Aminotransferaza alaninowa (ALT)

Aminotransferaza alaninowa (ALT) – więcej informacji o badaniu

Aminotransferaza alaninowa (ALT) jest enzymem z grupy transaminaz, kluczowym dla metabolizmu białek oraz procesów energetycznych. Najwyższą aktywność wykazuje w cytoplazmie komórek wątrobowych (hepatocytów), choć występuje również w nerkach oraz tkance mięśniowej (w tym w mięśniu sercowym). Mechanizm działania ALT opiera się na przekształcaniu alaniny w pirogronian, który stanowi istotny substrat energetyczny w cyklu Krebsa.

Podwyższona aktywność ALT w surowicy wynika najczęściej z uszkodzenia hepatocytów, które uwalniają ten wewnątrzkomórkowy enzym do krwiobiegu. Ze względu na wysoką specyficzność narządową, oznaczenie ALT jest podstawowym markerem diagnostycznym stanów zapalnych wątroby o różnej etiologii. W przeciwieństwie do AST, ALT koncentruje się głównie w miąższu wątroby, co czyni go czulszym wskaźnikiem jej dysfunkcji. Ponadto poziom ALT uznaje się za niezależny parametr diagnostyczny w kierunku metabolicznej (niealkoholowej) stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD/MASLD).

Aminotransferaza alaninowa (ALT) – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie poziomu aminotransferazy alaninowej (ALT), często zlecane równolegle z aminotransferazą asparaginianową (AST) w ramach tzw. panelu wątrobowego, jest kluczowe w diagnostyce chorób i uszkodzeń wątroby.

Wskazaniami do jego wykonania są objawy sugerujące schorzenia wątroby, takie jak:

• żółtaczka (zażółcenie skóry, błon śluzowych i oczu),
• ciemny mocz,
• odbarwione stolce,
• bóle brzucha, zwłaszcza w prawym podżebrzu,
• ogólne osłabienie i zmęczenie,
• brak apetytu, nudności i wymioty,
• świąd skóry.

Oznaczenie poziomu ALT jest również rekomendowane osobom z podwyższonym ryzykiem chorób wątroby, w tym:

• przyjmującym leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym (uszkadzającym wątrobę),
• z historią chorób wątroby w rodzinie,
• nadużywającym alkoholu,
• szczególnie narażonym na ryzyko zakażenia wirusami zapalenia wątroby (typu B lub C),
• z nadwagą i/lub cukrzycą.

Badanie ALT jest także pomocne w monitorowaniu skuteczności leczenia u pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą wątroby oraz w przypadku niespecyficznych objawów, w celu wykluczenia schorzeń wątroby.

Aminotransferaza alaninowa (ALT) – normy

Normy dla poziomu aminotransferazy alaninowej (ALT) mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium i stosowanej metody pomiaru. Przyjmuje się, że u zdrowych dorosłych poziom ALT zazwyczaj nie powinien przekraczać 40 U/L.

Należy pamiętać, że każdy wynik badania powinien być interpretowany przez lekarza w kontekście ogólnego stanu zdrowia pacjenta, jego historii medycznej oraz wyników innych badań laboratoryjnych.

Aminotransferaza alaninowa (ALT) – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Zarówno podwyższony, jak i obniżony poziom aminotransferazy alaninowej (ALT) może dostarczyć cennych informacji diagnostycznych.

Podwyższony poziom ALT:

Zazwyczaj sugeruje uszkodzenie komórek wątrobowych, jednak stopień podwyższenia może wskazywać na różne przyczyny:

• Łagodny wzrost (do 2-3 razy powyżej normy) - może świadczyć o niewielkim lub przejściowym uszkodzeniu wątroby, np. po nadużyciu alkoholu, w przypadku stłuszczenia wątroby, po przyjęciu niektórych leków, lub w reakcji na przejściowy stan zapalny.
• Umiarkowany wzrost (3-10 razy powyżej normy) - często jest sygnałem chorób przewlekłych, takich jak przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby (typu B lub C) czy marskość wątroby. Wymaga dalszej diagnostyki.
• Znaczny wzrost (powyżej 10 razy normy) - wskazuje na poważne uszkodzenie wątroby, często związane z ostrym zapaleniem wątroby, toksycznym uszkodzeniem (np. wskutek nadmiernej podaży paracetamolu), niedokrwieniem wątroby (np. wstrząs), czy wczesną fazą niedrożności dróg żółciowych.
• Inne przyczyny podwyższenia ALT - martwica mięśnia sercowego (zawał), po urazowe uszkodzenia serca (np. po zabiegach kardiochirurgicznych), uszkodzenia mięśni szkieletowych (zmiażdżenia kończyn, urazy, zapalenia mięśni, rzadziej dystrofia mięśniowa, rabdomioliza), zatrucia, stosowanie niektórych leków (zwłaszcza statyn).

Za niski poziom ALT:

Chociaż rzadziej budzi niepokój, niski poziom ALT może wskazywać na:

• Niedobory witamin i składników odżywczych - w szczególności niedobór witaminy B6, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania ALT.
• Zaawansowane choroby wątroby - w rzadkich przypadkach, przy schyłkowej postaci marskości lub martwicy wątroby, gdy liczba komórek wątrobowych jest znacznie zredukowana, poziom ALT może być niski.
• Ciąża - fizjologicznie niski poziom ALT może występować u kobiet w ciąży.
• Inne czynniki - pacjenci poddawani dializie nerkozastępczej lub cierpiący na mocznicę mogą mieć obniżone wartości ALT.

Aminotransferaza alaninowa (ALT) – przygotowanie do badania

Badanie stężenia aminotransferazy alaninowej (ALT) we krwi zazwyczaj nie wymaga specjalnych przygotowań. Zaleca się jednak, aby na badanie zgłosić się na czczo (8-12 godzin po ostatnim posiłku), aby uniknąć wpływu spożytych pokarmów na wyniki. Przed badaniem należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożywania alkoholu.

Aminotransferaza alaninowa (ALT) – co może wpłynąć na wynik?

Na poziom aminotransferazy alaninowej (ALT) we krwi mogą wpływać liczne czynniki, zarówno związane ze stanem zdrowia, jak i stylem życia. Warto o nich poinformować lekarza lub personel laboratorium przed pobraniem krwi.

Czynniki wpływające na wynik ALT:

• Leki - przyjmowanie leków o działaniu hepatotoksycznym, w tym niektórych antybiotyków, leków przeciwgrzybiczych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, statyn (leków obniżających cholesterol) czy nadużywanie paracetamolu.
• Alkohol - przewlekłe nadużywanie alkoholu oraz ostre zatrucie alkoholowe.
• Dieta i styl życia - otyłość, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) związana z niezdrową dietą i brakiem aktywności fizycznej.
• Intensywny wysiłek fizyczny - może przejściowo podnieść poziom ALT, zwłaszcza jeśli doszło do uszkodzenia mięśni.
• Inne schorzenia - oprócz chorób wątroby, na wynik mogą wpływać: martwica mięśnia sercowego (zawał), urazy mięśni szkieletowych, zapalenia mięśni, a także schyłkowa niewydolność nerek (dializa, mocznica), która może obniżać poziom ALT.
• Niedobory żywieniowe - niedobór witaminy B6 może obniżać poziom ALT.
• Ciąża - może fizjologicznie wpływać na obniżenie poziomu ALT.