Kurza ślepota to zaburzenie widzenia, które często rozwija się podstępnie i przez długi czas pozostaje niezauważone, mimo że realnie wpływa na bezpieczeństwo i komfort codziennego funkcjonowania. Trudności z widzeniem po zmroku, dezorientacja w słabo oświetlonych przestrzeniach czy poczucie „gubienia obrazu” po zapadnięciu ciemności nie zawsze są od razu kojarzone z problemem okulistycznym. Tymczasem ślepota zmierzchowa może stanowić sygnał głębszych zaburzeń w obrębie narządu wzroku lub całego organizmu. Na czym polega kurza ślepota?
| Z tego artykułu dowiesz się, m.in.: >> czym jest kurza ślepota; >> jakie są objawy oraz przyczyny kurzej ślepoty; >> brak jakiej witaminy przyczynia się do kurzej ślepoty; >> czy da się wyleczyć kurzą ślepotę; >> jak zdiagnozować kurzą ślepotę. |
Spis treści:
- Co to jest kurza ślepota?
- Kurza ślepota – objawy
- Przyczyny kurzej ślepoty
- Jak zdiagnozować kurzą ślepotę?
- Leczenie kurzej ślepoty
- Kurza ślepota – rokowanie i życie z chorobą
- Kurza ślepota: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest kurza ślepota?
Kurza ślepota, nazywana również ślepotą zmierzchową lub nyktalopią, to potoczne określenie zaburzenia widzenia objawiającego się znacznym pogorszeniem widzenia po zmroku oraz w warunkach słabego oświetlenia. U podstaw tego problemu leży nieprawidłowe funkcjonowanie pręcików – wyspecjalizowanych receptorów siatkówki oka odpowiedzialnych za widzenie w ciemności.
Pręciki zawierają rodopsynę, czyli barwnik wzrokowy, którego prawidłowe działanie jest ściśle uzależnione od obecności witaminy A. Jej niedobór zaburza proces adaptacji oka do zmiany oświetlenia, prowadząc do stopniowej utraty zdolności widzenia w warunkach niedostatecznego światła. Nazwa kurza ślepota nawiązuje do obserwacji, że niektóre ptaki – w tym kury – również mają znacznie ograniczone widzenie po zmroku.
Kurza ślepota a astygmatyzm
Choć zarówno kurza ślepota, jak i astygmatyzm dotyczą narządu wzroku, są to schorzenia o zupełnie innym mechanizmie powstawania. Astygmatyzm jest wadą refrakcji wynikającą z nieregularnej krzywizny rogówki lub soczewki, co powoduje nieprawidłowe załamywanie promieni świetlnych i zniekształcony, nieostry obraz – niezależnie od pory dnia. Kurza ślepota natomiast nie jest klasyczną wadą optyczną oka, lecz zaburzeniem czynnościowym siatkówki, związanym z upośledzoną adaptacją do ciemności.
Co to oznacza? Osoba z astygmatyzmem może widzieć niewyraźnie zarówno w dzień, jak i w nocy, natomiast pacjent z kurzą ślepotą najczęściej funkcjonuje prawidłowo przy dobrym oświetleniu, a trudności pojawiają się dopiero po zmroku lub w słabo oświetlonych przestrzeniach.
Kurza ślepota – objawy
Objawy ślepoty zmierzchowej narastają stopniowo i często przez długi czas pozostają bagatelizowane. Początkowo dotyczą głównie problemów z adaptacją wzroku do ciemności, jednak wraz z postępem zaburzeń mogą znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Do najczęściej obserwowanych symptomów należą:
- pogorszenie widzenia po zmroku oraz w słabo oświetlonych pomieszczeniach;
- trudności przy przechodzeniu z jasnego do ciemnego otoczenia;
- dezorientacja przestrzenna, niezdarność i zwiększone ryzyko potknięć lub upadków;
- uczucie oślepiania przez światła lamp ulicznych lub reflektory samochodów;
- stopniowe zwężanie pola widzenia, prowadzące w zaawansowanych przypadkach do tzw. widzenia tunelowego;
- suchość, podrażnienie i zaczerwienienie oczu.
W sytuacji, gdy przyczyną kurzej ślepoty jest niedobór witaminy A, objawom okulistycznym mogą towarzyszyć również symptomy ogólnoustrojowe, takie jak suchość skóry, łamliwość włosów i paznokci czy obniżona odporność.
Przyczyny kurzej ślepoty
Kurza ślepota, czyli ślepota zmierzchowa, nie jest jednorodnym schorzeniem – jej przyczyny mogą mieć zarówno charakter wrodzony, jak i nabyty. Wspólnym mianownikiem pozostaje zaburzone funkcjonowanie pręcików siatkówki, odpowiedzialnych za widzenie w warunkach słabego oświetlenia. W zależności od źródła problemu mechanizm ten może wynikać z defektów genetycznych, niedoborów żywieniowych lub współistniejących chorób narządu wzroku.
Uwarunkowania genetyczne i choroby siatkówki
Jedną z istotnych przyczyn kurzej ślepoty są schorzenia o podłożu genetycznym. Do najczęściej rozpoznawanych należy zwyrodnienie barwnikowe siatkówki, czyli postępująca dystrofia pręcikowo-czopkowa. Choroba ta może być dziedziczona w różny sposób – autosomalnie dominująco, autosomalnie recesywnie lub w sposób sprzężony z chromosomem X – a jej istotą jest stopniowy zanik komórek światłoczułych.
W efekcie dochodzi najpierw do pogorszenia widzenia po zmroku, a z czasem również do zawężenia pola widzenia. Kurza ślepota może być także elementem obrazu klinicznego wrodzonej stacjonarnej ślepoty zmierzchowej, która ujawnia się już we wczesnym dzieciństwie i zazwyczaj nie ma charakteru postępującego.
Niedobór witaminy A i zaburzenia odżywiania
Najbardziej znaną i jednocześnie potencjalnie odwracalną przyczyną kurzej ślepoty jest niedobór witaminy A. Składnik ten odgrywa kluczową rolę w syntezie rodopsyny – barwnika wzrokowego niezbędnego do prawidłowej pracy pręcików. Jego deficyt prowadzi do zaburzeń adaptacji oka do ciemności, a w konsekwencji do pogorszenia widzenia po zmroku. Ryzyko niedoborów wzrasta u osób niedożywionych, cierpiących na zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja, bulimia czy ortoreksja, a także u pacjentów z zaburzeniami wchłaniania składników odżywczych oraz u osób nadużywających alkoholu.
>> Zobacz także: Zapalenie nerwu wzrokowego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Choroby oczu i czynniki sprzyjające
Kurza ślepota może również towarzyszyć innym schorzeniom narządu wzroku, które pośrednio wpływają na funkcjonowanie siatkówki lub drogi wzrokowej. Do czynników zwiększających ryzyko rozwoju ślepoty zmierzchowej zalicza się m.in.:
- zaćmę, powodującą zmniejszenie ilości światła docierającego do siatkówki;
- zaawansowaną jaskrę oraz długotrwałe stosowanie leków zwężających źrenice;
- wysoką krótkowzroczność i związane z nią zmiany degeneracyjne siatkówki;
- zaburzenia przyswajania witamin i mikroelementów, w tym cynku.
Jak zdiagnozować kurzą ślepotę?
Pierwszym i kluczowym krokiem jest konsultacja okulistyczna, szczególnie gdy pacjent zauważa pogorszenie widzenia po zmroku lub trudności z adaptacją wzroku do zmieniającego się oświetlenia. Proces rozpoznania rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego, który pozwala określić czas trwania dolegliwości, ich nasilenie, ewentualne obciążenia genetyczne oraz styl życia i sposób odżywiania. Następnie lekarz przechodzi do badania przedmiotowego, rozszerzając diagnostykę o specjalistyczne testy oceniające funkcjonowanie siatkówki i dróg wzrokowych.
W celu potwierdzenia rozpoznania oraz ustalenia przyczyny kurzej ślepoty wykonuje się szereg badań okulistycznych i laboratoryjnych, takich jak:
- oftalmoskopia, czyli badanie dna oka pozwalające ocenić stan siatkówki i nerwu wzrokowego;
- perymetria, służąca do oceny pola widzenia i wykrycia ewentualnego widzenia tunelowego;
- badania elektrofizjologiczne, w tym elektroretinogram (ERG), który obiektywnie ocenia czynność pręcików i czopków całej siatkówki;
- optyczna koherentna tomografia (OCT) siatkówki, wykonywana w przypadku wątpliwości diagnostycznych lub podejrzenia zmian strukturalnych;
- badania laboratoryjne, obejmujące morfologię krwi, oznaczenie stężenia glukozy oraz poziomu witaminy A w organizmie, którego niedobór jest jedną z klasycznych, a zarazem odwracalnych przyczyn ślepoty zmierzchowej.
Leczenie kurzej ślepoty
Leczenie kurzej ślepoty zależy przede wszystkim od jej przyczyny, ponieważ ślepota zmierzchowa jest objawem różnych zaburzeń pracy siatkówki, a nie jedną chorobą. W przypadkach wynikających z niedoboru witaminy A kluczowe znaczenie ma szybkie uzupełnienie jej poziomu poprzez odpowiednio zbilansowaną dietę lub suplementację pod kontrolą lekarza.
Jeżeli kurza ślepota towarzyszy chorobom genetycznym siatkówki, takim jak zwyrodnienie barwnikowe, leczenie przyczynowe nie jest obecnie możliwe, a terapia ma charakter objawowy i wspierający. W praktyce obejmuje ona:
- leczenie chorób współistniejących;
- właściwy dobór korekcji okularowej;
- stosowanie pomocy optycznych dla osób słabowidzących;
- regularne kontrole okulistyczne.
Kurza ślepota – rokowanie i życie z chorobą
Rokowanie w kurzej ślepocie zależy przede wszystkim od jej przyczyny. W postaciach nabytych, zwłaszcza związanych z niedoborem witaminy A, wczesna diagnoza i leczenie pozwalają na wyraźną poprawę widzenia, a nawet całkowite ustąpienie objawów. W przypadkach uwarunkowanych genetycznie choroba ma charakter przewlekły i wymaga długoterminowego postępowania wspierającego oraz adaptacji do ograniczeń wzrokowych.
Choć nie zawsze można zapobiec kurzej ślepocie, w wielu sytuacjach istotną rolę odgrywa profilaktyka. Obejmuje ona przede wszystkim dobrze zbilansowaną dietę bogatą w witaminę A, regularne badania okulistyczne, ochronę oczu przed promieniowaniem UV, kontrolę poziomu witaminy A.
Podsumowanie
- Kurza ślepota (ślepota zmierzchowa) to zaburzenie widzenia objawiające się pogorszeniem wzroku po zmroku i w słabym oświetleniu.
- Jej przyczyną jest nieprawidłowe funkcjonowanie pręcików siatkówki, często związane z niedoborem witaminy A lub chorobami genetycznymi.
- Choroba może mieć charakter wrodzony lub nabyty i bywa objawem innych schorzeń oczu.
- Diagnostyka opiera się na badaniach okulistycznych oraz analizie poziomu witaminy A.
- Leczenie zależy od przyczyny – w części przypadków możliwa jest poprawa widzenia, w innych stosuje się leczenie wspomagające.
Kurza ślepota: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Tak, kurza ślepota może mieć podłoże genetyczne, szczególnie gdy występuje w przebiegu chorób siatkówki, takich jak zwyrodnienie barwnikowe.
Na ślepotę nocną narażone są osoby z chorobami siatkówki, niedoborami witaminy A, zaburzeniami odżywiania, a także pacjenci z zaćmą, jaskrą lub innymi chorobami oczu.
Pierwszym objawem jest pogorszenie widzenia po zmroku oraz trudności z adaptacją wzroku przy przechodzeniu z jasnego do ciemnego otoczenia.
Pomocne jest leczenie przyczyny choroby, m.in. uzupełnienie niedoboru witaminy A, regularne kontrole okulistyczne oraz stosowanie odpowiedniej korekcji wzroku.
Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha
Bibliografia
- Stodolska-Nowak A., Siwiec-Prościńska J., Ślepota zmierzchowa, „Okulistyka po Dyplomie” 2018, nr 4, dostęp online: 15.11.2023;
- Zeitz C., Friedburg C., Preising M. L. i wsp., Overview of Congenital Stationary Night Blindness with Predominantly Normal Fundus Appearance, “Klinische Monatsblätter für Augenheilkunde” 2018, t. 235, nr 3, s. 281–289.
- Gregory-Evans K., Weleber RG., Pennesi ME. Retinitis Pigmentosa and Allied Disorders. In: Ryan’s Retina. 6th edition. Elsevier, 2018, s. 861-35.
- Zasada M., Adamczyk A. Witamina A. Budowa i mechanizm działania. Kosmetologia estetyczna 5.7 (2018): 517-521.
