Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) to roślina o bogatej historii i szerokim spektrum działania. Ziele szanty w medycynie ludowej było stosowane między innymi jako środek na dolegliwości związane z układem trawiennym, jako środek przeciwkaszlowy, a także w infekcjach. Jej lecznicze właściwości doceniali już starożytni Egipcjanie, nazywając ją nasieniem Horusa lub krwią byka. Współczesne badania fitochemiczne potwierdzają wartość szanty i zasadność jej stosowania.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> szanta zwyczajna to wieloletnia roślina wieloletnia, która ze względu na wysoką produkcję nektaru ceniona jest jako pożytek dla pszczół, czyli roślina miododajna; >> roślina ta zawiera marubinę oraz inne diterpeny, które nadają jej gorzki smak i odpowiadają za większość właściwości leczniczych, w tym działanie wykrztuśne i rozkurczowe; >> w lecznictwie szantę stosuje się przede wszystkim w terapii nieżytów dróg oddechowych, astmy oraz w celu wspomagania trawienia i pracy wątroby; >> ze względu na wpływ na produkcję histaminy i właściwości przeciwzapalne, szanta znajduje zastosowanie także w kosmetyce, szczególnie w pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej. |
Spis treści:
- Co to jest szanta zwyczajna? Pochodzenie i charakterystyka rośliny
- Właściwości farmakologiczne szanty zwyczajnej
- Zastosowanie szanty w lecznictwie
- Wskazania i przeciwwskazania do stosowania szanty zwyczajnej
- Działania niepożądane i środki ostrożności
- Zakończenie
Co to jest szanta zwyczajna? Pochodzenie i charakterystyka rośliny
Szanta zwyczajna jest wieloletnią byliną osiągającą wysokość od 30 do 80 cm. Liście szanty pokryte są od spodu gęstym, szarym lub białawym kutnerem, tworzącym wełnistą srebrzysto-szarą warstwę, która chroni roślinę przed utratą wody i nadmiernym słońcem. Kwiaty szanty są drobne, wyrastają w kątach liści.
Szanta występuje naturalnie w Europie, Afryce, Ameryce Południowej oraz Australii. W Polsce można ją spotkać na przydrożach, rumowiskach i pastwiskach.
Poza walorami leczniczymi szanta jest niezwykle cenną rośliną miododajną, która dostarcza pszczołom głównie nektaru. Wydajność miodowa szanty jest bardzo wysoka, co związane jest z tym, iż jeden kwiat zawiera 0,1-0,5 mg cukru, z czego aż 20 do 60% zawarte jest w nektarze.
Właściwości farmakologiczne szanty zwyczajnej
Najważniejsze mechanizmy działania farmakologicznego szanty obejmują:
- działanie wykrztuśne poprzez pobudzenie sekrecji błon śluzowych górnych dróg oddechowych;
- działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, szczególnie w obrębie oskrzeli oraz dróg żółciowych;
- działanie żółciopędne i żółciotwórcze, wspomagające procesy trawienne;
- pobudzanie czynności wydzielniczej wątroby;
- działanie przeciwbólowe;
- efekt hipotensyjny (obniżający ciśnienie krwi);
- właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, wynikające z obecności glikozydów fenylopropanoidowych oraz kwasu ursolowego.
Za wyjątkowe działanie szanty odpowiada jej złożony skład chemiczny. Najważniejszą grupą związków czynnych są związki terpenowe, które nadają zielu szanty charakterystyczny gorzki smak. Należą do nich:
- marubina (0,3-1%) – wykazująca m.in. działanie przeciwbólowe,
- kwas marubenowy i marubenol – wykazujący działanie obniżające ciśnienie,
- peregrinol i wulgarol,
- kwas ursolowy,
- flawonoidy – apigenina, luteolina, kwercetyna,
- taniny i garbniki,
- olejki eteryczne,
- witaminy grup A, E, K,
- składnik purpury wzrokowej – retinina,
- kwasy organiczne,
- sole mineralne,
- alkaloidy – koniina,
- czynniki słodzące – stewiozyd.
>> Zobacz: Jak łączyć witaminy i minerały? Synergizm i antagonizm składników odżywczych
Zastosowanie szanty w lecznictwie
Tradycyjne i współczesne wykorzystanie szanty koncentruje się przede wszystkim na układzie oddechowym i pokarmowym. Obecnie jej wyciągi stanowią składnik syropów, mieszanek ziołowych (Cholegran) oraz popularnych pastylek do ssania, takich jak Ricola.
W medycynie stosuje się ją w leczeniu:
- nieżytów gardła i oskrzeli, jako środek wykrztuśny i przeciwskurczowy oraz w mało nasilonej astmie oskrzelowej;
- schorzeń wątroby i dróg żółciowych, ze zmniejszonym wytwarzaniem i przepływem żółci, pomocniczo w tym kamicy żółciowej,
- zaburzeń trawiennych objawiających się wzdęciami lub uczuciem pełności.
| Warto wiedzieć: Ciekawym kierunkiem jest również zastosowanie szanty w kosmetyce. Dzięki właściwościom przeciwhistaminowym ekstrakty z tej rośliny są wykorzystywane w preparatach dla cery wrażliwej i podrażnionej. |
Wskazania i przeciwwskazania do stosowania szanty zwyczajnej
Głównym wskazaniem do przyjmowania przetworów z szanty są stany zapalne dróg oddechowych z utrudnionym odkrztuszaniem zalegającej wydzieliny. Jest ona również zalecana osobom borykającym się z osłabioną czynnością wydzielniczą wątroby oraz przewlekłymi problemami z trawieniem.
Mimo licznych zalet istnieją sytuacje, w których należy zachować ostrożność. Ze względu na silne działanie pobudzające wydzielanie żółci i soków żołądkowych, osoby z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji.
Nie zaleca się stosowania szanty przez kobiety w ciąży.
>> Warto przeczytać także: Choroba wrzodowa – farmakogenetyka i zoptymalizowane podejście do leczenia
Działania niepożądane i środki ostrożności
Szanta zwyczajna jest uznawana za surowiec bezpieczny, o ile jest stosowana zgodnie z zaleceniami. Ze względu na bardzo gorzki smak u niektórych osób nadmierne spożycie naparów może wywołać nudności.
Ważne środki ostrożności obejmują:
- monitorowanie dawkowania u pacjentów z arytmią i nadciśnieniem, ponieważ szanta wykazuje aktywność farmakologiczną wpływającą na układ krążenia;
- zachowanie ostrożności przy cukrzycy, gdyż napary mogą nieznacznie obniżać poziom glukozy we krwi, co może potęgować działanie leków przeciwcukrzycowych;
- unikanie stosowania na uszkodzoną skórę bez konsultacji, mimo że tradycyjnie używano jej do leczenia ran.
>> Może Cię zainteresować: Nadciśnienie tętnicze – nowe rekomendacje – część 1
Zakończenie
Szanta zwyczajna to roślina, o której warto pamiętać. Problemy z trawieniem są jednym z częstszych zagadnień współczesnych czasów, dlatego szanta zwyczajna może być przydatna na co dzień. Można ją również włączyć do domowej apteczki w sezonie infekcyjnym.
Bibliografia
- Wolski T, Baj T, Matosiuk D i wsp. Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) – roślina lecznicza i miododajna. Ann Univ MCS 2007; 62(2):80-93.
- Parus A., Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) jako roślina lecznicza, Borgis – Postępy Fitoterapii 1/2017, s. 54-59
- Ożarowski Al., Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL, Warszawa 1983, s.179-180.
