Ameba (czerwonka pełzakowata, Entamoeba histolytica) badanie kału

Badanie kału w kierunku ameby - więcej informacji

Entamoeba histolytica - pełzak czerwonki wywołuje ostrą postać pełzakowicy jelitowej. Pasożyt niszczy nabłonek jelita grubego, tworząc w nim głębokie owrzodzenia, co może powodować:

• biegunkę, z dużą ilością śluzu, a w ciężkim przebiegu również krwi,
• silne, skurczowe bóle brzucha,
• osłabienie, stany podgorączkowe lub wysoką gorączkę.

W skrajnych przypadkach pierwotniak przedostaje się do krwi i wędrując do innych narządów może tworzyć ropnie wątroby lub płuc.

UWAGA! Istnieje również czerwonka bakteryjna, wywoływana przez bakterie Shigella. Czerwonka bakteryjna i pełzakowata charakteryzują się podobnymi objawami, jednak diagnostyka obu rodzajów choroby jest odmienna.

Do zakażenia dochodzi poprzez spożycie żywności (np. nieumytych owoców i warzyw) lub wody zanieczyszczonej odchodami osoby chorej albo bezobjawowego nosiciela. Polska nie jest krajem naturalnego (endemicznego) występowania pełzaka czerwonki ze względu na panujący tu klimat i standardy sanitarne. Przypadki zachorowań są rzadkie i dotyczą konkretnych grup ryzyka:

• turystów i osób wracających z rejonów o niskim stanie sanitarnym w strefie tropikalnej i subtropikalnej (m.in. Indie, Afryka Subsaharyjska, Ameryka Środkowa i Południowa),
• domowników osób zakażonych - choroba łatwo się szerzy, jest to tzw. choroba brudnych rąk. Osoba, która "przywiozła" amebę z wakacji, może nieświadomie zarazić członków rodziny, jeśli w rodzinie nie przestrzega się zasad higieny,
• osób mających kontakt z zanieczyszczoną żywnością - rzadkie przypadki mogą wystąpić u osób, które miały bezpośredni kontakt z produktami spożywczymi importowanymi z rejonów endemicznych i skażonymi ludzkimi fekaliami.

Badanie kału w kierunku ameby - kto i kiedy powinien wykonać?

Badanie jest wskazane u osób z konkretnymi objawami, zwłaszcza powracającymi z tropików.

Rekomendacje do wykonania badania obejmują:

• objawy z przewodu pokarmowego o niejasnej przyczynie (ostra lub przewlekła biegunka, obecność krwi lub śluzu w stolcu, bolesne skurcze brzucha, gorączka) u osób, które w ciągu ostatnich miesięcy przebywały w krajach strefy tropikalnej lub subtropikalnej,
• objawy jelitowe o niejasnej etiologii u osób, które osobiście nie podróżowały, ale ich bliski lub współmieszkaniec wrócił z rejonów tropikalnych (podejrzenie transmisji domowej od bezobjawowego podróżnika),
• pacjentów z podejrzeniem ropnia wątroby, u których podejrzewa się pozajelitową postać amebozy,
• osoby, które miały bliski kontakt z pacjentem z potwierdzoną amebozą – bezwzględne wskazanie dla wszystkich domowników i partnerów seksualnych, niezależnie od obecności objawów klinicznych w celu weryfikacji bezobjawowego nosicielstwa,
• rutynowa kontrola po powrocie z rejonów endemicznych u osób podejmujących lub wykonujących pracę wymagającą szczególnej higieny (np. gastronomia, produkcja żywności, opieka medyczna, praca w żłobkach i przedszkolach) - w celu wykluczenia statusu bezobjawowego nosiciela.

Badanie kału w kierunku ameby - na czym polega badanie? Normy i interpretacja wyniku

Opisywane badanie jest testem, w którym diagnosta poszukuje w próbce aktywnych trofozoitów lub uśpionych cyst.

Normą w badaniu kału w kierunku ameby (pełzaka czerwonki - Entamoeba histolytica) jest wynik ujemny (negatywny). Jednak ze względu na okresowe i nieregularne wydalanie pasożyta jedna próbka daje 30-50% szans na jego wykrycie. Aby wykluczyć zakażenie zaleca się analizę 3 próbek pobranych w odstępie kilku dni.

Wynik dodatni (pozytywny) świadczy o obecności pierwotniaka w badanym materiale, jednak aby jednoznacznie potwierdzić infekcję Entamoeba histolytica należy wykonać badanie kału w którym wykrywa się DNA pierwotniaka. Metoda mikroskopowa nie odróżnia groźnej E. histolytica od identycznie wyglądającej, ale niegroźnej E. dispar.

Badanie kału w kierunku ameby - co może zafałszować wyniki?

Aby uzyskać wiarygodnie wyniki badania, na kilka dni-tygodni przed badaniem nie należy przyjmować określonych leków i preparatów.

• Na 2-3 tygodnie przed badaniem nie przyjmować antybiotyków i leków przeciwpasożytniczych, ponieważ zmniejsza to ilość pierwotniaka w kale i może dać fałszywie ujemny wynik. Dlatego badanie należy wykonywać przed leczeniem lub minimum 2–3 tygodnie po jego zakończeniu.
• W ciągu kilku dni przed badaniem nie należy wykonywać badania RTG przewodu pokarmowego z kontrastem.
• Preparaty przeczyszczające na bazie oleju mineralnego mogą utrudniać identyfikację - krople oleju w obrazie mikroskopowym przypominają cysty ameby, co prowadzi do pomyłek diagnostycznych.

Badanie kału w kierunku ameby - przygotowanie. Jak pobrać próbkę?

Materiał do badania pobiera się do pojemnika na kał, dostępnego w aptece.

• Przed wypróżnieniem należy oddać mocz do toalety, ponieważ niszczy on formy wegetatywne ameby (trofozoity).
• Wypróżnienie powinno się odbyć na czyste i suche podłoże (np. papier toaletowy lub specjalny podkład). Kał nie może mieć kontaktu z wodą z muszli klozetowej ani z chemikaliami.
• Łopatką z pojemnika należy pobrać porcję kału wielkości orzecha laskowego lub do wysokości ¼ pojemnika z kilku miejsc. Jeśli w stolcu widoczny jest śluz, krew lub ropa, próbka powinna być właśnie z tych fragmentów. W przypadku wypróżnienia płynnego 2-3 ml kału.
• Materiał należy dostarczyć do laboratorium jak najszybciej. Jeśli nie jest to możliwe pojemnik trzeba przechować w lodówce (2–8°C).
• Zasada trzech próbek: ze względu na to, że ameba jest wydalana nieregularnie, jedno negatywne badanie nie wyklucza choroby. Pobierz 3 próbki w odstępach 2-3 dni.