Erytrytol należy obecnie do najczęściej wybieranych zamienników cukru i coraz częściej pojawia się w produktach typu „light”, żywności dietetycznej oraz dietach osób z cukrzycą. Jego popularność wynika przede wszystkim z bardzo niskiej kaloryczności, zerowego indeksu glikemicznego oraz niewielkiego wpływu na gospodarkę glukozowo-insulinową organizmu.
W artykule omówiono, czym dokładnie jest erytrytol, jak powstaje, jakie ma właściwości zdrowotne oraz czy jego stosowanie jest całkowicie bezpieczne. Dowiesz się również, czym różni się od cukru i ksylitolu oraz kiedy warto włączyć go do codziennej diety.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: ›› erytrytol to popularny słodzik stosowany jako zamiennik cukru, a nazwy „erytrol” i „erytrytol” oznaczają tę samą substancję, ›› erytrytol różni się od tradycyjnego cukru przede wszystkim sposobem metabolizowania i wpływem na poziom glukozy we krwi, ›› słodzik ten ma bardzo niską kaloryczność oraz zerowy lub bliski zeru indeks glikemiczny, dlatego często wybierają go osoby dbające o dietę, ›› erytrytol uznawany jest za bezpieczny dla osób z cukrzycą, ponieważ nie powoduje gwałtownych skoków cukru ani insuliny, ›› stosowanie erytrytolu może wiązać się z określonymi korzyściami zdrowotnymi, choć jego nadmierne spożycie może wywołać także skutki uboczne, zwłaszcza ze strony układu pokarmowego, ›› istnieją zalecenia dotyczące dziennego spożycia erytrytolu oraz informacje na temat bezpieczeństwa jego stosowania w ciąży, ›› erytrytol i ksylitol różnią się właściwościami, smakiem oraz działaniem na organizm, dlatego wybór odpowiedniego słodzika zależy od indywidualnych potrzeb, ›› zastąpienie cukru erytrytolem może być korzystnym rozwiązaniem dla osób ograniczających cukier, będących na diecie redukcyjnej lub dbających o stabilny poziom glukozy we krwi. |
Spis treści:
- Co to jest erytrytol i z czego powstaje?
- Erytrol a erytrytol – czy to to samo?
- Erytrytol a cukier – czym się różnią?
- Czy erytrytol ma kalorie?
- Erytrytol – jaki ma indeks glikemiczny i czy jest bezpieczny dla diabetyków?
- Czy erytrytol jest zdrowy? Właściwości i możliwe skutki uboczne
- Ile erytrytolu można spożywać dziennie?
- Czy można stosować erytrytol w ciąży?
- Ksylitol a erytrytol – co wybrać?
- Kiedy warto stosować erytrytol zamiast cukru?
- Zakończenie
- Erytrytol – sekcja FAQ
Co to jest erytrytol i z czego powstaje?
Erytrytol to naturalnie występujący alkohol cukrowy (poliol), stosowany jako substancja słodząca o bardzo niskiej wartości energetycznej. Chemicznie jest czterowęglowym poliolem (C4H10O4), który charakteryzuje się słodkim smakiem zbliżonym do sacharozy, ale praktycznie nie wpływa na poziom glukozy i insuliny we krwi.
Przemysłowo erytrytol otrzymuje się głównie w procesie fermentacji cukrów prostych, przede wszystkim glukozy pochodzącej ze skrobi kukurydzianej. W produkcji wykorzystuje się drożdże i grzyby osmofilne, takie jak Yarrowia lipolytica, Moniliella pollinis, Moniliella megachiliensis czy Aureobasidium spp., które przekształcają glukozę lub glicerynę w erytrytol w warunkach kontrolowanej fermentacji.
Erytrol a erytrytol – czy to to samo?
Współcześnie w literaturze naukowej, technologii żywności oraz nomenklaturze chemicznej stosuje się niemal wyłącznie nazwę „erytrytol” (erythritol), natomiast określenie „erytrol” ma charakter historyczny i stanowi dawny synonim tej samej substancji. W starszych opracowaniach chemicznych można spotkać również inne nazwy, takie jak erythrite czy erythroglucin, jednak zostały one wyparte przez ujednoliconą nomenklaturę współczesną.
Erytrytol a cukier – czym się różnią?
Erytrytol i sacharoza (cukier stołowy) różnią się zarówno pod względem budowy chemicznej, jak i właściwości metabolicznych oraz wpływu na organizm człowieka. Sacharoza jest dwucukrem zbudowanym z glukozy i fruktozy, stanowiącym podstawowe źródło energii w diecie. Erytrytol natomiast należy do grupy alkoholi cukrowych (polioli) i jest substancją słodzącą o bardzo niskiej wartości energetycznej. Jego słodkość wynosi około 60-80% słodkości sacharozy, jednak dostarcza jedynie około 0,2 kcal/g, podczas gdy cukier stołowy dostarcza 4 kcal/g.
Istotną różnicą pomiędzy erytrytolem a cukrem jest ich wpływ na gospodarkę węglowodanową organizmu. Sacharoza po spożyciu powoduje wzrost stężenia glukozy we krwi oraz wydzielania insuliny. Natomiast erytrytol charakteryzuje się praktycznie zerowym indeksem glikemicznym i nie wywołuje znaczących zmian poziomu glukozy ani insuliny. Wynika to z faktu, że erytrytol jest szybko wchłaniany w jelicie cienkim, ale nie ulega metabolizmowi w organizmie człowieka i jest wydalany głównie z moczem w postaci niezmienionej. Dzięki temu uznawany jest za substancję szczególnie przydatną w żywieniu osób z cukrzycą oraz dietach redukcyjnych.
Różnice dotyczą również wpływu obu substancji na zdrowie jamy ustnej. Sacharoza stanowi pożywkę dla bakterii kariogennych obecnych w płytce nazębnej, co sprzyja produkcji kwasów prowadzących do demineralizacji szkliwa i rozwoju próchnicy. Erytrytol nie jest fermentowany przez bakterie jamy ustnej, dlatego nie przyczynia się do powstawania próchnicy.
W przeciwieństwie do sacharozy erytrytol wykazuje także większą tolerancję przewodu pokarmowego niż inne poliole, ponieważ tylko niewielka jego ilość dociera do jelita grubego i ulega fermentacji bakteryjnej. Nadmierne spożycie może jednak powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak wzdęcia lub efekt przeczyszczający, choć objawy te obserwuje się rzadziej niż w przypadku innych alkoholi cukrowych.
>> Może Cię zainteresować: Nietolerancja fruktozy – przyczyny, objawy, badanie, leczenie
Czy erytrytol ma kalorie?
Erytrytol jest substancją słodzącą o bardzo niskiej wartości energetycznej. Wartość energetyczna erytrytolu wynosi około 0-0,2 kcal/g, dlatego uznawany jest za substancję praktycznie bezkaloryczną. Wynika to ze specyficznego sposobu jego metabolizowania w organizmie człowieka. Po spożyciu erytrytol szybko wchłania się w jelicie cienkim, jednak nie ulega istotnym przemianom metabolicznym i w większości zostaje wydalony z moczem w postaci niezmienionej. Z tego względu organizm nie wykorzystuje go jako źródła energii w takim stopniu jak tradycyjnego cukru.
| Warto wiedzieć, że: Niska kaloryczność erytrytolu sprawia, że jest on powszechnie stosowany w produktach typu „light”, żywności dietetycznej oraz produktach przeznaczonych dla osób z cukrzycą i nadmierną masą ciała. |
Erytrytol – jaki ma indeks glikemiczny i czy jest bezpieczny dla diabetyków?
Erytrytol charakteryzuje się zerowym indeksem glikemicznym (IG = 0), co oznacza, że jego spożycie nie powoduje istotnego wzrostu stężenia glukozy we krwi. Wynika to z faktu, że substancja ta po wchłonięciu w jelicie cienkim nie ulega metabolizmowi w organizmie człowieka, lecz jest wydalana głównie z moczem w postaci niezmienionej. Dzięki temu erytrytol nie wpływa znacząco na wydzielanie insuliny i nie powoduje gwałtownych wahań glikemii poposiłkowej.
>> Sprawdź też: Glikemia przygodna (losowa) – czym jest? Normy i interpretacja wyników
Z tego względu erytrytol uznawany jest za substancję bezpieczną dla osób chorujących na cukrzycę typu 1 i typu 2. Badania wskazują, że może on stanowić alternatywę dla sacharozy w żywności o obniżonej zawartości cukru oraz w dietach diabetologicznych, ponieważ nie obciąża gospodarki węglowodanowej organizmu. Dodatkowo wykazano, że regularne spożywanie erytrytolu może korzystnie wpływać na funkcjonowanie naczyń krwionośnych u pacjentów z cukrzycą typu 2.
Czy erytrytol jest zdrowy? Właściwości i możliwe skutki uboczne
Erytrytol jest uznawany za jeden z bezpieczniejszych zamienników cukru stosowanych w żywności o obniżonej wartości energetycznej. Należy do grupy alkoholi cukrowych (polioli) i wyróżnia się bardzo niską kalorycznością oraz zerowym indeksem glikemicznym.
Do najważniejszych korzyści wynikających ze stosowania erytrytolu zalicza się jego neutralny wpływ na gospodarkę glukozowo-insulinową oraz zdrowie jamy ustnej. Erytrytol nie powoduje istotnych zmian stężenia glukozy i insuliny we krwi, dlatego znajduje zastosowanie w żywieniu osób z cukrzycą i nadmierną masą ciała. Ponadto nie jest fermentowany przez bakterie kariogenne obecne w jamie ustnej, dzięki czemu może ograniczać tworzenie płytki nazębnej i zmniejszać ryzyko rozwoju próchnicy. W badaniach wykazano również jego potencjalne właściwości antyoksydacyjne oraz korzystny wpływ na funkcjonowanie naczyń krwionośnych.
Pomimo licznych korzystnych właściwości erytrytol może powodować działania niepożądane, szczególnie przy spożywaniu dużych ilości. Do najczęściej opisywanych skutków ubocznych należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:
- wzdęcia,
- uczucie pełności,
- bóle brzucha,
- efekt przeczyszczający.
Objawy te występują jednak rzadziej niż w przypadku innych polioli, ponieważ jedynie niewielka ilość erytrytolu trafia do jelita grubego i ulega fermentacji bakteryjnej.
>> Warto sprawdzić też: Co to jest ładunek glikemiczny (ŁG) i jak go obliczyć?
Ile erytrytolu można spożywać dziennie?
Dotychczas nie ustalono oficjalnego dopuszczalnego dziennego spożycia (ADI – Acceptable Daily Intake) dla erytrytolu, ponieważ uznawany jest on za substancję o wysokim profilu bezpieczeństwa. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA) oceniły, że erytrytol może być stosowany w żywności bez konieczności wyznaczania ścisłego limitu spożycia, pod warunkiem stosowania go zgodnie z zasadą quantum satis, czyli w ilości niezbędnej do uzyskania zamierzonego efektu technologicznego.
Badania wskazują jednak, że jednorazowe spożycie dużych ilości erytrytolu może powodować przejściowe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:
- wzdęcia,
- uczucie pełności,
- efekt przeczyszczający.
Za dobrze tolerowaną dawkę u większości dorosłych uznaje się około 0,5-1 g/kg masy ciała na dobę, choć indywidualna tolerancja może być różna. W porównaniu z innymi alkoholami cukrowymi erytrytol wykazuje wyższą tolerancję przewodu pokarmowego.
Czy można stosować erytrytol w ciąży?
Dostępne dane naukowe wskazują, że erytrytol jest uznawany za substancję bezpieczną do stosowania w żywności, jednak liczba badań dotyczących jego spożycia przez kobiety w ciąży pozostaje ograniczona. Dotychczasowe analizy toksykologiczne nie wykazały działania mutagennego, rakotwórczego ani negatywnego wpływu na rozwój płodu w badaniach eksperymentalnych.
| To ciekawe: Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz amerykańska FDA uznały erytrytol za substancję bezpieczną do stosowania jako dodatek do żywności. W literaturze podkreśla się, że umiarkowane spożycie erytrytolu przez kobiety ciężarne prawdopodobnie nie stanowi zagrożenia dla zdrowia matki i dziecka, szczególnie gdy zastępuje on nadmierne ilości cukrów prostych w diecie. Może to mieć znaczenie zwłaszcza u kobiet z cukrzycą ciążową lub zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, ponieważ erytrytol nie powoduje gwałtownych wzrostów stężenia glukozy we krwi. |
Ksylitol a erytrytol – co wybrać?
Ksylitol i erytrytol należą do grupy alkoholi cukrowych (polioli) stosowanych jako zamienniki cukru, jednak różnią się:
- właściwościami metabolicznymi,
- kalorycznością,
- tolerancją ze strony przewodu pokarmowego.
Oba związki charakteryzują się niskim indeksem glikemicznym i nie powodują gwałtownych wzrostów stężenia glukozy we krwi, dlatego są wykorzystywane w produktach przeznaczonych dla osób z cukrzycą oraz dietach redukcyjnych.
Erytrytol dostarcza około 0-0,2 kcal/g i jest niemal całkowicie wydalany z organizmu w postaci niezmienionej. Wykazuje bardzo dobrą tolerancję przewodu pokarmowego, ponieważ większość spożytej substancji wchłania się już w jelicie cienkim i tylko niewielka ilość trafia do jelita grubego. Dzięki temu ryzyko wystąpienia wzdęć czy efektu przeczyszczającego jest mniejsze niż w przypadku innych polioli.
>> Sprawdź: Postaw na zdrowe jelita!
Ksylitol ma wyższą wartość energetyczną – około 2,4 kcal/g – oraz słodkość bardziej zbliżoną do sacharozy. W przeciwieństwie do erytrytolu jest częściowo metabolizowany w organizmie, dlatego jego wpływ na glikemię jest nieco większy, choć nadal niższy niż w przypadku tradycyjnego cukru. Ksylitol wykazuje udokumentowane działanie przeciwpróchnicze i może ograniczać rozwój bakterii Streptococcus mutans, odpowiedzialnych za rozwój próchnicy.
Wybór pomiędzy ksylitolem a erytrytolem zależy przede wszystkim od indywidualnych potrzeb oraz tolerancji organizmu. Erytrytol może być korzystniejszym rozwiązaniem dla osób dbających o ograniczenie kalorii i unikających dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Ksylitol natomiast częściej wybierany jest w produktach wspierających profilaktykę próchnicy oraz tam, gdzie pożądana jest słodkość bardziej zbliżona do cukru.
Kiedy warto stosować erytrytol zamiast cukru?
Erytrytol może stanowić korzystną alternatywę dla cukru przede wszystkim w dietach wymagających ograniczenia podaży kalorii oraz cukrów prostych. Ze względu na bardzo niską wartość energetyczną i zerowy indeks glikemiczny znajduje zastosowanie u osób z cukrzycą, insulinoopornością oraz nadmierną masą ciała. Badania wskazują, że erytrytol nie powoduje istotnego wzrostu stężenia glukozy i insuliny we krwi, dzięki czemu może być wykorzystywany w produktach przeznaczonych dla osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
Erytrytol jest także często wybierany przez osoby stosujące diety redukcyjne i produkty typu „sugar-free”, ponieważ pozwala zachować słodki smak potraw przy minimalnej podaży energii. Dodatkowo wykazuje lepszą tolerancję przewodu pokarmowego niż wiele innych polioli, gdyż większość spożytej substancji zostaje wchłonięta w jelicie cienkim i wydalona z moczem w postaci niezmienionej.
>> Może Cię zainteresować: Jak czytać składy na etykietach produktów spożywczych?
Zakończenie
Erytrytol jest jednym z najpopularniejszych zamienników cukru stosowanych we współczesnej dietetyce i technologii żywności. Wyróżnia się bardzo niską kalorycznością, zerowym indeksem glikemicznym oraz niewielkim wpływem na gospodarkę węglowodanową organizmu, dlatego często znajduje zastosowanie w dietach osób z cukrzycą, insulinoopornością czy nadmierną masą ciała. Jednocześnie badania wskazują, że jego umiarkowane spożycie jest dobrze tolerowane przez większość osób, choć nadmiar może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Mimo licznych korzyści zdrowotnych warto pamiętać, że każdy organizm może reagować indywidualnie na różne substancje słodzące. W przypadku chorób metabolicznych, cukrzycy lub wątpliwości dotyczących codziennej diety warto regularnie wykonywać badania profilaktyczne oraz konsultować sposób żywienia ze specjalistą.
Erytrytol – sekcja FAQ
Erytrytol jest uznawany za bezpieczny zamiennik cukru i został dopuszczony do stosowania przez EFSA. U większości osób jest dobrze tolerowany, jednak spożywany w dużych ilościach może powodować wzdęcia lub dyskomfort jelitowy.
Erytrytol ma niższą kaloryczność i zerowy indeks glikemiczny, dlatego korzystniej wpływa na poziom glukozy we krwi oraz zdrowie jamy ustnej. Z tego względu często uznawany jest za lepszą alternatywę dla cukru w dietach redukcyjnych i diabetologicznych.
Nie ustalono oficjalnego limitu dziennego spożycia erytrytolu, jednak za dobrze tolerowaną dawkę uznaje się około 0,5-1 g/kg masy ciała na dobę. Nadmierne spożycie może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Bibliografia
- Flint N. et al., Effects of erythritol on endothelial function in patients with type 2 diabetes mellitus: a pilot study.
- Mazi T.A. et al., Erythritol: An In-Depth Discussion of Its Potential to Be a Beneficial Dietary Component.
- de Cock P. et al., Erythritol Functional Roles in Oral-Systemic Health.
- Msomi N.Z. et al., Suitability of sugar alcohols as antidiabetic supplements: A review.
- Gupta M. et al., Sugar Substitutes: Mechanism, Availability, Current Use and Safety Concerns – An Update.
