Kandydoza przewodu pokarmowego to schorzenie, którego istotą jest nadmierne namnażanie się drożdżaków z rodzaju Candida. Czynnikiem etiologicznym, który najczęściej wywołuje kandydozę układu pokarmowego jest drożdżak Candida albicans. Inne gatunki, które rzadziej odpowiadają za opisywane w tym artykule schorzenie, to między innymi Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis czy też Candida krusei.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> drożdżakiem najczęściej odpowiedzialnym za kandydozę przewodu pokarmowego jest Candida albicans. >> objawy związane z kandydozą układu pokarmowego są zależne od lokalizacji zakażenia. >> kandydoza przełyku może być jednym z pierwszych objawów AIDS. >> poza potwierdzeniem laboratoryjnym infekcji wywołanej przez drożdżaki konieczne jest również wykluczenia zaburzeń odporności, w tym zakażenia wirusem HIV. |
Spis treści:
- Przyczyny rozwoju kandydozy jelit, przełyku, żołądka i odbytu
- Jak często występuje grzybica jelit i przewodu pokarmowego?
- Objawy kandydozy jelit oraz układu pokarmowego
- Grzybica układu pokarmowego: jak wykryć?
- Kandydoza układu pokarmowego i grzybica jelit: leczenie
- Do czego może prowadzić nieleczona grzybica jelit i układu pokarmowego?
- Kandydoza jelit i układu pokarmowego – najczęstsze pytania (FAQ)
- Grzybica jelit i układu pokarmowego: zakończenie
Przyczyny rozwoju kandydozy jelit, przełyku, żołądka i odbytu
Należy mieć świadomość, że drożdżaki z rodzaju Candida należą do flory komensalnej, co oznacza, że są odnotowywane wśród fizjologicznej flory przewodu pokarmowego. Jednak pod wpływem pewnych czynników może dojść do niekorzystnych zmian w obrębie mikrobiomu przewodu pokarmowego, co skutkuje nadmiernym namnażaniem drożdżaków i rozwojem kandydozy. Nadmiernie namnażające się drożdżaki pobudzają komórki układu immunologicznego, w tym między innymi neutrofile, komórki dendrytyczne i limfocyty T, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i pojawienia się objawów.
Jak często występuje grzybica jelit i przewodu pokarmowego?
Grzybica przewodu pokarmowego, w tym jelit, to rzadkie schorzenie, występujące typowo u pacjentów nieimmunokompetentnych, a więc z obniżoną odpornością. W klasyfikacji ICD-10 choroba ta oznaczana jest symbolem B37. Częstszą jednostką chorobową, spotykaną między innymi u cukrzyków, jest kandydoza jamy ustnej.
Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy jelita i innych części układu pokarmowego
Nie u każdego pacjenta rozwija się kandydoza przewodu pokarmowego, bowiem ryzyko jej pojawienia się zwiększają pewne czynniki, wpływające między innymi na zdolności obronne (immunologiczne) organizmu. Do czynników predysponujących do wystąpienia kandydozy układu pokarmowego zalicza się:
- zakażenie wirusem HIV,
- stosowanie leków obniżających odporność, w tym przewlekła sterydoterapia,
- cukrzyca, szczególnie nieprawidłowo kontrolowana,
- przyjmowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, szczególnie długotrwałe,
- stan po przeszczepie narządów,
- procedury związane ze wszczepianiem cewników wewnątrznaczyniowych,
- zabiegi z wykorzystaniem protez wykonanych z tworzyw sztucznych,
- rozległe oparzenia,
- dieta bogata w węglowodany proste i produkty wysokoprzetworzone,
- złośliwe schorzenia nowotworowe,
- ostre zapalenie trzustki.
>> Zobacz: HIV – wczesna diagnoza i podjęcie leczenia daje szansę na normalne życie
Objawy kandydozy jelit oraz układu pokarmowego
Objawy związane z kandydozą układu pokarmowego zależą przede wszystkim od lokalizacji zakażenia. Poniżej zostaną przedstawione objawy kandydozy poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego.
Kandydoza jamy ustnej
Najczęstszą manifestacją kandydozy przewodu pokarmowego jest kandydoza jamy ustnej. Do klasycznych jej objawów zalicza się obecność białawych nalotów na powierzchni błony śluzowej jamy ustnej, języka i dziąseł. Po oderwaniu białawego nalotu widoczny jest owalny, rumieniowy, niekiedy krwawiący obszar błony śluzowej. Niezwykle powszechną manifestacją kandydozy jest również drożdżakowe zapalenie kątów ust, objawiające się bolesnym pękaniem kącików ust.
Kandydoza przełyku
Namnażanie się drożdżaków w obrębie przełyku manifestuje się przede wszystkim bólem podczas przełykania i problemami z jedzeniem. Może również pojawić się ból zamostkowy imitujący dolegliwości związane z zawałem mięśnia sercowego. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że kandydoza przełyku może być pierwszym objawem AIDS i jest chorobą wskaźnikową AIDS.
Kandydoza żołądka i kandydoza jelit
Jest to rzadka odmiana kandydozy przewodu pokarmowego. Schorzenie może pojawiać się u pacjentów ze schorzeniami onkologicznymi dotyczącymi tych lokalizacji. Kandydoza w tym obszarze wiąże się z pojawieniem się owrzodzeń i pogrubienia fałdów błony śluzowej. Symptomy kliniczne kandydozy żołądka i jelit to przede wszystkim:
- niespecyficzne bóle brzucha,
- biegunka,
- wzdęcia,
- wymioty, nudności,
- krwawienie z przewodu pokarmowego.
Grzybica jelit: objawy skórne
Odmiana grzybicy przewodu pokarmowego, która może manifestować się w obrębie skóry to kandydoza odbytu. W jej przebiegu pacjenci zgłaszają przede wszystkim uporczywy świąd odbytu, a na skórze wokół odbytu obserwuje się zmiany rumieniowe (zaczerwienienie), ale również zmiany złuszczające, macerację naskórka i niekiedy pojawienie się nadżerek. Nieleczona infekcja drożdżakowa odbytu może szerzyć się w obrębie skóry krocza.
Grzybica układu pokarmowego: jak wykryć?
Jakie badania i procedury medyczne wykorzystuje się do diagnostyki kandydozy przewodu pokarmowego? Należy w tym miejscu wymienić przede wszystkim:
- wymaz i posiew treści z miejsca zmienionego chorobowo – badanie to wykorzystywane jest między innymi w diagnostyce grzybicy jamy ustnej i odbytu, takie badanie pozwala na stwierdzenie strzępek, pseudostrzępek i blastosporów Candida, co potwierdza rozpoznanie,
- posiew kału,
- badania kału z wykorzystaniem metody PCR,
- badania serologiczne – mające na celu wykrywanie przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom drożdżaków, w tym przeciwciała skierowane przeciwko glukanowi, czy mannanowi,
- wykrywanie metabolitów drożdżaków – na przykład D-arabinitolu w moczu,
- testy dysbiozy – pozwalające na identyfikację zaburzeń w obrębie mikrobioty jelitowej,
- badania obrazowe – w tym badanie gastroskopowe, badanie kolonoskopowe, rektoskopia czy tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, badania te pozwalają na ocenę rozległości uogólnionego zakażenia i identyfikację mikroropni, czy ziarniniaków,
- badania w kierunku zakażenia wirusem HIV – w tym wykonanie badania IV-generacji (HIV ag/ab combo).
Kandydoza układu pokarmowego i grzybica jelit: leczenie
Sposób leczenia kandydozy przewodu pokarmowego zależy od lokalizacji infekcji, ale również schorzeń towarzyszących pacjenta. Leczenie w zależności od obszaru wygląd następująco:
- w kandydozie jamy ustnej – stosuje się typowo miejscowe substancje przeciwgrzybicze (na przykład nystatynę), zaś w nasilonych przypadkach przeciwgrzybicze leki doustne – flukonazol, itrakonazol czy amfoterycynę B,
- w kandydozie przełyku – leczeniem pierwszego wyboru jest doustny flukonazol, a w przypadku braku powodzenia można zastosować itrakonazol, posakonazol czy też worykonazol,
- w kandydozie żołądka i jelit – lekiem z wyboru są wymienione powyżej leki doustne,
- w kandydozach inwazyjnych – konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze w postaci dożylnej.
>> Sprawdź: Grzybica odbytu: objawy, przyczyny i leczenie
Jak długo trwa leczenie kandydozy?
Czas leczenia zależy od postaci choroby. W przypadku kandydozy przełyku czas terapii wynosi najczęściej 14-21 dni, z kolei w sytuacji przewlekłej, rozsianej kandydozy czas leczenia może wynosić nawet kilka miesięcy. Najkrótszym czasem leczenia cechuje się kandydoza jamy ustnej, w tym przypadku terapia trwa typowo 7-14 dni.
Do czego może prowadzić nieleczona grzybica jelit i układu pokarmowego?
Nieleczona kandydoza przewodu pokarmowego może grozić inwazją zakażenia. Komórki drożdżaków mogą bowiem w pewnym momencie wniknąć do naczyń krwionośnych w obrębie układu pokarmowego, dostać się do krwi (fungemia), a następnie do innych narządów organizmu. Objawy związane z układową rozsianą kandydemią to przede wszystkim:
- osutki grudkowe i guzkowe,
- stan podgorączkowy, gorączka,
- pojawienie się w obrębie tkanek i narządów zmian o charakterze mikroropni oraz ziarniniaków,
- zaburzenia widzenia związane z nieprawidłowościami w obrębie siatkówki oka.
>> To może Cię zainteresować: Męty ciała szklistego. Czym są męty w oku i skąd się biorą?
Kandydoza jelit i układu pokarmowego – najczęstsze pytania (FAQ)
Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego ciągle rodzi wiele pytań i wątpliwości. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze z nich.
Grzybica jelit wiąże się z mało specyficznymi objawami ze strony przewodu pokarmowego takimi jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunka i wymioty. Symptomy te mogą być związane z wieloma innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami. Dlatego w przypadku ich wystąpienia warto w pierwszej kolejności udać się do lekarza rodzinnego, który zaproponuje dalsze postępowanie.
W przebiegu kandydozy jelit mogą występować luźne stolce, rzadziej zaparcia. Dochodzi typowo do zaburzenia rytmu wypróżnień, co jest związane ze stanem zapalnym w obrębie błony śluzowej jelit.
Odgrzybianie jelit to bardzo potoczne określenie. W przypadku stwierdzenia grzybicy przewodu pokarmowego konieczne jest włączenie odpowiedniego leczenia pod okiem lekarza. Nie należy leczyć pacjentów przeciwgrzybiczo w sposób profilaktyczny.
W przebiegu grzybicy przewodu pokarmowego mogą się pojawić dolegliwości bólowe w obrębie jamy ustnej, przełyku czy jamy brzusznej. Lokalizacja bólu zależy od obszaru zajętego przez zakażenie i od nasilenia stanu zapalnego.
Probiotyk nie jest substancją przeciwgrzybiczą, co oznacza, że nie leczy bezpośrednio infekcji grzybiczych. Może jednak wspierać terapię poprzez normalizację składu mikrobioty jelitowej.
Grzybica jelit i układu pokarmowego: zakończenie
- Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego to rzadkie schorzenie infekcyjne, wywoływane przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej przez gatunek Candida albicans.
- Schorzenie to jest klasycznie związane z zaburzeniami odporności, istotnie częściej występuje u pacjentów z niedoborami odporności, zakażonych wirusem HIV czy przyjmujących przewlekle leki immunosupresyjne.
- Diagnostyka kandydozy przewodu pokarmowego opiera się zarówno na badaniach laboratoryjnych, mikrobiologicznych, jak i obrazowych.
- W leczeniu kandydozy układu pokarmowego stosuje się leki przeciwgrzybicze w postaci miejscowej, doustnej i dożylnej. Droga podania leku zależy od postaci kandydozy i stopnia zaawansowania choroby.
Bibliografia
- P. Rogalski, Kandydoza przewodu pokarmowego — fakty i mity, Gastroenterologia Kliniczna 2010, tom 2, nr 3, 87–97,
- D.A. Enoch i inni, Invasive fungal infections: a review of epidemiology and management options, J. Med. Microbiol, 2006; 55: 809–818,
- A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
- A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021.
