Witaminy z grupy B są niezbędnymi koenzymami uczestniczącymi w licznych procesach metabolicznych, w tym w syntezie nukleotydów, przemianach aminokwasów, produkcji energii komórkowej oraz erytropoezie. W okresie ciąży ich rola jest szczególnie istotna, ponieważ wspierają prawidłowy rozwój płodu i utrzymanie homeostazy metabolicznej matki. Niedobory poszczególnych witamin B mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak wady cewy nerwowej, niedokrwistość megaloblastyczna, zaburzenia neurologiczne czy podwyższony poziom homocysteiny. Wiedza na temat funkcji poszczególnych mikroelementów, okresu ich suplementacji oraz źródeł pokarmowych niezbędnych do pokrycia zapotrzebowania jest podstawą profilaktyki i optymalnego przebiegu ciąży.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> które witaminy z grupy B są kluczowe w ciąży i jakie pełnią funkcje w organizmie kobiety oraz rozwijającego się płodu, >> które z nich warto suplementować i w jakim okresie ciąży, >> jakie są objawy niedoboru i możliwe konsekwencje zdrowotne, >> jakie źródła naturalne witamin B warto uwzględnić w diecie ciężarnej, >> w jakich sytuacjach zaleca się badania laboratoryjne w kierunku niedoborów. |
Spis treści:
- Czym są witaminy z grupy B i dlaczego są ważne w ciąży?
- Najważniejsze witaminy z grupy B w ciąży
- Objawy niedoboru witamin z grupy B w ciąży
- Suplementacja witamin z grupy B w ciąży
- Naturalne źródła witamin z grupy B w diecie ciężarnej
- Badania laboratoryjne a witaminy z grupy B w ciąży
- Witaminy z grupy B w ciąży – podsumowanie
Czym są witaminy z grupy B i dlaczego są ważne w ciąży?
Witaminy z grupy B to grupa rozpuszczalnych w wodzie prekursorów koenzymów, które uczestniczą w kluczowych reakcjach metabolicznych organizmu. Wspierają przemiany energetyczne, biosyntezę kwasów nukleinowych i hemu, metabolizm aminokwasów oraz funkcjonowanie układu nerwowego. W ciąży ich rola jest szczególnie istotna, ponieważ zapewniają prawidłowy rozwój płodu, w tym układu nerwowego i krwiotwórczego, a także regulują poziom homocysteiny, którego wzrost może zwiększać ryzyko powikłań naczyniowych i metabolicznych u matki i dziecka.
>> Przeczytaj także: Witaminy z grupy B – objawy niedoboru, rola w organizmie
Najważniejsze witaminy z grupy B w ciąży
W okresie ciąży niektóre witaminy z grupy B odgrywają szczególnie istotną rolę w prawidłowym rozwoju płodu i utrzymaniu zdrowia matki. Ich odpowiednia podaż jest kluczowa, jednak nie wszystkie wymagają rutynowej suplementacji. Poniżej omówiono witaminy z grupy B o największym znaczeniu klinicznym w ciąży, ze wskazaniem, które z nich są objęte aktualnymi rekomendacjami suplementacyjnymi, a które powinny być suplementowane wyłącznie w uzasadnionych przypadkach.
Kwas foliowy (witamina B9) w ciąży
Kwas foliowy (witamina B9) odgrywa kluczową rolę w syntezie DNA i podziałach komórkowych. Jego niedobór w okresie okołokoncepcyjnym i we wczesnej ciąży zwiększa ryzyko wad cewy nerwowej u płodu.
Zgodnie ze stanowiskiem ekspertów PTGiP optymalna dawka kwasu foliowego dla kobiet planujących ciążę oraz kobiet w ciąży wynosi 400–800 µg na dobę. Suplementację zaleca się rozpocząć co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą i kontynuować w trakcie jej trwania.
U kobiet z grup podwyższonego ryzyka (m.in. otyłość, cukrzyca, padaczka, wcześniejsze wystąpienie wad cewy nerwowej u potomstwa) może być wskazane stosowanie wyższych dawek, ustalanych indywidualnie przez lekarza.
Witamina B12 w ciąży
Witamina B12 wspiera dojrzewanie erytrocytów i rozwój układu nerwowego. Niedobór witaminy B12 może powodować niedokrwistość megaloblastyczną u matki i zaburzenia neurologiczne u dziecka.
Nie zaleca się rutynowej suplementacji B12 u wszystkich kobiet w ciąży, należy natomiast zadbać o jej prawidłową podaż w diecie. Suplementację rozważa się u kobiet z grup ryzyka niedoboru, np. na diecie eliminującej produkty zwierzęce, z zaburzeniami wchłaniania lub z potwierdzonym niedoborem laboratoryjnym.
Witamina B6 w ciąży
Witamina B6 odpowiada za metabolizm aminokwasów, funkcjonowanie układu nerwowego i regulację hormonów. Stosowana w odpowiednich dawkach może łagodzić nudności i wymioty w ciąży, co wynika z jej wpływu na przemiany neuroprzekaźników, w tym serotoniny i GABA, które modulują ośrodkowe mechanizmy odczuwania nudności.
Zgodnie ze stanowiskiem PTGiP nie zaleca się rutynowej suplementacji B6 u wszystkich kobiet w ciąży. Suplementacja może być stosowana w wybranych przypadkach klinicznych, np. w leczeniu nasilonych nudności i wymiotów ciężarnych, w dawkach ustalanych indywidualnie przez lekarza.
Witamina B2 (ryboflawina) w ciąży
Ryboflawina wspomaga metabolizm energetyczny, funkcjonowanie komórek i ochronę antyoksydacyjną. Niedobór może zwiększać ryzyko anemii i zaburzeń wzroku u matki. Jeśli dieta jest prawidłowa i zbilansowana nie zaleca się jej dodatkowej suplementacji w trakcie trwania ciąży.
Niacyna (witamina B3) w ciąży
Niacyna bierze udział w produkcji energii i syntezie DNA oraz wpływa na metabolizm lipidów. Jej niedobór jest rzadki w krajach rozwiniętych, ale może prowadzić do pelagry, objawiającej się zmianami skórnymi, biegunką i zaburzeniami neurologicznymi. Podobnie jak większość witamin z grupy B nie zaleca się jej dodatkowej suplementacji.
Kwas pantotenowy (witamina B5) w ciąży
Witamina B5 uczestniczy w metabolizmie węglowodanów, tłuszczów i białek oraz w syntezie hormonów nadnerczy. Niedobory są rzadkie, ale mogą prowadzić do zmęczenia, zaburzeń snu i podrażnień skóry. Przy zbilansowanej diecie nie zaleca się rutynowej suplementacji B5.
Biotyna (witamina B7/B8) w ciąży
Biotyna wspiera metabolizm aminokwasów i kwasów tłuszczowych oraz prawidłowy rozwój płodu. Niedobór może objawiać się wypadaniem włosów, łuszczeniem skóry i zmęczeniem. PTGiP podkreśla, że rutynowa suplementacja biotyny nie jest konieczna, o ile nie stwierdza się niedoboru.
Objawy niedoboru witamin z grupy B w ciąży
Objawy niedoborów są często niespecyficzne i obejmują:
- niedokrwistość i osłabienie,
- zaburzenia neurologiczne, drętwienie kończyn, problemy z koncentracją,
- zmiany skórne i wypadanie włosów,
- nudności, wymioty i zaburzenia apetytu.
Suplementacja witamin z grupy B w ciąży
W Polsce suplementacja witamin B w ciąży powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i zaleceń lekarza. Standardowo suplementuje się kwas foliowy, a u kobiet z ograniczoną dietą witaminę B12 i B6. Nadmierne dawki witamin B6, B3 czy B12 bez wskazań medycznych nie są zalecane.
Naturalne źródła witamin z grupy B w diecie ciężarnej
Witaminy z grupy B należy regularnie dostarczać z pożywieniem, aby pokryć zwiększone zapotrzebowanie w czasie ciąży. Ich naturalne źródła obejmują zarówno produkty pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego, a właściwy dobór składników diety pozwala na zapewnienie odpowiedniej podaży wszystkich niezbędnych witamin.
- B1 (tiamina): pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona, orzechy, mięso.
- B2 (ryboflawina): mleko, jaja, wątróbka, zielone warzywa liściaste.
- B3 (niacyna): drób, ryby, orzechy, nasiona.
- B5 (kwas pantotenowy): jajka, awokado, brokuły, drożdże.
- B6 (pirydoksyna): banany, ziemniaki, mięso, ryby.
- B7 (biotyna): jajka, orzechy, soja, szpinak.
- B9 (kwas foliowy): zielone warzywa liściaste, rośliny strączkowe, wzbogacone produkty zbożowe.
- B12 (kobalamina): mięso, ryby, jaja, produkty mleczne – szczególnie istotne dla osób na diecie roślinnej, u których ryzyko niedoboru jest większe.
Badania laboratoryjne a witaminy z grupy B w ciąży
W rutynowej opiece prenatalnej w Polsce nie wykonuje się standardowo badań na wszystkie witaminy z grupy B. Oznaczenia laboratoryjne są zalecane w przypadku:
- niedokrwistości makrocytarnej (sprawdza się B12 i foliany),
- podejrzenia niedoborów wynikających z diety (np. weganizm),
- objawów neurologicznych lub zaburzeń metabolicznych.
Typowe badania obejmują morfologię krwi, stężenie witaminy B12 i kwasu foliowego oraz poziom homocysteiny, który może wskazywać na niedobory witamin z grupy B.
Witaminy z grupy B w ciąży – podsumowanie
Witaminy z grupy B odgrywają kluczową rolę w prawidłowym przebiegu ciąży i rozwoju płodu. Kwas foliowy ma największe znaczenie kliniczne i w wielu przypadkach wymaga suplementacji. Pozostałe witaminy B warto dostarczać głównie z diety, dbając o jej urozmaicenie. Przewlekłe niedobory mogą prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych, dlatego świadomość znaczenia witamin B oraz odpowiednie planowanie suplementacji są istotne dla zdrowia matki i dziecka.
Bibliografia
- Seremak-Mrozikiewicz A., Bomba-Opoń D., Drews K., Kaczmarek P., Wielgoś M., Sieroszewski P. Stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu. PTGiP; 2024. Dostępne z: https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2024-04/Foliany%20-%20Stanowisko%20Ekspert%C3%B3w%20PTGiP%202024.pdf
- Godfrey KM., Titcombe P., El-Heis S. et al. Maternal B-vitamin and vitamin D status before, during, and after pregnancy and the influence of supplementation preconception and during pregnancy: Prespecified secondary analysis of the NiPPeR double-blind randomized controlled trial. PLoS Med. 2023 Dec 5;20(12):e1004260.
- Milman N., Paszkowski T., Cetin I., Castelo-Branco C. Supplementation during pregnancy: beliefs and science. Gynecol Endocrinol. 2016 Jul;32(7):509-16.
- Furness D., Fenech M., Dekker G. et al. Folate, vitamin B12, vitamin B6 and homocysteine: impact on pregnancy outcome. Matern Child Nutr. 2013 Apr;9(2):155-66.
- https://americanpregnancy.org/healthy-pregnancy/pregnancy-health-wellness/vitamin-b-pregnancy/
