Pakiet trzustkowy

Symbol: PKTRZUP

Pakiet trzustkowy - ocena trzustki - więcej informacji

Trzustka to narząd położony w tylnej części jamy brzusznej, po lewej stronie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Trzustka odgrywa istotną rolę w trawieniu białek, tłuszczów i węglowodanów oraz w regulacji poziomu glukozy. Regulacja poziomu glukozy możliwa jest dzięki wydzielaniu przez trzustkę insuliny i glukagonu, dwóch hormonów o przeciwstawnym działaniu. Insulina jest odpowiedzialna za napływ glukozy do komórek, glukagon natomiast stymuluje wzrost poziomu glukozy we krwi. Natomiast trawienie białek, tłuszczów i węglowodanów możliwe jest dzięki produkcji i wydzielaniu soku trzustkowego, zawierającego enzymy trawiące te składniki pokarmowe: amylazę, lipazę i trypsynę.

Pakiet trzustkowy – jakie badania zawiera?

W skład Pakietu trzustkowego wchodzą następujące parametry:

• glukoza - dzięki oznaczeniu poziomu glukozy można ocenić, czy trzustka prawidłowo spełnia funkcję regulacji jej poziomu;
• amylaza - enzym trawienny produkowany głównie przez trzustkę i ślinianki, odpowiedzialny za rozkład węglowodanów. Podwyższony poziom amylazy we krwi często wskazuje na stan zapalny trzustki (zapalenie trzustki) lub inne problemy z tym narządem,
• lipaza - enzym trawienny wydzielany przez trzustkę, kluczowy dla trawienia tłuszczów. Lipaza jest bardziej specyficznym wskaźnikiem uszkodzenia trzustki niż amylaza. Znaczący wzrost jej poziomu jest silnym sygnałem o ostrym zapaleniu trzustki lub innych patologiach tego narządu.

Pakiet trzustkowy – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badania z Pakietu trzustkowego mogą być wykonywane w celu:

• określenia przyczyn dolegliwości ze strony pokarmowego (ból brzucha, nudności, wymioty, utrata apetytu, biegunka tłuszczowa, niedożywienie, żółtaczka;
• różnicowania chorób z zaburzeniami wchłaniania, np. celiakia, choroby zapalne jelit;
• oceny czynności trzustki u osób zdrowych, zwłaszcza jeśli występują czynniki ryzyka chorób trzustki: niewłaściwa dieta (obfite i tłuste posiłki), kamienie żółciowe, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów;
• monitorowania chorób trzustki - dla pacjentów z rozpoznanymi chorobami trzustki (np. przewlekłe zapalenie trzustki, mukowiscydoza), w celu oceny skuteczności leczenia i monitorowania postępów choroby;
• jako element profilaktycznej oceny czynności trzustki u osób zdrowych, zwłaszcza w ramach szerszych badań kontrolnych.

Pakiet trzustkowy – możliwe przyczyny odchyleń od normy

• Glukoza - odchylenia od normy:

↑ podwyższona: cukrzyca (typ 1, 2, ciążowa), stan przedcukrzycowy, stres, infekcje, urazy, operacje, leki (np. glikokortykosteroidy, diuretyki tiazydowe, beta‑blokery), zespół Cushinga, akromegalia, niedobór snu;

↓ obniżona: głodzenie, nadmierna dawka insuliny lub leków przeciwcukrzycowych, intensywny wysiłek fizyczny, spożycie alkoholu (na czczo), niedoczynność kory nadnerczy lub tarczycy, insulinoma, choroby wątroby.

• Amylaza - odchylenia od normy:

↑ podwyższona: ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki, urazy trzustki, kamica przewodu trzustkowego, zapalenie ślinianek (np. świnka), niewydolność nerek, rak trzustki, ciąża pozamaciczna (rzadko), leki (opiaty, kortykosteroidy);

↓ obniżona: niedobór enzymów trzustkowych (przewlekłe zapalenie trzustki, mukowiscydoza), uszkodzenie wątroby, genetyczne niedobory amylazy.

• Lipaza - odchylenia od normy:

↑ podwyższona: ostre zapalenie trzustki (najbardziej swoiste), przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, urazy trzustki, zablokowanie przewodu trzustkowego, niewydolność nerek, zapalenie wyrostka robaczkowego (rzadko), leki (opiaty, kortykosteroidy);

↓ obniżona: niedobór enzymów trzustkowych (przewlekłe zapalenie trzustki, mukowiscydoza).

WAŻNE! W przypadku bólu brzucha, zwłaszcza promieniującym do pleców, z nudnościami, wymiotami lub gorączką, nie należy opierać się wyłącznie na badaniach laboratoryjnych — konieczna jest konsultacja lekarska. Wyniki amylazy i lipazy mogą być prawidłowe we wczesnej fazie choroby albo w zaawansowanym uszkodzeniu trzustki, dlatego zawsze liczy się całokształt obrazu klinicznego.

Pakiet trzustkowy - co może wpłynąć na wynik? Przygotowanie do badania

Na badania z pakietu trzustkowego mogą wpływać czynniki, które nie wynikają z przyczyn chorobowych, mogą jednak utrudniać interpretację i dawać wyniki fałszywie podwyższone lub fałszywie obniżone.

Na interpretację wpływa przede wszystkim to, czy pacjent jest na czczo, kiedy rozpoczęły się objawy oraz czy występują choroby nerek, wątroby lub dróg żółciowych. Znaczenie mają także alkohol, niedawny obfity lub tłusty posiłek, odwodnienie, intensywny wysiłek, silny stres, infekcja, ciąża, urazy, zabiegi oraz przyjmowane leki.

Na wynik amylazy mogą wpływać choroby nerek, ponieważ amylaza jest częściowo usuwana z organizmu przez nerki, a także choroby ślinianek, alkohol, ciąża, urazy, zabiegi oraz niektóre leki, m.in. opioidy, diuretyki, glikokortykosteroidy i doustne środki antykoncepcyjne. W interpretacji ważny jest czas od początku objawów, ponieważ amylaza zwykle rośnie szybko, ale może też szybciej wracać do normy niż lipaza.

Na wynik lipazy wpływa czas od początku dolegliwości, funkcje nerek, choroby dróg żółciowych, alkohol, urazy, zabiegi oraz leki, m.in. opioidy, glikokortykosteroidy, diuretyki tiazydowe, niektóre leki przeciwcukrzycowe z grupy agonistów GLP 1 i inhibitory DPP 4. Lipaza zwykle pozostaje podwyższona dłużej niż amylaza, dlatego bywa bardziej pomocna, gdy pacjent zgłasza się po pewnym czasie od początku bólu