Choroby układu sercowo‑naczyniowego wciąż pozostają najczęstszą przyczyną zgonów. Dlatego diagnostyka kardiologiczna ma istotne znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i we wczesnym wykrywaniu zaburzeń. Dostępny jest szeroki zakres testów – od prostych i szybkich metod oceniających pracę mięśnia sercowego, po zaawansowane procedury obrazowe i laboratoryjne. Dowiedz się, jakie są badania serca oraz kto i kiedy powinien je wykonywać.
Z tego artykułu dowiesz się, że:
- Badania serca odgrywają bardzo ważną rolę w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu chorób układu krążenia.
- Podstawowe badania kardiologiczne obejmują EKG spoczynkowe, EKG wysiłkowe, echokardiografię oraz badania holterowskie.
- Badania laboratoryjne z krwi stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. lipidogram, stężenie elektrolitów oraz markery sercowe (np. troponiny sercowe, peptyd natriuretyczny typu B).
- Zaawansowane badania serca to m.in. rezonans magnetyczny serca, echokardiografia przezprzełykowa, koronarografia, biopsja endomiokardialna.
- Regularne badania serca są szczególnie zalecane osobom z czynnikami ryzyka, chorobami przewlekłymi lub obciążonym wywiadem rodzinnym, a decyzję o zakresie i częstotliwości badań podejmuje lekarz.
Spis treści:
- Kiedy należy wykonać badania serca?
- Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)
- Badania serca z krwi (markery sercowe)
- Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne
- Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?
- Kto powinien regularnie wykonywać badania serca?
- Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Kiedy należy wykonać badania serca?
Decyzja o rozpoczęciu diagnostyki kardiologicznej najczęściej zapada, gdy pojawiają się niepokojące objawy lub w ramach profilaktyki u osób z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Objawy, które są wskazaniem do konsultacji lekarskiej i wykonania badań kardiologicznych to m.in.:
- ból w klatce piersiowej,
- ucisk lub pieczenie za mostkiem,
- przewlekłe zmęczenie i uczucie osłabienia,
- duszność spoczynkowa lub wysiłkowa,
- uczucie kołatania serca,
- tachykardia lub bradykardia,
- obrzęki kończyn dolnych,
- omdlenia,
- zmniejszona tolerancja wysiłku,
- zawroty głowy,
- przewlekły kaszel.
Regularne badania serca są niezbędne po przebytym incydencie sercowo-naczyniowym (np. zawale mięśnia sercowego), a także powinny być stałym elementem opieki nad osobami z już zdiagnozowanymi chorobami układu krążenia (np. chorobą wieńcową, niewydolnością serca, zaburzeniami rytmu).
>> Zobacz także: Najczęstsze choroby serca – objawy i diagnostyka
Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)
W podstawowej diagnostyce kardiologicznej szczególne znaczenie mają nieinwazyjne badania serca, które pozwalają ocenić rytm serca, jego budowę, wydolność oraz funkcjonowanie układu krążenia. Zalicza się do nich:
- Elektrokardiogram (EKG) spoczynkowy – rejestruje elektryczną czynność serca za pomocą elektrod umieszczonych na skórze klatki piersiowej i kończynach, wynik przedstawiany jest w postaci krzywej EKG.
- Echokardiografia (USG serca) – badanie ultrasonograficzne, które w czasie rzeczywistym ukazuje struktury serca, jego kurczliwość, ruchomość zastawek oraz przepływy krwi.
- Holter EKG – badanie pozwalające monitorować rytm serca zwykle przez 24 godziny, co pozwala wychwycić nieprawidłowości trudne do zarejestrowania w EKG spoczynkowym.
- Holter ciśnieniowy – badanie pozwalające monitorować ciśnienie tętnicze krwi przez 24 godziny (automatyczne pomiary dokonywane są np. co 15 minut w dzień i co 30 minut w nocy).
- Próba wysiłkowa – badanie monitorujące pracę serca i ciśnienie tętnicze podczas stopniowo zwiększanego wysiłku fizycznego (na bieżni ruchomej lub rowerze stacjonarnym).
Podstawowe badania laboratoryjne stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. morfologia krwi, stężenie elektrolitów (potas, sód, magnez), lipidogram (cholesterol całkowity, cholesterol frakcji HDL i LDL, triglicerydy), poziom glukozy, poziom kreatyniny.
Badania serca z krwi (markery sercowe)
Badania serca obejmują również testy laboratoryjne, które pozwalają ocenić stężenie markerów świadczących o uszkodzeniu mięśnia sercowego. Markery sercowe są przydatne w diagnostyce ostrych zespołów wieńcowych i niewydolności serca.
Podstawowymi markerami uszkodzenia mięśnia sercowego są troponiny sercowe cTnI i cTnT.
>> Przeczytaj także: Troponiny sercowe – marker w diagnostyce i ocenie ryzyka ostrych zespołów wieńcowych
W kardiologii istotne jest także oznaczanie stężeń peptydów natriuretycznych typu B, takich jak BNP lub NT-proBNP. Są one uwalniane przez komórki mięśnia sercowego w odpowiedzi na przeciążenie objętościowe, co czyni je użytecznymi w diagnostyce i monitorowaniu niewydolności serca.
Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne
Gdy podstawowe badania serca nie dają rozstrzygającej odpowiedzi lub wymagana jest bardziej szczegółowa ocena, kardiolog może zlecić wykonanie zaawansowanych testów. Należą do nich m.in.:
- Echokardiografia przezprzełykowa – polega na wprowadzeniu sondy ultradźwiękowej do przełyku, co pozwala uzyskać bardzo dokładne obrazy struktur serca.
- Rezonans magnetyczny serca – badanie wykorzystujące silne pole magnetyczne oraz fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów mięśnia sercowego, bez użycia promieniowania jonizującego.
- Koronarografia – inwazyjne badanie polegające na podaniu kontrastu do tętnic wieńcowych i ocenie ich drożności pod kontrolą promieniowania RTG. Pozwala nie tylko zdiagnozować zwężenia, ale też wykonać jednocześnie angioplastykę lub założyć stent.
- Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego – badanie medycyny nuklearnej oceniające ukrwienie mięśnia sercowego zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku.
- Biopsja endomiokardialna – inwazyjna procedura polegająca na pobraniu niewielkiego fragmentu mięśnia sercowego do analizy histopatologicznej.
Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?
Przygotowanie do badań serca zależy od ich rodzaju:
- W przypadku EKG spoczynkowego, holtera czy USG serca najczęściej nie jest wymagane specjalne przygotowanie. Pacjent może normalnie jeść, pić i przyjmować leki – chyba że lekarz zaleci inaczej. Dla komfortu warto założyć wygodne, łatwe do odsłonięcia klatki piersiowej ubranie.
- W przypadku próby wysiłkowej wskazane jest unikanie wysiłku fizycznego, kawy, herbaty, napojów energetycznych na minimum 6 godzin przed badaniem, zjedzenie ostatniego posiłku maksymalnie 3 godziny przed badaniem, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem) oraz zabranie ze sobą wygodnego ubrania i obuwia sportowego.
- W przypadku badań inwazyjnych lub obrazowych z podaniem kontrastu zwykle konieczne jest wcześniejsze wykonanie badań laboratoryjnych, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem), a także wstrzymanie się od spożywania posiłku przez określony czas.
- Niektóre badania laboratoryjne w diagnostyce kardiologicznej wymagają pozostania na czczo.
Kto powinien regularnie wykonywać badania serca?
Regularne badania serca są wskazane:
- osobom po 40. roku życia,
- osobom obciążonym wywiadem rodzinnym,
- osobom z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, otyłością, chorobami nerek,
- osobom palącym papierosy,
- osobom uprawiającym wyczynowy sport.
Regularne badania kardiologiczne są obowiązkowe dla pacjentów z już zdiagnozowaną chorobą układu krążenia.
Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące metod badania serca.
Pierwszym badaniem jest zwykle EKG spoczynkowe, a dalsza diagnostyka zależy od objawów i czynników ryzyka. Lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, próbę wysiłkową, holter EKG lub ciśnieniowy, tomografię komputerową.
Badania krwi mogą wskazywać problemy z sercem. Konieczna jest ich interpretacja w korelacji z objawami klinicznymi i wynikami innych badań kardiologicznych.
Podstawowym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia wad serca jest echokardiografia. Lekarz może rozszerzyć diagnostykę o bardziej zaawansowane badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub badania inwazyjne.
Stan zapalny mięśnia sercowego może wiązać się ze wzrostem markerów stanu zapalnego (takich jak CRP) oraz podwyższonych wartości troponiny. Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych i obrazowych.
Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski
Bibliografia
- https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/007/252/original/SN_Kardiologia.pdf (dostęp 09.12.2025)
- https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/152094,elektrokardiografia-ekg (dostęp 09.12.2025)
- I. Machaj i in., Nieinwazyjne badania obrazujące w kardiologii, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2015, t. 21, nr 4, 362–368
- https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/58723,24-godzinny-automatyczny-pomiar-cisnienia-tetniczego-holter (dostęp 09.12.2025)
- M. Wraga i in., Markery niedokrwienia i martwicy mięśnia sercowego – stan obecny i perspektywy na przyszłość, Kardiologia po Dyplomie, 2010, t. 9, nr 10, s. 55–73
