Ciąża to wyjątkowy czas, w którym potrzeby organizmu kobiety zmieniają się dynamicznie, a priorytetem staje się zdrowie rozwijającego się dziecka. Wiele przyszłych mam, zwłaszcza z nadwagą lub otyłością, zastanawia się, czy odchudzanie w ciąży jest możliwe i bezpieczne. W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego klasyczna dieta odchudzająca nie jest zalecana w tym okresie, jakie są normy przyrostu masy ciała oraz jak dbać o zdrowie mamy i dziecka w sposób odpowiedzialny.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czy odchudzanie w ciąży jest zalecane i bezpieczne, >> jakie są prawidłowe normy przyrostu masy ciała w ciąży, >> jakie mogą być skutki restrykcyjnej diety w trakcie ciąży, >> jak podejść do nadwagi i otyłości w ciąży w sposób odpowiedzialny, >> jakie formy aktywności fizycznej są bezpieczne i polecane kobietom w ciąży. |
Spis treści:
- Odchudzanie w ciąży – czy jest bezpieczne?
- Przyrost masy ciała w ciąży – co jest normą?
- Odchudzanie w ciąży – skutki dla matki
- Skutki restrykcyjnej diety dla dziecka
- Odchudzanie w ciąży a nadwaga i otyłość
- Nadwaga w ciąży – czy i kiedy redukcja masy ciała jest bezpieczna?
- Rola lekarza i dietetyka w prowadzeniu ciąży z nadwagą
- Aktywność fizyczna w ciąży – przykłady ćwiczeń dla ciężarnych
- Zakończenie
Odchudzanie w ciąży – czy jest bezpieczne?
Celowe odchudzanie w ciąży, rozumiane jako redukcja masy ciała poprzez deficyt kaloryczny, nie jest uznawane za bezpieczne. Organizm kobiety potrzebuje dodatkowej energii i składników odżywczych do prawidłowego rozwoju płodu, łożyska oraz adaptacji zmian hormonalnych. Ograniczanie kalorii może prowadzić do niedoborów żywieniowych, które zwiększają ryzyko powikłań zarówno u matki, jak i u dziecka.
>> Sprawdź: Odchudzanie – od czego zacząć i jak robić to zdrowo?
Przyrost masy ciała w ciąży – co jest normą?
Przyrost masy ciała jest procesem fizjologicznym i obejmuje nie tylko masę dziecka, ale również płyny ustrojowe, powiększającą się macicę i piersi oraz zapas tkanki tłuszczowej niezbędny m.in. do późniejszego karmienia piersią. Prawidłowy przyrost masy ciała w ciąży zależy od wyjściowego wskaźnika masy ciała (BMI) kobiety:
- niedowaga przed ciążą (BMI < 18.5) – zalecany przyrost: 12,5-18 kg,
- prawidłowa masa ciała (BMI 18.5 – 24.9) – zalecany przyrost: 11,5-16 kg,
- nadwaga przed ciążą (BMI 25.0 – 29.9) – zalecany przyrost: 7-11,5 kg,
- otyłość przed ciążą (BMI ≥ 30.0) – zalecany przyrost: 5-9 kg.
>> Może Cię zainteresować: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości
Odchudzanie w ciąży – skutki dla matki
U kobiety ciężarnej restrykcyjna dieta może prowadzić do osłabienia, anemii, zaburzeń gospodarki hormonalnej, niedoborów witamin i składników mineralnych oraz zwiększonego ryzyka powikłań okołoporodowych. Zbyt niska podaż energii może także nasilać zmęczenie i obniżać odporność.
Skutki restrykcyjnej diety dla dziecka
Dla rozwijającego się płodu największym zagrożeniem są niedobory białka, żelaza, kwasu foliowego i kwasów tłuszczowych omega-3. Mogą one skutkować niską masą urodzeniową (hipotrofią), zaburzeń rozwoju neurologicznego (rozwoju mózgu, zdolności poznawczych i intelektualnych) oraz zwiększonym ryzykiem chorób metabolicznych w późniejszym życiu.
Odchudzanie w ciąży a nadwaga i otyłość
Nadwaga i otyłość stanowią wyzwanie, jednak nie oznaczają konieczności odchudzania w okresie prenatalnym. U kobiet z nadwagą lub otyłością w ciąży kluczowa jest zamiana celu z „odchudzania” na „kontrolę jakościową i ilościową diety”. Nie chodzi o redukcję masy, lecz o dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych przy jednoczesnym kontrolowaniu kaloryczności, co pozwala na osiągnięcie bezpiecznego przyrostu masy ciała.
Nadwaga w ciąży – czy i kiedy redukcja masy ciała jest bezpieczna?
W większości przypadków nie zaleca się redukcji masy ciała, nawet u kobiet z chorobą otyłościową. Celem jest raczej kontrolowany, wolniejszy przyrost masy ciała poprzez prawidłowo zbilansowaną dietę. W niektórych, ściśle monitorowanych przypadkach klinicznych u kobiet z otyłością II i III stopnia, lekarz wraz z dietetykiem mogą zaplanować dietę o kontrolowanej kaloryczności. Jej celem jest zerowy lub minimalny przyrost masy ciała, a w wyjątkowych sytuacjach – niewielka redukcja. Jest to jednak działanie obarczone ryzykiem i wymaga stałej kontroli stanu zdrowia matki i rozwoju płodu. Nigdy nie powinno być prowadzone samodzielnie przez pacjentkę.
>> Warto przeczytać także nasz artykuł: Co jeść, a czego unikać w ciąży i dlaczego?
Rola lekarza i dietetyka w prowadzeniu ciąży z nadwagą
Wsparcie specjalistów jest w tej sytuacji kluczowe i powinno opierać się na:
- edukacji żywieniowej – dietetyk pomaga skomponować jadłospis, który mimo ograniczenia pustych kalorii (m.in. słodyczy, fast-foodów, słodkich napoi) będzie bogaty w niezbędne składniki odżywcze, błonnik, białko i zdrowe tłuszcze,
- monitorowaniu przyrostu masy ciała – regularne ważenie i notowanie wyników pozwalają na wczesną reakcję w przypadku zbyt szybkiego lub zbyt wolnego przybierania na masie ciała,
- kontroli stanu zdrowia – lekarz prowadzący regularnie sprawdza ciśnienie krwi, poziom glukozy (test OGTT) oraz ogólny stan matki i dziecka, by w porę wychwycić ewentualne powikłania (np. cukrzyca ciążowa),
- wsparcie psychologiczne – pomoc w budowaniu zdrowej relacji z jedzeniem i ciałem w tym czasie, jak również po porodzie.
>> Zobacz też: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka
Aktywność fizyczna w ciąży – przykłady ćwiczeń dla ciężarnych
Umiarkowana aktywność fizyczna jest bezpieczna i zalecana w niepowikłanej ciąży. Do polecanych form ruchu należą:
- spacery,
- pływanie,
- joga (wybrane asany),
- ćwiczenia z piłką gimnastyczną,
- ćwiczenia oddechowe,
- inne zajęcia dedykowane dla kobiet w ciąży.
Regularny ruch wspiera kontrolę masy ciała, poprawia samopoczucie i zmniejsza ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej.
Przeciwwskazania do aktywności oraz dobór intensywności ćwiczeń zawsze należy skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę. Należy unikać sportów kontaktowych, ekstremalnych, z wysokim ryzykiem upadku oraz ćwiczeń w pozycji leżącej na plecach po I trymestrze.
Zakończenie
Odchudzanie w ciąży, rozumiane jako restrykcyjne diety i celowa redukcja masy ciała, nie jest działaniem bezpiecznym dla zdrowia matki i dziecka. Kluczem jest natomiast świadoma, zbilansowana dieta, która zaspokaja zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze, przy jednoczesnej kontroli jakościowej spożywanych pokarmów. W przypadku nadwagi lub otyłości najważniejszy jest regularny monitoring przyrostu masy ciała we współpracy z lekarzem i dietetykiem, aby mieścił się on w zalecanych, bezpiecznych granicach.
Bibliografia
- Institute of Medicine (US) and National Research Council (US) Committee to Reexamine IOM Pregnancy Weight Guidelines. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines. Rasmussen KM, Yaktine AL, editors. Washington (DC): National Academies Press (US); 2009. PMID: 20669500.
- ACOG Committee Opinion No. 804: Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period. Obstetrics & Gynecology. 2020.
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie suplementacji witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących. Ginekol Pol.; 2014. 85: 395-399.
- WHO Recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience, Geneva; 2016.
- Rychlik E., Stoś K, Woźniak A., Mojska H. (red), Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024.
- Ciąża – zalecenia żywieniowe. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 2024
