Każda kobieta planująca ciążę, a także oczekująca potomstwa powinna mieć świadomość zagrożeń, jakie mogą jej dotyczyć w przypadku unikania zaleceń dotyczących trybu życia i właściwego żywienia. Korzystanie z gotowych posiłków poddawanych jedynie krótkiemu podgrzaniu, urozmaicanie diety przyszłej mamy produktami mlecznymi jak np. sery pleśniowe czy ser feta, może grozić rozwojem choroby zakaźnej nazywanej listeriozą.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Spożywanie niepasteryzowanych produktów mlecznych jak np. sery pleśniowe, surowego mięsa i ryb może prowadzić do rozwoju choroby zakaźnej znanej jako listerioza. >> Listeriozę wywołują bakterie Listeria monocytogenes. Są one niewrażliwe na duży zakres temperatur i jedynie odpowiedni czas oraz temperatura podczas przygotowywania posiłków pozwalają na zmniejszenie ryzyka rozwoju choroby. >> Choroba jest najbardziej niebezpieczna dla osób w wieku podeszłym, a także ciężarnych i noworodków. >> Objawy w przebiegu listeriozy mogą być bardzo podobne do objawów towarzyszących grypie. >> Metodą leczenia choroby jest kilkunastodniowa antybiotykoterapia. |
Spis treści:
- Listerioza w ciąży: co wywołuje tę chorobę?
- Przyczyny rozwoju listeriozy w ciąży
- Listerioza: objawy w ciąży
- Listerioza w ciąży: jak wykryć zakażenie bakterią Listeria monocytogenes?
- Leczenie listeriozy w ciąży
- Czy listerioza w ciąży jest niebezpieczna?
- Profilaktyka zakażeń bakterią Listeria monocytogenes w ciąży
- Listerioza w ciąży: podsumowanie
Listerioza w ciąży: co wywołuje tę chorobę?
Listerioza jest chorobą zakaźną o dużym ryzyku śmiertelności (szacowanej na poziomie 20-30%), wywołaną przez bakterie Listeria monocytogenes. Według klasyfikacji ICD-10 choroba ta zarejestrowana jest jako A32. Podejrzenie lub rozpoznanie listeriozy wiąże się ze zgłoszeniem zakażenia do stacji sanitarno-epidemiologicznej na specjalnym druku ZLK-1.
Głównymi grupami ryzyka rozwoju choroby są:
- kobiety w ciąży;
- osoby w wieku podeszłym;
- osoby z obniżoną odpornością i współistnieniem chorób przewlekłych;
- noworodki.
Listeria monocytogenes zaliczana jest do bakterii Gram dodatnich. Wyróżnia się około 17 typów serologicznych, spośród których największy stopień zakaźności obserwuje się wśród serotypów: 1/2a, 1/2 b, 1/2c i 4b. Najczęściej rozpoznawanym serotypem jest 1/2 a, zaś największy stopień zakaźności cechuje serotyp 4b i to on najczęściej jest identyfikowany u zakażonych ciężarnych.
Bakteria występuje w wielu środowiskach, cechuje ją duża odporność na temperaturę. Potrafi przetrwać między 0 a 50 stopni Celsjusza. Mimo krótkotrwałej pasteryzacji lub mrożenia zachowuje swoje zdolności chorobotwórcze. Ginie dopiero przy temperaturze 70C i minimalnym czasie obróbki termicznej wynoszącej 2 minut.
Okres inkubacji listeriozy może trwać od 2 do 70 dni. W przypadku choroby z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego lub posocznicy okres ten może trwać od 1 do 14 dni.
Jak często występuje listerioza w ciąży?
Listerioza występuje dość często u ciężarnych ze względu na nawyki żywieniowe. Ryzyko wystąpienia choroby jest 20x wyższe niż w populacji ogólnej. Występowanie choroby szacuje się na poziomie 12 przypadków na 100 000 u kobiet w ciąży.
We wczesnej ciąży może dotyczyć nawet 65% kobiet ciężarnych, prowadząc do poronienia. W II i III trymestrze może prowadzić w 26% do obumarcia płodu lub porodu przedwczesnego.
Przyczyny rozwoju listeriozy w ciąży
Do rozwoju choroby wywołanej przez bakterię Listeria monocytogenes dochodzi w sytuacji spożywania przez ciężarną niepasteryzowanego mleka i produktów mlecznych, jak sery typu feta lub sery pleśniowe, a także także surowych ryb, mięsa, niedomytych warzyw.
>> Zobacz: Kwasy omega-3 i omega-6 w diecie kobiet w ciąży. Czy kobiety w ciąży mogą jeść ryby?
Listerioza: objawy w ciąży
Listerioza u wielu ciężarnych może pozostawać niema klinicznie. U pozostałych zakażonych kobiet wywołuje niespecyficzne objawy, które bardziej przypominają grypę lub infekcję grypopodobną. Są to m.in. :
- bóle mięśniowe;
- bóle gardła;
- podwyższona temperatura ciała, dreszcze;
- bóle głowy;
- nudności, wymioty;
- biegunka;
- bóle pleców;
- bóle okolicy karku i szyi.
>> Sprawdź: Wymioty – czym są? Możliwe przyczyny, diagnostyka i leczenie
Listerioza w ciąży: jak wykryć zakażenie bakterią Listeria monocytogenes?
Podstawą diagnostyki jest odpowiednio zebrany wywiad odnośnie preferencji żywieniowych ciężarnych (z uwzględnieniem dietetycznych czynników ryzyka rozwoju infekcji).
Wśród badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej wykorzystuje się przede wszystkim:
- morfologię krwi obwodowej z rozmazem i oceną ilości leukocytów (narastania leukocytozy w czasie), białko C- reaktywne,
- izolację bakterii z krwi,
- izolację bakterii z ewentualnych zmian skórnych ropnych (w przypadku postaci skórnej listeriozy),
- izolację z płynu mózgowo-rdzeniowego,
- badanie kału (w przypadku postaci jelitowej listeriozy),
- oznaczenie poliklonalnego przeciwciała IgG anty- LLO (przeciwko anty- listeriolizynie 0).
>> To interesujące: Kalendarz badań w ciąży. Kiedy i jakie badania należy wykonać?
Leczenie listeriozy w ciąży
Leczenie zakażenia Listeria monocytogenes w ciąży wiąże się z kilkutygodniowym cyklem antybiotykoterapii drogą dożylną. Podstawowym antybiotykiem stosowanym w terapii jest amoksycylina w dużych dawkach (6 gramów/ dobę). W przypadku kobiet z udokumentowanym uczuleniem na antybiotyki beta- laktamowe do leczenia włącza się przedstawiciela makrolidów, czyli erytromycynę.
Czy listerioza w ciąży jest niebezpieczna?
Listerioza jest zarówno groźna dla ciężarnej kobiety, jak i rozwijającego się płodu. W zależności od etapu ciąży, choroba może powodować różne powikłania.
Choroba może prowadzić do:
- poronienia poniżej 20. tygodnia trwającej ciąży,
- martwego urodzenia powyżej 20. tygodnia ciąży,
- porodu przedwczesnego poniżej 37. tygodnia ciąży.
W przypadku zakażeń, które rozwijają się u ciężarnej w trakcie trzeciego trymestru ciąży, zachodzi ryzyko rozwoju infekcji u noworodka.
Listerioza u ciężarnych może powodować:
- mniej wyraźnie odczuwane ruchy płodu;
- zwiększoną czynność skurczową macicy;
- objawy zagrażającego porodu przedwczesnego jak przedwczesne pęknięcie błon płodowych,
- nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych czy bóle podbrzusza.
U płodu może dojść w przebiegu choroby do zaburzeń rozwoju przewodu pokarmowego (jak wodobrzusze płodu czy powiększenie pęcherzyka żółciowego).
Listerioza: objawy u dziecka
Listerioza u noworodków może rozwijać się jako:
- postać listeriozy o wczesnym początku (EOD).
- postać listeriozy o późnym początku (LOD).
Postać EOD charakteryzuje początek choroby w ciągu pierwszych 6 dni od porodu. Noworodek z chorobą może rozwinąć: duszność, zakażenie uogólnione, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie płuc.
Cechuje ją śmiertelność na poziomie 20%. U około 4 na 10 noworodków, które przeżyją chorobę, rozwijają się powikłania ze strony układu nerwowego.
Postać LOD rozwija się zwykle od 1 do 4 tygodni po narodzinach, powodując zakażenie uogólnione lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Tę postać choroby cechuje 10% śmiertelność. Wśród najczęstszych powikłań zaliczamy zaburzenia rozwoju fizycznego.
>> Przeczytaj: Zapalenie płuc u dziecka – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Profilaktyka zakażeń bakterią Listeria monocytogenes w ciąży
Podstawą profilaktyki zakażeń jest edukacja ciężarnych w zakresie zdrowego żywienia i unikania produktów spożywczych z grupy ryzyka rozwoju listeriozy.
Należy każdorazowo myć ręce:
- po korzystaniu z toalety;
- po kontakcie ze zwierzętami hodowlanymi;
- przed spożywaniem posiłków;
Wskazane jest stosowanie środków higieny w trakcie przygotowywania posiłków, a także stosowanie właściwej obróbki termicznej żywności, unikanie gotowych dań wymagających rozmrożenia lub niewielkiego podgrzania.
>> Sprawdź: Co jeść, a czego unikać w ciąży i dlaczego?
Listerioza w ciąży: podsumowanie
Listerioza jest bardzo niebezpieczną chorobą zakaźną w każdej grupie wiekowej. Szczególnie narażone na cięższy przebieg zakażenia są m.in. kobiety w ciąży i noworodki.
Niezwykle ważna jest edukacja kobiet planujących i będących w ciąży odnośnie potencjalnego ryzyka jakie niesie za sobą spożywanie pewnych grup produktów (jedzenie surowego mięsa, niedomytych warzyw i owoców czy spożywanie niepasteryzowanych produktów mlecznych).
Istotne jest wczesne wykrycie listeriozy u kobiety w ciąży i odpowiednio szybkie wdrożenie właściwego leczenia z uwagi na bezpieczeństwo dedykowanych chorobie antybiotyków i ograniczenie niekorzystnych następstw nieleczonej choroby zarówno dla matki, jak i rozwijającego się płodu.
Bibliografia
- dostęp online 13.01.2026 https://epibaza.pzh.gov.pl/story/informacja-o-zachorowaniach-na-listerioz%C4%99
- Z. Wang, X. Tao, S. Liu, Y. Zhao, X. Yang; „An Update Review on Listeria Infection in Pregnancy; Infect Drug Resist. 2021 May 26; 14: 1967-1978
- dostęp online 11.01.2026 https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/165033,listerioza
