Nadżerka żołądka jest jedną z częściej rozpoznawanych zmian błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego. Może przebiegać bezobjawowo lub powodować dolegliwości, które znacząco obniżają komfort życia. Choć sama nadżerka jest zmianą powierzchowną, jej obecność wymaga ustalenia przyczyny oraz oceny ewentualnych powikłań. Dowiedz się, czym jest nadżerka żołądka, jakie są jej objawy, jak wygląda nowoczesna diagnostyka i na czym polega leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> nadżerka żołądka jest powierzchownym uszkodzeniem błony śluzowej żołądka, które może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego lub przebiegać bezobjawowo; >> do najczęstszych przyczyn nadżerek należą zakażenie Helicobacter pylori, stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), nadużywanie alkoholu oraz ciężki stres fizyczny związany z poważnymi chorobami; >> objawy nadżerki żołądka mogą obejmować ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, uczucie pełności po posiłku, nudności, zgagę czy wzdęcia; >> podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie nadżerki żołądka jest gastroskopia, która pozwala ocenić stan błony śluzowej i pobrać wycinki do dalszej diagnostyki; >> istotnym elementem diagnostyki są również badania laboratoryjne, które pomagają wykryć zakażenie Helicobacter pylori, ocenić następstwa ewentualnego krwawienia z przewodu pokarmowego oraz ogólny stan zdrowia pacjenta; >> leczenie zależy od przyczyny zmian i może obejmować eradykację Helicobacter pylori, stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego oraz eliminację czynników uszkadzających błonę śluzową żołądka; >> nie istnieją naturalne metody leczenia, które mogłyby zastąpić postępowanie zalecone przez lekarza, jednak odpowiednia dieta może wspierać proces gojenia; >> nadżerka żołądka nie jest zmianą nowotworową, jednak niektóre jej przyczyny mogą wymagać dalszej diagnostyki i regularnej kontroli gastroenterologicznej. |
Spis treści:
- Co to jest nadżerka żołądka?
- Od czego powstaje nadżerka żołądka?
- Nadżerka żołądka – objawy
- Jak rozpoznaje się nadżerkę żołądka?
- Nadżerka żołądka – leczenie
- Jaką dietę stosować przy nadżerce żołądka?
- FAQ: najczęstsze pytania o nadżerkę żołądka
Co to jest nadżerka żołądka?
Nadżerka żołądka (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem K29) to powierzchowny ubytek błony śluzowej żołądka, który nie przekracza warstwy mięśniowej śluzówki. W przeciwieństwie do wrzodu żołądka zmiana jest płytsza i zazwyczaj goi się bez pozostawienia blizny.
Nadżerki mogą występować pojedynczo lub licznie. Często współistnieją ze stanem zapalnym błony śluzowej żołądka i bywają wykrywane przypadkowo podczas gastroskopii wykonywanej z powodu innych dolegliwości. Mimo że są zmianami łagodnymi, mogą prowadzić do krwawień z przewodu pokarmowego i rozwoju niedokrwistości.
Od czego powstaje nadżerka żołądka?
Błona śluzowa żołądka jest stale narażona na działanie kwasu solnego i enzymów trawiennych. W prawidłowych warunkach chronią ją liczne mechanizmy obronne. Gdy zostają zaburzone, może dojść do powstania nadżerek.
Najczęstsze przyczyny nadżerki żołądka to:
- zakażenie bakterią Helicobacter pylori;
- stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), np. ibuprofenu, naproksenu lub ketoprofenu;
- przewlekłe przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego;
- nadużywanie alkoholu;
- palenie tytoniu;
- refluks żółci do żołądka;
- ciężkie choroby ogólnoustrojowe, urazy lub oparzenia;
- przewlekły stres fizyczny związany z ciężką chorobą.
Wśród czynników ryzyka szczególne znaczenie przypisuje się zakażeniu Helicobacter pylori, które odpowiada za przewlekły stan zapalny błony śluzowej żołądka i zwiększa ryzyko rozwoju choroby wrzodowej.
>> Sprawdź również: Helicobacter pylori – objawy, diagnostyka i leczenie
Nadżerka żołądka – objawy
Objawy nadżerki żołądka nie są charakterystyczne i mogą przypominać inne schorzenia przewodu pokarmowego.
Do najczęstszych należą:
- ból lub pieczenie w nadbrzuszu;
- uczucie pełności po posiłku;
- nudności;
- odbijania;
- wzdęcia;
- zgaga;
- utrata apetytu.
U części pacjentów pierwszym objawem mogą być następstwa przewlekłego krwawienia z przewodu pokarmowego, takie jak osłabienie, zawroty głowy, spadek tolerancji wysiłku czy objawy niedokrwistości.
Jak rozpoznaje się nadżerkę żołądka?
Podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie nadżerki żołądka jest gastroskopia. Pozwala ona na bezpośrednią ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz wykrycie nawet niewielkich zmian nadżerkowych. W trakcie badania lekarz może również pobrać wycinki do badania histopatologicznego, co pozwala wykluczyć inne choroby błony śluzowej żołądka, w tym zmiany przednowotworowe lub nowotworowe.
Sama gastroskopia nie zawsze odpowiada jednak na pytanie, dlaczego doszło do powstania nadżerek. Z tego powodu współczesna diagnostyka obejmuje również badania laboratoryjne, które pomagają ustalić przyczynę zmian oraz ocenić ich wpływ na organizm.
Jednym z najważniejszych elementów diagnostyki jest wykrycie zakażenia Helicobacter pylori. Bakteria ta odpowiada za rozwój przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej oraz jest uznawana za najważniejszy modyfikowalny czynnik ryzyka raka żołądka. Aktualne wytyczne American College of Gastroenterology (ACG) podkreślają, że każdy pacjent z potwierdzonym zakażeniem powinien zostać poddany leczeniu eradykacyjnemu, a następnie kontroli skuteczności terapii.
W diagnostyce aktywnego zakażenia zastosowanie znajduje badanie Helicobacter pylori w kale – antygen, które pozwala wykryć obecność bakterii w przewodzie pokarmowym. Badanie to jest również rekomendowane do potwierdzenia skuteczności leczenia po zakończonej terapii eradykacyjnej. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi kontrolę skuteczności leczenia należy przeprowadzić u każdego pacjenta po zakończeniu terapii.
Istotnym elementem diagnostyki jest także ocena ewentualnego krwawienia z przewodu pokarmowego. Nadżerki mogą prowadzić do przewlekłej utraty niewielkich ilości krwi, która przez długi czas pozostaje niezauważona przez pacjenta. W takich sytuacjach pomocne jest badanie na krew utajoną w kale, umożliwiające wykrycie śladowych ilości krwi niewidocznych gołym okiem.
Przewlekłe krwawienie może prowadzić do rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza. Dlatego u pacjentów z nadżerkami żołądka oraz objawami takimi jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie, bladość skóry czy pogorszenie tolerancji wysiłku konieczna jest ocena parametrów krwi obwodowej i gospodarki żelazowej.
W niektórych przypadkach lekarz może zlecić również dodatkowe badania laboratoryjne, które pomagają przeprowadzić diagnostykę różnicową dolegliwości bólowych w nadbrzuszu oraz ocenić ogólny stan zdrowia pacjenta.
Warto podkreślić, że zgodnie z aktualnymi rekomendacjami do potwierdzania aktywnego zakażenia Helicobacter pylori preferowane są test antygenu w kale, test oddechowy lub metody biopsyjne wykonywane podczas gastroskopii. Badania serologiczne wykrywające przeciwciała mają ograniczoną wartość w ocenie aktualnej infekcji, ponieważ przeciwciała mogą utrzymywać się długo po jej wyleczeniu.
Warto pamiętać, że niektóre objawy wymagają pilnej diagnostyki gastroenterologicznej. Do tzw. objawów alarmowych należą między innymi: niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, krwawienie z przewodu pokarmowego, smoliste stolce, nawracające wymioty, zaburzenia połykania oraz utrzymujące się dolegliwości bólowe o dużym nasileniu. W takich sytuacjach nie należy ograniczać się wyłącznie do leczenia objawowego. Aktualne wytyczne gastroenterologiczne wskazują, że pacjenci z objawami alarmowymi wymagają szybkiej diagnostyki endoskopowej, która pozwala ustalić przyczynę dolegliwości oraz wykluczyć poważniejsze schorzenia przewodu pokarmowego, w tym chorobę wrzodową i nowotwory żołądka.
>> Sprawdź również: O czym może świadczyć krew utajona w kale? Objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Nadżerka żołądka – leczenie
Leczenie nadżerki żołądka zależy przede wszystkim od przyczyny jej powstania. Celem terapii jest wygojenie błony śluzowej, złagodzenie objawów oraz zapobieganie nawrotom.
Najważniejszym elementem postępowania jest identyfikacja i eliminacja czynnika odpowiedzialnego za uszkodzenie błony śluzowej żołądka. U części pacjentów konieczna może być modyfikacja farmakoterapii, zwłaszcza jeśli nadżerki są związane ze stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Najczęściej stosuje się:
- inhibitory pompy protonowej (IPP), które zmniejszają wydzielanie kwasu żołądkowego i stwarzają warunki do regeneracji błony śluzowej;
- eliminację czynników uszkadzających błonę śluzową żołądka;
- leczenie zakażenia Helicobacter pylori, jeśli zostanie potwierdzone;
- leczenie niedokrwistości lub innych powikłań związanych z przewlekłym krwawieniem.
Aktualne wytyczne podkreślają, że u pacjentów z zakażeniem Helicobacter pylori samo stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu nie jest wystarczające. Konieczne jest przeprowadzenie leczenia eradykacyjnego zgodnego z obowiązującymi rekomendacjami. Po zakończeniu terapii należy potwierdzić skuteczność leczenia za pomocą odpowiedniego badania, np. oznaczenia antygenu Helicobacter pylori w kale lub testu oddechowego.
Czy istnieją sposoby na naturalne leczenie nadżerki żołądka?
Nie ma naukowych dowodów potwierdzających skuteczność metod naturalnych jako samodzielnego leczenia nadżerki żołądka.
Wsparciem dla procesu gojenia mogą być:
- rezygnacja z palenia tytoniu;
- ograniczenie spożycia alkoholu;
- regularne spożywanie posiłków;
- unikanie leków drażniących błonę śluzową żołądka (po konsultacji z lekarzem);
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała.
Naturalne metody mogą wspomagać regenerację błony śluzowej, jednak nie zastępują diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza.
Jaką dietę stosować przy nadżerce żołądka?
Dieta przy nadżerce żołądka powinna wspierać regenerację błony śluzowej i ograniczać czynniki nasilające dolegliwości.
Zaleca się:
- spożywanie 4–5 niewielkich posiłków dziennie;
- wybieranie potraw gotowanych, duszonych lub pieczonych;
- dokładne przeżuwanie pokarmów;
- ograniczenie bardzo tłustych i smażonych dań;
- unikanie alkoholu;
- obserwację indywidualnej tolerancji poszczególnych produktów.
Nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich pacjentów. Zalecenia żywieniowe powinny być dostosowane do rodzaju i nasilenia objawów. Jeśli określone produkty nasilają dolegliwości, warto omówić sposób żywienia z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.
FAQ: najczęstsze pytania o nadżerkę żołądka
Nadżerka żołądka budzi wiele pytań dotyczących objawów, przebiegu choroby oraz możliwości leczenia. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania związane z tym schorzeniem.
Tak. Najczęściej powoduje ból, pieczenie lub dyskomfort w nadbrzuszu. U części pacjentów przebiega jednak bezobjawowo i zostaje wykryta dopiero podczas gastroskopii.
Niewielkie nadżerki mogą ulec wygojeniu po usunięciu czynnika uszkadzającego błonę śluzową. Nie oznacza to jednak, że można zrezygnować z diagnostyki. Ustalenie przyczyny zmian jest kluczowe dla zapobiegania nawrotom.
Sama nadżerka nie jest zmianą nowotworową i nie przekształca się bezpośrednio w raka. Jednak niektóre schorzenia prowadzące do jej powstania, zwłaszcza przewlekłe zakażenie Helicobacter pylori, zwiększają ryzyko rozwoju raka żołądka.
Ból pleców nie należy do typowych objawów nadżerki żołądka. Niekiedy dolegliwości z nadbrzusza mogą promieniować do pleców, dlatego wymagają diagnostyki różnicowej.
Nie ma konieczności całkowitej eliminacji kawy u wszystkich pacjentów. Jeśli jednak po jej spożyciu objawy nasilają się, warto ograniczyć jej ilość lub czasowo zrezygnować z jej picia.
Przewlekły stres może wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i nasilać istniejące objawy. Sam w sobie rzadko jest jednak główną przyczyną powstawania nadżerek. Znacznie większe znaczenie mają zakażenie Helicobacter pylori, stosowanie niektórych leków oraz inne czynniki uszkadzające błonę śluzową żołądka.
Bibliografia
- Chey WD, Howden CW, Moss SF, et al. ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection. Am J Gastroenterol. 2024;119(9):1730–1753.
- Malfertheiner P, Megraud F, Rokkas T, et al. Management of Helicobacter pylori infection – current evidence and international recommendations. Gut. 2022–2024.
- Black CJ, Paine PA, Agrawal A, Aziz I, Eugenicos MP, Houghton LA, et al. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of functional dyspepsia. Gut. 2022;71(9):1697–1723. doi:10.1136/gutjnl-2022-327737.
