteczniejszą profilaktyką jest unikanie palenia tytoniu, głównego czynnika ryzyka raka płuca.
Bibliografia
- Arcasoy SM, Jett JR. Superior pulmonary sulcus tumors and Pancoast’s syndrome. New England Journal of Medicine. 1997;337(18):1370–1376.
- Arcasoy SM, Schild SE, Leal T. Superior pulmonary sulcus (Pancoast) tumors. W: UpToDate [online]. Waltham, MA: UpToDate Inc. [dostęp: 10.12.2025].
- Domagała-Kulawik J. Guz Pancoasta – kiedy zacienienia w szczycie płuca są objawem niepokojącym. Onkologia po Dyplomie. 2021;4.
- Grzanka P. Guz Pancoasta u 56-letniej kobiety z bólem lewego barku. Diagnostyka radiologiczna. Medycyna Praktyczna. [dostęp: 10.12.2025].
- Gundepalli SG, Tadi P. Lung Pancoast Tumor. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025.
- Krzakowski M., Jassem J., Antczak A. i wsp. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Rak płuca, opłucnej i śródpiersia. Oncology in Clinical Practice, 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0056.
