Kwas masłowy, a w szczególności jego pochodna – maślan sodu – to związek, którego rola w zdrowiu jelitowym jest coraz szerzej badana i doceniana. Jakie maślan sodu ma właściwości, dzięki którym coraz częściej wykorzystywany jest w terapii rozmaitych schorzeń i stanów? Dowiedz się więcej na temat tego związku i sprawdź, w jakich przypadkach można rozważyć suplementację kwasu masłowego.
Spis treści:
- Co to jest maślan sodu?
- W czym występuje kwas masłowy?
- Właściwości maślanu sodu
- Maślan sodu – niedobór
- Jak brać maślan sodu?
- Maślan sodu – przeciwwskazania do stosowania
Co to jest maślan sodu?
Maślan sodu to sól kwasu masłowego, która charakteryzuje się stałym stanem skupienia i większą stabilnością od wspomnianego już kwasu masłowego. Z tego również powodu wykorzystywany jest w badaniach dotyczących mechanizmu działania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA).
Wspomniane SCFA są naturalnymi produktami fermentacji bakteryjnej niestrawionych węglowodanów i oligosacharydów, które powstają w jelicie grubym. Stężenie tych kwasów w świetle jelita waha się między 60 a 150 mmol/kg, przy czym maślan stanowi 10-15% tej puli. Mimo najmniejszego udziału, maślan pełni kluczową rolę jako główne źródło energii dla kolonocytów (komórek nabłonka jelitowego). Stymuluje ich wzrost, różnicowanie oraz funkcje ochronne.
W czym występuje kwas masłowy?
Kwas masłowy, zwłaszcza w formie estrów (maślanów) znajdziemy przede wszystkim w tłuszczach zwierzęcych oraz olejach roślinnych. Warto jednak wiedzieć o tym, że w jego ilości występujące w produktach żywnościowych nie są wystarczające, by uznać je za odpowiednie pod kątem wpływu na mikrobiotę jelitową. Dlatego główne źródło kwasu masłowego w organizmie to fermentacja błonnika pokarmowego przez bakterie jelitowe.
>> Przeczytaj także: Błonnik pokarmowy – co to jest, jakie pełni funkcje? Źródła błonnika w diecie.
Mleko krowie, masło, parmezan – to przykłady produktów, w których znajdziemy kwas masłowy. W czym występuje natomiast maślan sodu? Przede wszystkim w praktyce wykorzystywany jest jako składnik preparatów mlekozastępczych, a także dodatek do pasz zwierzęcych i suplement diety.
| Ciekawostka Kwas masłowy jest również obecny w mleku ludzkim oraz pocie. |
W organizmie ludzkim krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe powstają w jelicie grubym. Substratem do ich produkcji jest rozpuszczalna frakcja błonnika pokarmowego, który poddany fermentacji bakteryjnej w kątnicy i jelicie grubym, staje się źródłem kwasu masłowego. Bakteriami produkującymi kwas masłowy są głównie te fermentujące cukry, m.in. Clostridium spp., Eubacterium spp., Fusobacterium spp., Butyrivibrio spp., oraz Megasphaera elsdenii i Mitsuokella multiacida.
Do łatwo fermentujących związków należą m.in. oligofruktoza, inulina, izomaltoza, laktoza, stachioza, sorbitol, mannitol. Wraz z żywnością dostarczymy ich spożywając: otręby pszenne, babkę płesznik i jajowatę, kiełki jęczmienia, cebulę, czosnek czy szparagi.
Właściwości maślanu sodu
Działanie tego związku zdaje się jednak nie ograniczać wyłącznie obszaru jelit i poprawy ich funkcji. Ta pochodna kwasu masłowego wykazuje również działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i immunomodulujące.
Maślan sodu – właściwości:
- moduluje ekspresję genów,
- pobudza zróżnicowanie komórek nabłonka jelitowego,
- stymuluje ekspresję białek połączeń ścisłych,
- stymuluje produkcję składników śluzu,
- obniża ekspresję cytokin prozapalnych,
- obniża stężenie kalprotektyny w kale,
- stymuluje ekspresję białek o charakterze przeciwbakteryjnym.
Wskazuje się również na potencjalne działanie przeciwnowotworowe, wynikające z tzw. paradoksu maślanu. Polega on na indukcji procesów rozpadu wyłącznie w nieprawidłowych komórkach krypt jelitowych, co stwarza możliwość zastosowania tej właściwości w chemoprewencji nowotworu jelita grubego.
>> Przeczytaj także: Rak jelita grubego – objawy, badania przesiewowe, leczenie i profilaktyka.
Maślan sodu – niedobór
Gdy dochodzi do zaburzenia składu ilościowego oraz jakościowego mikrobioty jelitowej, mowa jest o dysbiozie. Jak się okazuje, ma ona duże znaczenie w patogenezie wielu schorzeń, które dotyczą nie tylko przewodu pokarmowego (chorób autoimmunizacyjnych, zaburzeń odporności czy funkcjonowania układu nerwowego).
W przypadku podejrzenia występowania dysbiozy jelitowej należy wykonać specjalistyczne badania, które pozwolą sprawdzić profil bakteryjny i potwierdzić lub wykluczyć jej występowanie. Do takich testów zalicza się badanie genetyczne mikrobioty jelitowej FloraGEN.
W sytuacji zmniejszenia ilości bakterii zdolnych do produkcji kwasu masłowego, endogenne wytwarzanie tego związku może okazać się niewystarczające do utrzymania właściwego składu mikrobioty. Co więcej, zaburzenia jelitowe mogą wiązać się z nadmiernym stanem zapalnym w obrębie jelit, co dodatkowo zwiększa zapotrzebowanie na maślan sodu.
Jak brać maślan sodu?
Pierwszym krokiem, zanim rozpoczniesz suplementację maślanu sodu, jest wykonanie badań profilu bakteryjnego. Jeśli wynik tego badania będzie wskazywał na dysbiozę i niedobór bakterii odpowiedzialnych za produkcję maślanu sodu, wówczas jest to wskazanie do suplementacji tego związku.
Dysbioza może towarzyszyć wielu chorobom i stanom, w związku z tym lista zaleceń do potencjalnego zastosowania maślanu sodu – w związku z współwystępującą dysbiozą – jest dość obszerna i obejmuje:
- nieswoiste zapalenia jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna),
- zaburzenia czynnościowe w obrębie przewodu pokarmowego,
- zapalenia jelit po radio- czy chemioterapii,
- chorobę uchyłkową okrężnicy,
- biegunki – zarówno te o charakterze infekcyjnym, jak i te pojawiające się w podróży,
- zaburzenia mikrobiomu jelitowego,
- czynnościowe zaburzenia jelit,
- zespoły złego wchłaniania,
- choroby przebiegającym z nasilonym katabolizmem (np. choroby nowotworowe).
Sole sodowe kwasu masłowego (maślan sodu) są trwalsze i właśnie z tej przyczyny to właśnie one wykorzystywane są w terapii. Dzięki technologii mikrootoczkowania maślan sodu chroniony jest przed działaniem soku żołądkowego i wychwytem przez nabłonek górnego odcinka przewodu pokarmowego. Efektywnym sposobem zabezpieczenia substancji czynnej są peletki pokryte otoczką lipidową oraz dodatkowo kapsułką z hydroksypropylometylocelulozy. Maślan sodu należy dawkować zgodnie z zaleceniami lekarskimi.
Maślan sodu – przeciwwskazania do stosowania
Maślan sodu stanowi cenne uzupełnienie postępowania terapeutycznego i dietetycznego w medycynie w gastroenterologii oraz medycynie ogólnej. Sporym atutem tego związku jest wysoki profil bezpieczeństwa, niska toksyczność oraz brak istotnym działań niepożądanych. W związku z tym może być z powodzeniem stosowany we wszystkich grupach wiekowych bez istotnych przeciwwskazań.
Preparaty zawierające maślan sprzedawane są przede wszystkim jako środki specjalnego przeznaczenia żywieniowego przeznaczone do stosowania u pacjentów powyżej 7. roku życia. Przeciwwskazaniami do ich spożywania mogą być zaburzenia połykania i związane z tymi trudności z przyjęciem kapsułki oraz nadwrażliwość na jakiekolwiek składniki zawarte w preparacie.
Maślan sodu wspiera działanie komórek błony śluzowej jelit, barierę śluzówkową a także sprzyja prawidłowej pracy jelit. Jego potencjalne zastosowania obejmują również choroby nowotworowe oraz schorzenia o charakterze ogólnoustrojowym. Suplementacja maślanu sodu powinna zostać poprzedzona wykonaniem badań sprawdzających profil mikrobioty jelitowej i odbywać się zgodnie z protokołem zasugerowanym przez specjalistę.
Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha
Bibliografia
- Kotunia, A., Pietrzak, P., Guilloteau, P., Zabielski, R. Kwas masłowy w przewodzie pokarmowym. Przegląd Gastroenterologiczny 2010; 5 (3): 117–122.
- Radwan, K., Radwan, P. Rola kwasu masłowego w patogenezie i leczeniu chorób jelit The role of butyric acid in intestinal disease pathogenesis and treatment. Medycyna Faktów 2021, t. 14, nr 3(52), 250-257.
- Konowrocka, B. Błonnik pokarmowy – co to jest, jakie pełni funkcje? Źródła błonnika w diecie. Dostęp: 15.12.2024 https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jedz-blonnik-twoje-jelita-beda-ci-wdzieczne/
