Choroba Alzheimera (o wczesnym początku lub późnym początku) oraz demencja- analiza sekwencji kodującej 37 genów panel NGS

Choroba Alzheimera (o wczesnym początku lub późnym początku) oraz demencja - analiza sekwencji kodującej 37 genów panel NGS - więcej informacji o badaniu

Choroba Alzheimera to najczęstsze schorzenie neurodegeneracyjne występujące po 65 r.ż. Ma też postać wczesną, w której objawy mogą być obserwowane pomiędzy 40-60 r.ż.

Choroba Alzheimera może mieć podłoże genetyczne, przy czym postać o wczesnym początku może być bezpośrednio przekazywana z pokolenia na pokolenie w sposób autosomalny dominujący jeśli występują mutacje w różnych genach (np. PSEN1, PSEN2 lub APP).

W przypadku postaci o późnym początku, dziedziczy się predyspozycje do zachorowania, a nie samą chorobę. Na dzisiaj znanych jest ok. 75 genów, które mogą mieć znaczenie w patofizjologii AD i innych zespołów otępiennych, które wywołują podobne objawy.

Panel 37 genów to badanie z krwi, obejmujące geny związane z samą chorobą Alzheimera, a także otępienie czołowo-skroniowe, stwardnienie zanikowe boczne i inne zespoły otępienne i naczyniowe.

Choroba Alzheimera (AD)

Geny bezpośrednio powiązane z patogenezą choroby Alzheimera – zarówno z rzadką formą wczesną (dziedziczoną rodzinnie), jak i predyspozycjami do formy późnej:

• APP, PSEN1, PSEN2 - główne geny odpowiedzialne za rodzinną, wczesną postać choroby Alzheimera (EOAD); mutacje w tych genach prowadzą do odkładania się beta-amyloidu w komórkach mózgu;
• SORL1, TREM2 - geny powiązane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera o późnym początku (LOAD).

Otępienie czołowo-skroniowe (FTD) oraz stwardnienie zanikowe boczne (ALS)

• MAPT - koduje białko tau, mutacje w tym genie prowadzą do otępienia czołowo-skroniowego z parkinsonizmem;
• GRN - koduje progranulinę, jeden z najczęstszych genów odpowiedzialnych za dziedziczne FTD;
• FUS, TARDBP (TDP-43), SQSTM1, TBK1, VCP, OPTN - geny, których mutacje prowadzą do akumulacji nieprawidłowych białek w neuronach, wywołując różne postacie FTD oraz ALS;
• ALS2, ANG, ANXA11, CHMP2B, DCTN1, ERBB4, FIG4, HNRNPA1, KIF5A, MATR3, NEFH, NEK1, PFN1, PRPH, SETX, SIGMAR1, SOD1, SPG11, TUBA4A, UBQLN2, VAPB - geny zaangażowane głównie w mechanizmy degeneracji motoneuronów (ALS) i powiązanych zespołów otępiennych.

Inne specyficzne zespoły otępienne i naczyniowe

• NOTCH3 - gen odpowiedzialny za chorobę CADASIL, czyli genetycznie uwarunkowane uszkodzenie małych naczyń krwionośnych w mózgu, które prowadzi do wielokrotnych mikroudarów i w konsekwencji do otępienia naczyniowego u młodych dorosłych;
• CSF1R - mutacje w tym genie wywołują ALSP (leukoencefalopatię aksonalną z sferoidami), rzadką chorobę o podłożu genetycznym objawiającą się m.in. postępującą demencją i zaburzeniami motorycznymi;
• PRNP - gen kodujący białko prionu, mutacje w tym genie odpowiadają za rodzinne formy chorób prionowych, takich jak rodzinna choroba Creutzfeldta-Jakoba czy śmiertelna bezsenność rodzinna, które charakteryzują się gwałtownie postępującym otępieniem.

Choroba Alzheimera (o wczesnym początku lub późnym początku) oraz demencja - analiza sekwencji kodującej 37 genów panel NGS - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie jest wykonywane w celach diagnostycznych lub poradnictwa genetycznego:

• gdy u pacjenta wystąpiły wczesne objawy otępienia (przed 65. rokiem życia);
• gdy w rodzinie (u rodziców, rodzeństwa, dziadków) występowały przypadki choroby Alzheimera lub innych demencji;
• w diagnostyce różnicowej, w celu określenia czy przyczyną otępienia jest AD, czy inne choroby o podobnym początku, w tym CADASIL, otępienie czołowo-skroniowe, itp.;
• gry w rodzinie potwierdzono nosicielstwo patogennych mutacji;
• przy współwystępowaniu objawów neurologicznych – np. gdy zaburzeniom pamięci towarzyszą problemy z poruszaniem się, niedowłady lub zanik mięśni (podejrzenie spektrum ALS-FTD).

Choroba Alzheimera (o wczesnym początku lub późnym początku) oraz demencja - analiza sekwencji kodującej 37 genów panel NGS - normy i przyczyny odchyleń od normy

Wynik prawidłowy - w normie - nie wykryto wariantów patogennych i prawdopodobnie patogennych w 37 genach.

Wynik nieprawidłowy - odchylenie - wykryto mutację.

Przyczyny i konsekwencje wykrycia mutacji zależą bezpośrednio od grupy, do której należy dany gen. Badanie powinno być interpretowane przez lekarza genetyka lub neurologa, w powiązaniu z obciążeniami rodzinnymi i aktualnym stanem pacjenta.

Uproszczona interpretacja wyników

Odchylenia w genach bezpośrednich APP, PSEN1, PSEN2:

• obecność mutacji sprawczej przekazanej przez jednego z rodziców (dziedziczenie autosomalne dominujące);
• bardzo wysokie ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera o wczesnym początku (EOAD).

Odchylenia w genach ryzyka i podatności: SORL1, TREM2 oraz genotyp APOE:

• dziedziczne lub spontaniczne występowanie wariantów, które osłabiają mechanizmy obronne mózgu (np. upośledzają oczyszczanie mózgu z patologicznych białek);
• statystycznie podwyższone ryzyko zachorowania na postać Alzheimera o późnym początku (po 65. roku życia). Np. wykrycie dwóch kopii wariantu APOE e4 zwiększa ryzyko nawet kilkunastokrotnie.

Odchylenia w genach spektrum neurologicznym: MAPT, GRN, SOD1, FUS, TARDBP i inne (łącznie 30 genów):

• mutacje niszczące neurony ruchowe lub komórki płatów czołowych i skroniowych;
• odchylenia oznaczają, że podłożem demencji u pacjenta nie jest choroba Alzheimera.

Odchylenia w genie naczyniowym: NOTCH3:

• mutacja predysponująca do uszkodzenia drobnych naczyń w mózgu, prowadząca do nawracających mikroudarów i w efekcie do otępienia o charakterze naczyniowym – rozwoju choroby CADASIL.

Odchylenia w genie białka prionu: PRNP:

• uwarunkowana genetycznie, rzadka i bardzo gwałtownie postępująca choroba prionowa (np. rodzinna forma choroby Creutzfeldta-Jakoba).

Choroba Alzheimera (o wczesnym początku lub późnym początku) oraz demencja - analiza sekwencji kodującej 37 genów panel NGS - przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania.

Na każde badanie z zakresu genetyki człowieka wymagana jest podpisana przez Pacjenta deklaracja świadomej zgody na wykonanie takiego badania. Dokumenty dostępne do pobrania w zakładce: Formularze dla pacjenta.