Daltonizm to zaburzenie widzenia polegające na nieprawidłowym rozpoznawaniu niektórych kolorów. Problem wynika z braku lub nieprawidłowego działania czopków siatkówki odpowiedzialnych za odbiór barw. Nie wpływa na ostrość widzenia ani nie prowadzi do całkowitej utraty wzroku, jednak może utrudniać codzienne funkcjonowanie. Dowiedz się, na czym polega daltonizm, jakie są jego rodzaje i objawy oraz jak wygląda diagnostyka.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Ślepota barw to zaburzenie percepcji barwnej wynikające z nieprawidłowego działania lub braku jednego bądź kilku typów czopków siatkówki. >> Trzy podstawowe rodzaje zaburzeń rozpoznawania barw to: monochromatyzm, dichromatyzm, trichromatyzm nieprawidłowy. >> Daltonizm jest potocznie używany do opisania wszystkich zaburzeń widzenia barw. W klasyfikacji medycznej termin ten odnosi się wyłącznie do jednego z nich, jakim jest deuteranopia – zaburzenie widzenia w osi czerwono-zielonej spowodowane brakiem czopków wrażliwych na barwę zieloną. >> W większości przypadków osoba dotknięta tym zaburzeniem nie zdaje sobie z niego sprawy. |
Spis treści:
- Daltonizm: co to za przypadłość?
- Jak widzi daltonista?
- Przyczyny daltonizmu
- Jakie objawy mogą towarzyszyć ślepocie barw?
- Z czym można pomylić daltonizm?
- Jak diagnozuje się daltonizm?
- Czy daltonizm można wyleczyć?
- Najczęstsze pytania o ślepotę barw (FAQ)
Daltonizm: co to za przypadłość?
Daltonizm jest jednym z rodzajów zaburzeń widzenia barw (ICD-10: H53.5). W węższym znaczeniu odnosi się do deuteranopii, czyli zaburzenia widzenia w osi czerwony-zielony spowodowanego brakiem czopków wrażliwych na barwę zieloną. W języku potocznym mianem daltonizmu określa się jednak różne zaburzenia rozpoznawania barw (ślepota barw). Termin pochodzi od nazwiska angielskiego chemika Johna Daltona, który w 1794 roku jako jeden z pierwszych naukowców szczegółowo opisał swoje własne zaburzenie widzenia barwnego.
| Warto wiedzieć: Ślepota barw to zaburzenie widzenia, które uniemożliwia rozróżnianie niektórych lub wszystkich barw. |
Jak często występuje daltonizm?
Zaburzenia widzenia barw dotyczą około 4-5% populacji. Szacuje się, że ich najczęstsze wrodzone postacie, zwłaszcza dotyczące osi czerwono-zielonej, występują u około 8% mężczyzn i 0,4-0,5% kobiet. Daltonizm znacznie częściej występuje u mężczyzn, ponieważ większość wrodzonych nieprawidłowości w rozpoznawaniu barw jest dziedziczona recesywnie i sprzężona z chromosomem X.
>> Zobacz także: Kurza ślepota – objawy, przyczyny i leczenie
Czy kobiety mogą mieć daltonizm?
Kobiety również mogą mieć daltonizm. Jednak zdarza się to znacznie rzadziej niż w przypadku mężczyzn. Panie posiadają dwa chromosomy X (XX). Aby kobieta miała daltonizm, musi odziedziczyć zmieniony gen od obojga rodziców – zarówno od matki (nosicielki lub chorej), jak i od ojca chorującego na daltonizm.
| Pamiętaj: Daltonizm jest zaburzeniem dziedziczonym w sposób recesywny, sprzężony z chromosomem X. Oznacza to, że mężczyźni dziedziczą daltonizm od swoich matek. Z kolei córki chorego ojca i zdrowej matki będą nosicielkami – mogą przekazać zaburzenie swoim synom. Kobiety chorują wtedy, gdy odziedziczą uszkodzony chromosom X zarówno od matki, jak i od ojca. |
Jak widzi daltonista?
Osoby z daltonizmem mają trudności z rozróżnianiem niektórych barw – najczęściej czerwonej i zielonej oraz ich odcieni. Kolory te mogą wydawać się podobne lub mieć zmienioną intensywność.
Daltonista może mieć trudności z oceną dojrzałości owoców, odczytaniem kolorowych map lub wykresów, a także prawidłowym reagowaniem na sygnały świetlne (np. sygnalizację drogową). W większości przypadków osoby ze ślepotą barw prowadzą normalne życie, chociaż nie mogą wykonywać niektórych zawodów.
>> Zobacz także: Nerw wzrokowy – przebieg, funkcje i budowa
Rodzaje daltonizmu
Zaburzenia rozpoznawania barw są podzielone na trzy podstawowe typy:
- monochromatyzm – całkowita lub niemal całkowita niezdolność do rozróżniania barw,
- dichromatyzm – zaburzenie rozpoznawania barw związane z brakiem jednego z typów czopków (odpowiedzialnych za rozpoznawanie barwy czerwonej, zielonej lub niebieskiej),
- trichromatyzm nieprawidłowy (anomalny) – zaburzenie, w którym obecne są wszystkie trzy typy czopków, ale jeden z fotopigmentów działa nieprawidłowo, przez co rozróżnianie niektórych barw jest utrudnione. Do tej grupy należą protanomalia, deuteranomalia i tritanomalia.
Ponadto dichromatyzm dzieli się na:
- deuteranopię – zaburzenie widzenia w osi czerwono-zielonej spowodowane brakiem czopków wrażliwych na barwę zieloną,
- protanopię – zaburzenie widzenia w osi czerwono-zielonej spowodowane brakiem czopków wrażliwych na barwę czerwoną,
- tritanopię – zaburzenie widzenia w osi niebiesko-żółtej spowodowane brakiem czopków wrażliwych na barwę niebieską.
Daltonizm to inaczej deuteranopia.
Przyczyny daltonizmu
Najczęstszą przyczyną daltonizmu są mutacje genów odpowiedzialnych za produkcję barwników światłoczułych w czopkach siatkówki. Zmiany te prowadzą do nieprawidłowego odbioru fal świetlnych o określonej długości.
| To ciekawe: Ludzkie oko zawiera w siatkówce dwa rodzaje fotoreceptorów: pręciki (odpowiedzialne za widzenie w warunkach słabego oświetlenia) oraz czopki (umożliwiające widzenie barwne przy dobrym oświetleniu). Czopki występują w trzech typach, reagujących na światło o różnej długości fali – w przybliżeniu odpowiadające barwie czerwonej, zielonej i niebieskiej. |
Chociaż ślepota barw jest w większości przypadków dziedziczna, może pojawić się jako skutek niektórych chorób (np. cukrzycy, zwyrodnienia plamki żółtej, jaskry, stwardnienia rozsianego), stosowania niektórych leków (np. w leczeniu chorób neurologicznych lub autoimmunologicznych), urazów, działania niektórych substancji chemicznych lub toksycznych.
>> Zobacz: Choroby autoimmunologiczne – czym są? Objawy, diagnostyka i leczenie
Jakie objawy mogą towarzyszyć ślepocie barw?
Głównym objawem daltonizmu jest trudność w rozpoznawaniu i rozróżnianiu kolorów. Zaburzenie może mieć różny stopień nasilenia. Zwykle nie towarzyszą mu inne problemy ze wzrokiem (np. pogorszenie ostrości widzenia). Wiele osób dotkniętych ślepotą barw nie jest tego świadoma, ponieważ badania przesiewowe w kierunku zaburzeń widzenia barw nie są wykonywane rutynowo.
| Warto wiedzieć: Dzieci z daltonizmem mogą mieć trudności w nauce – szczególnie podczas zajęć z kolorowymi pomocami dydaktycznymi, zadaniami wymagającymi klasyfikacji według koloru czy czytania kolorowych map. Wczesne rozpoznanie zaburzenia ma duże znaczenie dla odpowiedniego dostosowania środowiska nauki. |
Z czym można pomylić daltonizm?
Nieprawidłowości postrzegania barw mogą wystąpić m.in. przy:
- jaskrze w zaawansowanym stadium,
- zwyrodnieniu plamki żółtej,
- neuropatii nerwu wzrokowego,
- retinopatii barwnikowej,
- innych chorobach siatkówki lub nerwu wzrokowego.
W takich przypadkach zaburzenia rozpoznawania kolorów są zwykle jednym z wielu objawów choroby i wymagają dokładnej diagnostyki okulistycznej.
>> To ważne: Oczopląs – objawy, przyczyny i leczenie
Jak diagnozuje się daltonizm?
Rozpoznanie daltonizmu opiera się przede wszystkim na badaniu okulistycznym oraz specjalnych testach oceniających zdolność rozróżniania barw. Są to m.in. tablice pseudoizochromatyczne Ishihary (tablice, na których wzorce złożone z punktów w różnych barwach tworzą liczby lub linie) czy test Farnswortha-Munsella (układanie kolorowych elementów w odpowiedniej kolejności).
W przypadku podejrzenia nabytych zaburzeń widzenia barw lekarz może zlecić dodatkowe badania, zależnie od podejrzewanej przyczyny – np. testy laboratoryjne z krwi (m.in. oznaczenie poziomu glukozy, czasem również hormonów tarczycy).
Czy daltonizm można wyleczyć?
Obecnie daltonizm nie jest uleczalny. Nie ma metody, która pozwoliłaby trwale przywrócić prawidłowe funkcjonowanie wadliwych czopków lub uzupełnić brakujący fotopigment. Istnieją jednak metody, które pozwalają częściowo kompensować zaburzenia widzenia barwnego. Specjalne okulary i soczewki kontaktowe z filtrami chromatycznymi mogą wzmocnić kontrast między niektórymi barwami, co ułatwia ich rozróżnianie.
Najczęstsze pytania o ślepotę barw (FAQ)
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące daltonizmu.
W większości przypadków daltonizm jest zaburzeniem dziedziczonym recesywnie, sprzężonym z chromosomem X.
Chromosom X z mutacją odpowiedzialną za daltonizm może zostać przekazany przez matkę (u synów) lub przez matkę i ojca (u córek). U kobiet zaburzenie rozwija się, gdy oba chromosomy X zawierają zmieniony gen.
Osoba z daltonizmem może mieć prawo jazdy. W przypadku uprawnień zawodowych lub konkretnych stanowisk wymagających regularnej jazdy pojazdami, znaczenie mają rodzaj i nasilenie zaburzenia oraz wyniki badań lekarskich.
Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra
Bibliografia
- https://podyplomie.pl/okulistyka/31820,daltonizm (dostęp 09.03.2026)
- https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/wadywzroku/321401,daltonizm-slepota-barw dostęp 09.03.2026)
- M. Laskowski, T. Szymczyk, Interaktywna metoda wykrywania zaburzeń widzenia barw, Prace Instytutu Elektrotechniki 2011, zeszyt 249
- https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/74025,badanie-widzenia-barwnego dostęp 09.03.2026)
