Glikemia przygodna (losowa) – czym jest? Normy i interpretacja wyników

Oznaczanie poziomu glukozy we krwi to jedno ważniejszych badań laboratoryjnych. Zdecydowana większość oznaczeń to glikemia na czczo, jednak czasem spotykamy się z pojęciem glikemia poposiłkowa. Czym jest glikemia przygodna i czy ma znaczenie w diagnostyce zaburzeń węglowodanów? Zapraszamy do artykułu.

Spis treści:

1. Czym jest glikemia?
2. Czym jest glikemia przygodna (losowa)?
3. Normy glikemii przygodnej
   • Normy poziomu glikemii przygodnej dla osób zdrowych
   • Normy poziomu glikemii poposiłkowej u osób z cukrzycą
   • Normy glikemii poposiłkowej w doustnym teście tolerancji glukozy
4. Glikemia przygodna – kiedy można wykonać?
5. Zakończenie

Czym jest glikemia?

Glikemia, czyli poziom glukozy (cukru) we krwi to bardzo ważny parametr oceniający metabolizm węglowodanów. Jest niezbędny do diagnozowania i monitorowania takich zaburzeń jak:

• cukrzyca,
• insulinooporność,
• stan przedcukrzycowy.

Podstawowym oznaczeniem glikemii jest badanie poziomu glukozy na czczo. Pozostałe testy to oznaczanie glikemii w doustnym teście tolerancji glukozy (OGTT) oraz glikemia przygodna.

Czym jest glikemia przygodna (losowa)?

Glikemia przygodna to stężenie glukozy we krwi oznaczone o dowolnej porze dnia, niezależnie od czasu, który upłynął od ostatniego posiłku. Zgodnie z wytycznymi, normy i zasady postępowania są następujące:

• wynik badania wynoszący co najmniej 200 mg/dl (11,1 mmol/l) jest podstawą do rozpoznania cukrzycy, jeśli u pacjenta występują objawy kliniczne hiperglikemii;
• jeśli glikemia przygodna jest niższa niż 200 mg/dl (11,1 mmol/l), a występują objawy sugerujące cukrzycę, konieczne jest wykonanie dalszych badań diagnostycznych, takich jak dwukrotne oznaczenie glikemii na czczo lub wykonanie doustnego testu tolerancji glukozy.

Normy glikemii przygodnej

Normy glikemii przygodnej są zależne do stanu pacjenta. Inna są dla osób zdrowych, które nie chorują na cukrzycę, a inne dla osób z już rozpoznaną chorobą.

Normy poziomu glikemii przygodnej dla osób zdrowych

Prawidłowa glukoza po posiłku u osób bez cukrzycy powinna wynosić < 200 mg/dl (11,1 mmol/l). Oznacza to, że mechanizmy regulacji poziomu cukru działają na tyle sprawnie, że glukoza nawet po posiłku (również glukoza 1 h po posiłku, podobnie jak glukoza 2 h po jedzeniu) nie osiąga poziomu, który może wskazywać na cukrzycę.

Normy poziomu glikemii poposiłkowej u osób z cukrzycą

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy pacjent już choruje na cukrzycę. Wówczas powinien utrzymywać taki poziom glukozy, aby jej metabolizm był wyrównany i nie powodował dalszych powikłań.

Normy glikemii poposiłkowej dla osób już chorujących na cukrzycę, czyli tzw. cele terapeutyczne są zróżnicowane w zależności od grupy pacjentów i indywidualnie wyznaczonych celów leczenia.

• U osób z cukrzycą typu 1 glikemia po posiłku powinna wynosić mniej niż 140 mg/dl (7,8 mmol/l), tak aby poziom hemoglobiny glikowanej mógł osiągać wartości docelowe 6,5 %.
• U kobiet z cukrzycą przedciążową – czyli takich, które chorują na cukrzycę i zachodzą w ciążę –  glikemia w 2. godzinie po rozpoczęciu posiłku powinna mieścić się w zakresie 100-120 mg/dl (5,5-6,7 mmol/l).
• U osób powyżej 65. roku życia z tzw. przewidywanym przeżyciem dłuższym niż 10 lat, dąży się do glikemii po posiłku poniżej 180 mg/dl (10,0 mmol/l).
• W sytuacjach wymagających ścisłej kontroli choroby, np. u osób z rozpoznaną cukrzycą i ostrym zespołem wieńcowym, zaleca się utrzymywanie stężenia glukozy w granicach 100-140 mg/dl (5,6-7,8 mmol/l).
• Ogólnie u osób z cukrzycą, wartość glikemii we krwi powinna utrzymywać się na takim poziomie, aby stężenie hemoglobiny glikowanej osiągało wartość 7%.

>> Może Cię zainteresować także: Cukrzyca ciążowa

Normy glikemii poposiłkowej w doustnym teście tolerancji glukozy

OGTT, czyli doustny test tolerancji glukozy również jest formą oznaczania glikemii poposiłkowej. Jednak w przeciwieństwie do badania wykonanego całkowicie losowo, gdzie nie mamy wpływu na to w jakim czasie po posiłku zostało ono wykonane oraz jaką ilość węglowodanów spożyliśmy, OGTT ma ściśle ograniczone warunki.

Badanie przeprowadza się bowiem w drugiej godzinie po wypiciu roztworu 75 g glukozy.

Wyniki tego pomiaru interpretuje się następująco:

• jeżeli wartość cukru wynosi <140 mg/dl (7,8 mmol/l) jest to wynik prawidłowy;
• jeżeli wartość jest w przedziale od 140 do 199 mg/dl (7,8-11,1 mmol/l), wtedy rozpoznajemy nietolerancję węglowodanów;
• jeżeli wartość jest >/= 200 mg/dl (11,1 mmol/l) podobnie jak w przypadku klasycznej glikemii przygodnej można rozpoznać cukrzycę.

>> Warto przeczytać też: Krzywa cukrowa, czyli test obciążenia glukozą – kiedy i po co wykonuje się badanie? Co oznaczają wyniki?

Glikemia przygodna – kiedy można wykonać?

Glikemia przygodna jest elementem diagnostyki cukrzycy, szczególnie w sytuacjach, gdy stan kliniczny pacjenta lub okoliczności uniemożliwiają przeprowadzenie standardowych testów wymagających bycia na czczo.

• Ocena w sytuacjach nagłych – badanie to wykonuje się rutynowo u pacjentów przyjmowanych do szpitala w stanach nagłych (np. urazy, ostre zespoły wieńcowe), informacja o poziomie glukozy jest niezbędna do podjęcia właściwego leczenia.
• Postępowanie przy braku możliwości bycia na czczo – u pacjentów, którzy nie mogą zgłosić się na badanie na czczo (np. ze względu na tryb pracy, odległość od placówki medycznej lub trudności w zachowaniu reżimu dietetycznego), glikemia przygodna może być narzędziem wstępnej diagnostyki.
• Szybka diagnostyka gdy występują objawy hiperglikemii, takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz (nasilona diureza) czy niezamierzona utrata masy ciała. W takim przypadku możliwe jest rozpoznanie choroby bez wykonywania dodatkowych badań na czczo.
• Postępowanie pomocnicze, u osób, u których pojawiają się inne symptomy zaburzeń węglowodanowych, w tym wzmożona senność, osłabienie, stany zapalne narządów moczowo-płciowych lub zmiany ropne na skórze.

>> Sprawdź: Częstomocz, wielomocz i oddawanie moczu w nocy – jakie są przyczyny?

Zakończenie

Glikemia przygodna to cenne narządzie w diagnostyce zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Dlatego jeśli zdarzyło Ci się zrobić takie badanie nie lekceważ wyniku. Wartości powyżej 200 mg/dl mogą świadczyć o cukrzycy. Skonsultuj je koniecznie ze swoim lekarzem rodzinnym, a od zaraz wprowadź zmiany w stylu życia.

Bibliografia:

1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Curr Top Diabetes. 2025;5(1):1–163.