Monitorowanie terapii lekami: leki przeciwpadaczkowe-1, metoda HPLC/PDA

Monitorowanie terapii lekami: leki przeciwpadaczkowe-1, HPLC/PDA - więcej informacji o badaniu

Panel obejmuje oznaczanie stężeń wybranych leków przeciwpadaczkowych oraz ich aktywnych metabolitów w surowicy krwi:

• karbamazepina i epoksyd karbamazepiny - aktywny metabolit karbamazepiny,
• okskarbazepina i 10-OH-karbamazepina (linkarbazepina - aktywny metabolit okskarbazepiny),
• fenytoina,
• fenobarbital,
• prymidon,
• lamotrygina,
• etosuksymid,
• sultiam.

Monitorowanie stężenia leków przeciwpadaczkowych we krwi pomaga ocenić, czy stosowana dawka zapewnia skuteczne działanie przeciwdrgawkowe, a jednocześnie nie zwiększa ryzyka działań niepożądanych. Badanie jest szczególnie przydatne podczas rozpoczynania leczenia, zmiany dawkowania, w razie nawrotu napadów lub podejrzenia toksycznego działania leku. Oznaczanie stężenia może również wspierać ocenę przestrzegania zaleceń terapeutycznych oraz uwzględniać zmienność odpowiedzi organizmu na leczenie. W przypadku niektórych leków obowiązują terapeutyczne zakresy stężeń, które ułatwiają interpretację wyników w połączeniu z obrazem klinicznym. Wyniki badań należy zawsze analizować łącznie z objawami pacjenta oraz oceną lekarza prowadzącego.

Monitorowanie terapii lekami: leki przeciwpadaczkowe -1, HPLC/PDA - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie stężenia leków przeciwpadaczkowych we krwi jest przeznaczone dla pacjentów z epilepsją (ICD-10: G40) oraz innymi zaburzeniami neurologicznymi wymagającymi leczenia przeciwpadaczkowego:

• podczas rozpoczynania leczenia oraz po zmianie dawkowania, aby wspierać dobór dawki odpowiedniej do odpowiedzi organizmu na leczenie;
• w razie nawrotu napadów, braku oczekiwanej skuteczności terapii lub podejrzenia zbyt niskiego stężenia leku;
• przy podejrzeniu toksycznego działania leku lub w przypadku objawów mogących wynikać z jego podwyższonego stężenia, takich jak senność czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe;
• u pacjentów ze współistniejącymi zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem (ICD-10: F84), gdy konieczne jest dostosowanie dawkowania z uwzględnieniem możliwego wpływu tych zaburzeń na farmakokinetykę leków;
• podczas jednoczesnego stosowania leków przeciwpsychotycznych, antybiotyków lub suplementów, w celu monitorowania możliwych interakcji lekowych;
• w sytuacjach, w których pacjent nie jest w stanie samodzielnie przyjmować leków, np. u dzieci lub osób z niepełnosprawnością intelektualną - w celu wsparcia oceny przyjmowania leku;
• gdy potrzebna jest ocena przestrzegania zaleceń terapeutycznych oraz interpretacja stężenia leku w odniesieniu do obrazu klinicznego i terapeutycznych zakresów stężeń.

Monitorowanie terapii lekami: leki przeciwpadaczkowe-1, HPLC/PDA - normy interpretacja wyniku

Poniższe wartości reprezentują standardowe, najpowszechniej przyjmowane w literaturze medycznej oraz laboratoriach diagnostycznych przedziały terapeutyczne dla dorosłych. Każde laboratorium może posiadać minimalnie przesunięte wartości referencyjne w zależności od kalibracji aparatury HPLC/PDA.

Lek lub metabolit:

• karbamazepina - 4-12 mg/l,
• epoksyd karbamazepiny - 0,4-2,0 mg/l - aktywny, toksyczny metabolit karbamazepiny,
• okskarbazepina - stężenie śladowe - szybko przekształca się w organizmie do metabolitu,
• 10-OH-karbamazepina (linkarbazepina - 15-35 mg/l - główny, aktywny metabolit okskarbazepiny,
• fenytoina - 10-20 mg/l,
• fenobarbital - 15-40 mg/l - charakteryzuje go długo okres półtrwania,
• prymidon - 5-12 mg/l - metabolizuje się m.in. do fenobarbitalu,
• lamotrygina - 3-15 mg/l - zakres może się różnić przy terapii łączonej,
• etosuksymid - 40-100 mg/l,
• sultiam - 2-10 mg/l.

Wynik poniżej dolnej granicy może sugerować niewystarczające nasycenie lekiem i wymagać zwiększenia dawki, natomiast wynik powyżej górnej granicy wskazuje na ryzyko działań toksycznych i konieczność redukcji dawkowania.

Monitorowanie terapii lekami: leki przeciwpadaczkowe-1, HPLC/PDA - przygotowanie do badania

Na wyniki badania istotny wpływ ma moment pobrania krwi:

• badanie wykonuje się dopiero po osiągnięciu tzw. stanu stacjonarnego leku w organizmie, zwykle co najmniej po upływie 5 okresów półtrwania,
• czas pobrania - najważniejszy czynnik - krew należy pobrać tuż przed przyjęciem kolejnej dawki leku (jest to tzw. stężenie stacjonarne minimalne),
• badanie wykonuje się w godzinach porannych, na czczo.