Artykuł powstał 10.10.2023 r., ostatnia aktualizacja 22.12.2025 r.
Kiła jest chorobą znaną od końca XV wieku. Mimo że istnieją testy diagnostyczne do jej wykrywania i skuteczne leki, kiła nadal jest poważnym problemem dla zdrowia publicznego. Jest najczęściej występującą w Polsce chorobą przenoszoną drogą płciową. Ostatnie lata wskazują na istotny wzrost przypadków kiły w Polsce, co roku pojawiają się również przypadki kiły wrodzonej.
| Z artykułu dowiesz się: >> czym jest kiła, >> jak dochodzi do zakażenia, >> jakie objawy są charakterystyczne dla wczesnego okresu kiły, >> czym jest kiła późna, >> czy istnieją różnice w przebiegu kiły u mężczyzn i u kobiet, >> na czym polega diagnostyka kiły, >> czy kiłę można całkowicie wyleczyć, >> jak zapobiegać zakażeniom kiłą. |
Spis treści:
- Czym jest kiła (syfilis)?
- Przyczyny kiły (syfilisu) – drogi zakażenia
- Jak przebiega kiła?
- Objawy kiły
- Objawy kiły u kobiet
- Charakterystyczne objawy syfilisu u mężczyzn
- Diagnostyka kiły
- Jak przebiega leczenie kiły?
- Profilaktyka kiły
- Zakończenie
- Kiła (syfilis) – sekcja FAQ
Czym jest kiła (syfilis)?
Kiła jest chorobą zakaźną należącą do grupy chorób przenoszonych drogą płciową. Za wystąpienie kiły odpowiedzialne są bakterie z gatunku Treponema pallidum (krętek blady) należące do grupy bakterii spiralnych. Drobnoustroje nie są zdolne do przeżycia poza organizmem, a ich jedynym naturalnym gospodarzem jest człowiek. Cechą charakterystyczną krętka bladego jest zdolność specyficznego poruszania się i przylegania do wielu rodzajów komórek i białek zewnątrzkomórkowych.
| Ciekawostka: Historia kiły sięga czasów wypraw Krzysztofa Kolumba do Nowego Świata. Pierwszą epidemię w Europie odnotowano w Neapolu po powrocie Kolumba w 1495 r. Z historycznych zapisów wynika, że w tym samym roku kiła pojawiła się także w Polsce, w Krakowie. Współczesna nazwa choroby „syfilis” po raz pierwszy zaistniała w medycznym tekście w XVI wieku. Wcześniej kiłę określano, w zależności od kraju, jako francę, chorobę kastylijską, niemiecką, polską, turecką, angielską lub dworską. |
Rzeczywista skala zachorowań na kiłę jest trudna do oceny. Obecna wiedza na temat przypadków kiły w Polsce opiera się na danych prezentowanych w meldunkach epidemiologicznych przez Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH – PIB.
W ostatnich latach widoczny jest wyraźny trend wzrostowy zachorowań. Niestety, ciągle obserwujemy w Polsce przypadki kiły wrodzonej, których w 2025 roku (do listopada włącznie) było 3-krotnie więcej niż w analogicznym okresie w 2024 roku.
| Rok (styczeń-listopad) | Kiła razem | Kiła wrodzona | ||
| Liczba przypadków | Zapadalność | Liczba przypadków | Zapadalność | |
| 2021 | 1 046 | 2,74 | 1 | 0,3 |
| 2022 | 1 631 | 4,31 | 5 | 1,58 |
| 2023 | 2 795 | 7,41 | 2 | 0,73 |
| 2024 | 2 922 | 7,78 | 5 | 1,99 |
| 2025 | 3 102 | 8,29 | 16 | 6,35 |
Co zwiększa ryzyko zachorowania na kiłę?
Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania na syfilis należą:
- uprawianie seksu bez zabezpieczenia,
- duża liczbą partnerów/partnerek seksualnych,
- przebycie lub aktualne zakażenie innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową,
- zakażenie HIV,
- seks między mężczyznami – MSM (ang. men having sex with men),
- niedostatki w opiece prenatalnej (nieleczone, zakażone kiłą ciężarne),
- brak wiedzy o chorobach przenoszonych drogą płciową i drogach zakażenia,
- uzależnienie od substancji psychoaktywnych,
- płeć – mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety.
>> Sprawdź: Choroby przenoszone drogą płciową (choroby weneryczne) – jakie badania wykonać i jak często się badać?
Przyczyny kiły (syfilisu) – drogi zakażenia
Rezerwuarem krętków bladych wywołujących kiłę są wyłącznie chorzy ludzie. Do infekcji dochodzi głównie poprzez kontakt płciowy, inne możliwości zakażenia są znacznie rzadsze.
Drogi zakażenia kiłą:
- poprzez błony śluzowe w trakcie kontaktu seksualnego (również przez pocałunki),
- od matki w trakcie ciąży/porodu,
- podczas karmienia piersią,
- poprzez uszkodzoną skórę,
- poprzez krew (przetaczanie krwi).
Kiła nie przenosi się poprzez dotykanie skażonych powierzchni. Do infekcji nie dochodzi na skutek korzystania ze wspólnej toalety, wanny, basenu, ubrań, przyborów kuchennych czy dotykania klamek.
Jak przebiega kiła?
Okres wylęgania choroby może trwać od 9 do 90 dni (średnio 21 dni). Zakaźność jest największa we wczesnym okresie kiły, następnie wygasa.
Choroba dzieli się na 3 etapy – dwa pierwsze okresy dotyczą kiły wczesnej, trzeci okres związany jest z kiłą późną.
Czym jest kiła wczesna?
Kiła wczesna obejmuje okres ≤ 1 roku od zakażenia. Pierwotnym objawem choroby jest nieduży, niebolesny, twardy guzek, przechodzący z czasem we wrzód. Powstaje on w miejscu wnikania bakterii do organizmu.
W drugim okresie kiły wczesnej (kiła drugorzędowa, wtórna)), po upływie 9 tygodni, zaczynają dominować nieswoiste objawy ogólne i zmiany skórne. Od ok. 16 tygodnia do 1 roku objawy mogą zanikać i pojawiać się ponownie (kiła nawrotowa).
Kiła późna
Kiła późna występuje powyżej 1 roku od zakażenia. Przez wiele lat choroba może przebiegać bezobjawowo. Objawy kliniczne kiły trzeciorzędowej mogą ujawnić się nawet po 15 latach okresu utajonego.
Objawy kiły
Objawy kiły zależne są od fazy zakażenia oraz od ogólnego stanu i wydolności układu immunologicznego zakażonego. W przebiegu kiły pierwotnej występują różnice w przebiegu zakażenia u kobiet i u mężczyzn.
Objawy kiły wczesnej
- niebolesny wrzód w miejscu wniknięcia krętków (wargi sromowe, szyjka macicy, członek, odbyt, jama ustna, palce dłoni),
- powiększenie węzłów chłonnych,
- osutka kiłowa – plamy, grudki, krosty (skóra, błony śluzowe),
- bielactwo kiłowe – drobne białe plamy na szyi i karku,
- łysienie kiłowe – w okolicy skroniowej i potylicznej,
- objawy ogólne – gorączka, ból mięśni, gardła, utrata apetytu, spadek masy ciała, złe samopoczucie,
- zmiany w innych narządach, np. śródmiąższowe zapalenie wątroby, uszkodzenie nerek.
>> Może Cię zainteresować także: Bielactwo – co warto o nim wiedzieć?
Objawy kiły późnej
Nieleczona kiła wczesna przechodzi do stadium utajonego. Faza utajona, w trakcie której nie występują żadne objawy kliniczne, może trwać latami. U 30-40 % nieleczonych pacjentów, po okresie utajenia dochodzi do rozwoju kiły trzeciorzędowej, co prowadzi do objawów ogólnoustrojowych i uszkodzenia różnych narządów oraz organów.
Kiła późna manifestuje się jako:
- kiła sercowo-naczyniowa – dochodzi do uszkodzenia układu krążenia, głównie zastawek w sercu oraz naczyń odżywiających aortę,
- kiła kilakowa – na skórze pojawiają się twarde niebolesne guzy (tzw. kilaki), które mogą również tworzyć się w narządach wewnętrznych i kościach,
- neurokiła – dochodzi do uszkodzenia naczyń opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i rdzenia kręgowego, może wystąpić sztywność karku i bóle głowy, drętwienie kończyn, utrata równowagi, zaburzenia mowy, depresja, problemy z koncentracją, zaburzenia świadomości, nagłe napady bólu w obrębie różnych części ciała, zaburzenia wzroku i słuchu.
>> Zobacz także: Czym jest afazja? Objawy, rodzaje, przyczyny i diagnostyka
| Warto wiedzieć: W kile wczesnej i późnej może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, występującego zazwyczaj w ciągu 6 miesięcy od zakażenia. |
Objawy kiły u kobiet
Bezbolesne owrzodzenie (wrzód twardy) jest głównym objawem pierwotnego zakażenia u kobiet. Zmiana lokalizuje się najczęściej na wargach sromowych, szyjce macicy, łechtaczce, w pochwie i w kroczu, może umiejscowić się również w jamie ustnej.
Budowa anatomiczna kobiety sprawia, że zmiany na narządach płciowych mogą pozostać niezauważone, co jest przyczyną utrudnionej i opóźnionej diagnozy. Często wykrycie zakażenia u kobiety jest „przypadkowe” np. w trakcie wykonywania badań przesiewowych.
| Kiła wtórna i późna (zmiany skórne i narządowe) przebiegają u kobiet podobnie, jak u mężczyzn. |
Ciąża nie wpływa na zmianę przebiegu klinicznego kiły. Zakażenie w trakcie ciąży może prowadzić do poronienia, porodu przedwczesnego, obumarcia wewnątrzmacicznego lub zakażenia wrodzonego, którego następstwem mogą być poważne problemy zdrowotne dziecka ze zgonem włącznie.
Charakterystyczne objawy syfilisu u mężczyzn
Zmiana pierwotna pojawia się u mężczyzn najczęściej na penisie (na żołędziu, napletku, w cewce moczowej) i w okolicy odbytu. Wrzód twardy może wystąpić również w jamie ustnej. U mężczyzn kiła pierwotna jest łatwiejsza do zdiagnozowania ze względu na widoczne umiejscowienie zmian. Kolejne stadia kiły (zmiany skórne i narządowe) przebiegają podobnie jak u kobiet.
>> Może Ci się przydać: Krostki na penisie – co mogą oznaczać czerwone lub białe krosty?
Diagnostyka kiły
Podstawą diagnostyki kiły są badania serologiczne wykonywane z krwi pacjenta. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie ma konieczności, aby było wykonywane na czczo. Wskazane jest odpowiednie nawodnienie organizmu przed pobraniem krwi (wypicie szklanki wody na 30 min. przed pobraniem).
Badania przesiewowe – nieswoiste odczyny kardiolipinowe
- VDRL (ang.Veneral Diseases Research Laboratory),
- USR (ang. Unheated Serum Reagin Test),
- RPR (ang. Rapid Plasma Reagin).
Testy nieswoiste stają się dodatnie od 5-6 tyg. od zakażenia. Po leczeniu dochodzi do ich negatywizacji. Istnieje ryzyko uzyskania wyników fałszywie dodatnich, czego przyczyną mogą być: ciąża, odwodnienie, gruźlica, płonica, zawał serca.
Dodatnie i wątpliwe wyniki badań przesiewowych wymagają weryfikacji swoistymi testami krętkowymi.
| Ważne: Opieka prenatalna w Polsce obejmuje konieczność wykonania testu przesiewowego w kierunku kiły u każdej kobiety ciężarnej. Dodatni wynik testu przesiewowego musi być potwierdzony testem weryfikującym. W przypadku zdiagnozowania kiły u ciężarnej należy natychmiast podjąć leczenie i wykonać test w kierunku HIV. Terapii podlega również partner kobiety. |
Badania weryfikujące – swoiste odczyny krętkowe
- FTA, FTA-ABS,
- TPHA (najczulszy),
- EIA.
Testy swoiste są dodatnie od 2-4 tyg. od zakażenia. Wynik dodatni testów weryfikujących jest jednoznaczny z rozpoznaniem choroby i koniecznością wdrożenia leczenia pacjenta i jego/jej partnerów seksualnych.
Inne badania laboratoryjne w kierunku kiły
Badanie mikroskopowe preparatu w ciemnym polu widzenia z materiału pobranego z owrzodzenia oraz test molekularny (PCR) w celu stwierdzenia obecności DNA w próbce pacjenta są pewnym potwierdzeniem obecności krętków bladych, ale ze względu na ich ograniczenia (specjalny sprzęt, ograniczenie do wybranych materiałów, brak standaryzacji dla PCR) nie są rutynowo wykonywane.
Jak przebiega leczenie kiły?
Kiła należy do chorób uleczalnych. W przypadku niepokojących objawów lub dodatnich wyników badań przesiewowych należy jak najwcześniej skontaktować się z lekarzem. Wyleczenie i całkowity powrót do zdrowia jest możliwy dzięki szybkiemu rozpoznaniu choroby i włączeniu terapii antybiotykami.
Sposób leczenia (rodzaj leku, czas jego podawania) zależy od stadium choroby. Przebadaniu i leczeniu podlegają również partnerzy seksualni zakażonych pacjentów. Dotyczy to aktualnych partnerów i osób, z którymi chory miał kontakt do roku przed rozpoznaniem.
Skuteczność leczenia powinna być kontrolowana klinicznie i serologicznie z zastosowaniem niekrętkowego odczynu kardiolipinowego (VDRL ilościowo). Kontrola zazwyczaj rozpoczyna się miesiąc po terapii, a następnie po upływie kwartału, pół roku, i roku od zakończenia leczenia.
O prawidłowej odpowiedzi na leczenie świadczy ustąpienie objawów i co najmniej 4-krotne obniżenie miana odczynu kardiolipinowego w porównaniu z wartościami sprzed leczenia.
Profilaktyka kiły
Nie istnieje profilaktyka w postaci szczepionki. Zapobieganiu zakażeniu sprzyja:
- stosowanie zabezpieczeń barierowych w trakcie uprawiania seksu (prezerwatywy),
- stały partner,
- unikanie przygodnych stosunków seksualnych,
- wykonywanie badań przesiewowych w ciąży,
- wykonywanie badań laboratoryjnych przy podejrzeniu choroby (objawy kliniczne, uwarunkowania epidemiologiczne).
>> Przeczytaj też: Szczepienia osób dorosłych – które są zalecane i dlaczego?
Zakończenie
Kiła jest chorobą, której nie można lekceważyć. Nieleczona może prowadzić do groźnych powikłań zdrowotnych. Ważne jest objęcie diagnostyką i leczeniem wszystkich partnerów seksualnych pacjenta. Należy również pamiętać, że przechorowanie kiły i jej wyleczenie nie zapobiega powtórnym zakażeniom, a profilaktyka jest najlepszą metodą zapobiegania infekcji.
Kiła (syfilis) – sekcja FAQ
Tak, kiła jest groźna, jeżeli nie jest leczona. Następstwem kiły mogą być poważne powikłania zdrowotne, takie jak choroby serca, choroby mózgu, depresja, zaburzenia mowy, utrata wzroku, utrata słuchu i inne. Wczesne wykrycie kiły i wdrożenie właściwego leczenia daje dobre rokowanie – możliwe jest całkowite wyleczenie.
Wrzód twardy jest pierwotnym objawem zakażenia krętkiem bladym i powstaje w miejscu wtargnięcia bakterii do organizmu. Początkowo ma postać niedużego, czerwonego, twardego guzka. Z czasem guzek zmienia się w niewielkie owrzodzenie z gładką, uniesioną krawędzią i dnem wypełnionym surowiczą wydzieliną. Zmiana jest niebolesna i zazwyczaj pojedyncza.
Tak, kiła jest chorobą całkowicie uleczalną, jeżeli zostanie zdiagnozowana na wczesnym etapie i szybko zostanie włączone leczenie antybiotykiem.
Miejsce „ataku” kiły zależy od fazy jej rozwoju. Zmiany w kile pierwotnej dotyczą zazwyczaj skóry oraz błon śluzowych narządów płciowych i jamy ustnej. W kile wtórnej krętki blade mogą być przyczyną rozwoju choroby układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego, kości, wątroby, nerek, narządu wzroku, czyli praktycznie mogą zaatakować cały organizm.
Leczenie kiły zależy od fazy jej rozwoju. W terapii podawane są antybiotyki. W kile wczesnej I lub II okresu i kile wczesnej utajonej możliwe jest jednorazowe podanie antybiotyku. U osób uczulonych na penicylinę i pacjentów z późniejszą fazą choroby antybiotykoterapia jest dłuższa i może trwać 10-28 dni.
Tak, badanie krwi jest podstawowym sposobem diagnostyki kiły. W pierwszej kolejności wykonywane są badania przesiewowe. Dodatnie i wątpliwe wyniki badań przesiewowych wymagają potwierdzenia swoistymi testami weryfikującymi.
Nie, kiła nie przenosi się poprzez dotykanie skażonych powierzchni. Krętki blade nie są zdolne do przeżycia poza organizmem, a ich jedynym naturalnym gospodarzem jest człowiek.
Bibliografia
- Ewa Wojdała – „Kiła” wyd. I; Czelej 2018.
- Patric R. Murray, K.S. Rozenthal, M.A.Pfaller – Mikrobiologia wyd.VI Wrocław 2011.
- „Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce” (2021-2026) Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB).
- Anna Wojas-Pelc, Maciej Pastuszczak, Andrzej Jaworek „Kiła” https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.3.4.1.1.1. (dostęp 15.12.2025 r.).
- Janusz Kubicki „Historia kiły” Puls Uczelni 2013, 7, 3: 37-39.
- Magdalena Wiercińska Kiła (syfilis) – leczenie, objawy, przebieg choroby https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/362987,kila-syfilis-leczenie-objawy-przebieg-choroby (dostęp 15.12.2025 r.).
