Odma płucna (opłucnowa) – objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie

Odma opłucnowa może rozwinąć się samoistnie, w następstwie choroby płuc, urazu albo zabiegu medycznego. Niekiedy jest niewielka i powoduje jedynie łagodne dolegliwości, ale jej prężna postać stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Dowiedz się, jakie są objawy odmy płucnej, na czym polega jej diagnostyka oraz kiedy konieczny jest drenaż lub leczenie operacyjne.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Co to jest odma płucna?
2. Jakie są rodzaje odmy opłucnowej?
3. Jakie są przyczyny odmy płucnej?
4. Odma opłucnowa – objawy
5. Jak rozpoznaje się odmę opłucnową?
6. Odma płucna – leczenie
7. Odma płucna u noworodka
8. Jakie powikłania może powodować odma opłucnowa?
9. Odma płucna – podsumowanie najważniejszych informacji

Co to jest odma płucna?

Odma opłucnowa (w klasyfikacji ICD-10 oznaczana kodami z grupy J93), potocznie nazywana odmą płucną lub „odmą na płucach”, to obecność powietrza w jamie opłucnej. Jest to wąska przestrzeń znajdująca się między dwiema blaszkami opłucnej: jedną pokrywającą płuco, a drugą wyściełającą od wewnątrz klatkę piersiową.

W prawidłowych warunkach w jamie opłucnej nie ma powietrza. Gdy się ono do niej przedostanie, uciska płuco i ogranicza jego rozprężanie podczas wdechu. Może to prowadzić do częściowego lub całkowitego zapadnięcia płuca, pogorszenia wymiany gazowej oraz zmniejszenia ilości tlenu dostarczanego do organizmu.

Jakie są rodzaje odmy opłucnowej?

Ze względu na przyczynę wyróżnia się odmę samoistną, pourazową oraz jatrogenną, czyli powstałą w następstwie procedury medycznej. Odma opłucnowa samoistna może być:

• pierwotna – występuje u osoby bez wcześniej rozpoznanej choroby płuc,
• wtórna – rozwija się w przebiegu istniejącego schorzenia układu oddechowego.

Inny podział uwzględnia mechanizm gromadzenia się powietrza. Odma zamknięta powstaje, gdy do jamy opłucnej przedostaje się określona ilość powietrza, ale miejsce uszkodzenia zostaje zamknięte. W odmie otwartej jama opłucnej pozostaje połączona z otoczeniem przez uszkodzenie ściany klatki piersiowej lub dróg oddechowych.

Jakie są przyczyny odmy płucnej?

Pierwotna odma samoistna zwykle powstaje w wyniku pęknięcia drobnych pęcherzyków lub pęcherzy rozedmowych położonych blisko powierzchni płuca. Częściej dotyczy młodych, wysokich i szczupłych mężczyzn. Istotnym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu, które zwiększa także prawdopodobieństwo nawrotu.

Wtórna odma samoistna może pojawić się m.in. w przebiegu:

• POChP i rozedmy płuc,
• mukowiscydozy,
• ciężkiej astmy,
• zakażeń i martwiczego zapalenia płuc,
• chorób śródmiąższowych płuc,
• niektórych chorób tkanki łącznej.

Przyczyną odmy może być również tępy lub penetrujący uraz klatki piersiowej, np. wypadek komunikacyjny, upadek z wysokości albo złamanie żebra. Odma jatrogenna bywa powikłaniem biopsji płuca, nakłucia jamy opłucnej, cewnikowania dużych żył, wentylacji mechanicznej lub zabiegu torakochirurgicznego.

>> Zobacz również: Zapalenie opłucnej – przyczyny, objawy i leczenie

Odma opłucnowa – objawy

Najczęstszym objawem jest nagły, jednostronny ból w klatce piersiowej. Zwykle ma charakter kłujący i nasila się podczas głębokiego wdechu lub kaszlu. Może mu towarzyszyć duszność oraz suchy kaszel.

W przypadku większej odmy mogą wystąpić także:

• przyspieszony i płytki oddech,
• przyspieszenie pracy serca,
• osłabienie,
• bladość lub sinienie skóry,
• zmniejszenie tolerancji wysiłku.

Niewielka odma może przebiegać skąpoobjawowo, a czasem zostać wykryta przypadkowo. Nasilenie dolegliwości nie pozwala jednak wiarygodnie określić jej rozmiaru.

>> Przeczytaj też: Bóle w klatce piersiowej – co mogą oznaczać? Możliwe przyczyny i postępowanie

Jak rozpoznaje się odmę opłucnową?

Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz może stwierdzić ograniczenie ruchomości klatki piersiowej, osłabienie lub brak szmeru oddechowego po stronie odmy oraz charakterystyczny, bębenkowy odgłos podczas opukiwania.

Do badań wykorzystywanych w diagnostyce odmy opłucnowej należą:

• RTG klatki piersiowej – jest podstawowym badaniem potwierdzającym rozpoznanie. Może uwidocznić warstwę powietrza oddzielającą płuco od ściany klatki piersiowej oraz brak rysunku naczyniowego poza brzegiem zapadniętego płuca;
• USG płuc – umożliwia szybką ocenę pacjenta przy łóżku. Jest szczególnie przydatne po urazach, u osób wentylowanych mechanicznie i u noworodków;
• tomografia komputerowa klatki piersiowej – wykonywana jest w przypadkach niejednoznacznych, przy podejrzeniu choroby płuc albo w celu dokładniejszej oceny zmian;
• pulsoksymetria i gazometria – pomagają ocenić utlenowanie krwi oraz nasilenie zaburzeń oddychania.

Nie ma swoistych badań laboratoryjnych pozwalających rozpoznać odmę. W zależności od obrazu klinicznego lekarz może jednak zlecić m.in. morfologię krwi czy CRP, np. w celu oceny stanu ogólnego, podejrzenia krwawienia lub współistniejącego zakażenia.

Przy podejrzeniu odmy prężnej u niestabilnego pacjenta nie czeka się na wynik badania obrazowego. Rozpoznanie ustala się na podstawie obrazu klinicznego i natychmiast rozpoczyna leczenie.

Odma płucna – leczenie

Sposób leczenia odmy zależy przede wszystkim od stanu pacjenta, nasilenia objawów, rodzaju odmy oraz obecności chorób płuc. U części stabilnych pacjentów z niewielkimi dolegliwościami możliwa jest obserwacja i leczenie zachowawcze.

W zależności od sytuacji stosuje się:

• obserwację i leczenie przeciwbólowe – u wybranych stabilnych pacjentów, bez cech zagrożenia życia;
• tlenoterapię – przede wszystkim w przypadku hipoksemii;
• aspirację powietrza z jamy opłucnej – w wybranych przypadkach odmy wymagającej interwencji;
• drenaż jamy opłucnej – polega na wprowadzeniu drenu, który umożliwia usunięcie powietrza i ponowne rozprężenie płuca;
• leczenie operacyjne – rozważane m.in. przy nawrotach odmy, utrzymującym się przecieku powietrza lub niepełnym rozprężeniu płuca.

Odma prężna jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego odbarczenia, a następnie dalszego leczenia w warunkach szpitalnych.

Odma płucna u noworodka

Odma płucna u noworodka należy do tzw. zespołów ucieczki powietrza. Powstaje, gdy nadmiernie rozdęte pęcherzyki płucne ulegają uszkodzeniu, a powietrze przedostaje się do jamy opłucnej.

Ryzyko jest większe u wcześniaków, dzieci z małą masą urodzeniową, zespołem zaburzeń oddychania, zapaleniem płuc, aspiracją smółki lub wrodzonymi wadami płuc. Odma może również wystąpić w związku z resuscytacją albo wentylacją mechaniczną.

U noworodka mogą pojawić się nagła duszność, spadek saturacji, bezdechy, bradykardia, obniżenie ciśnienia oraz asymetria ruchów klatki piersiowej i szmerów oddechowych. W diagnostyce szczególnie przydatne jest USG płuc.

Noworodki bez istotnych objawów niewydolności oddechowej mogą być obserwowane, ponieważ niewielka odma niekiedy wchłania się samoistnie. Pogorszenie oddychania lub odma prężna wymagają natomiast pilnego odbarczenia i leczenia na oddziale neonatologicznym.

Jakie powikłania może powodować odma opłucnowa?

Najgroźniejszym powikłaniem jest odma prężna, która może doprowadzić do ostrej niewydolności oddechowej, wstrząsu i zatrzymania krążenia. Do innych następstw należą odma krwotoczna, odma podskórna, odma śródpiersiowa, utrzymujący się przeciek powietrza oraz niepełne rozprężenie płuca.

Odma samoistna może również nawracać. Ryzyko kolejnego epizodu zmniejsza zaprzestanie palenia tytoniu, a w określonych przypadkach także leczenie chirurgiczne i pleurodeza (zabieg polegający na trwałym zrośnięciu blaszek opłucnej).

Odma płucna – podsumowanie najważniejszych informacji

Odma opłucnowa może mieć różny przebieg – od niewielkiej, skąpoobjawowej zmiany po stan bezpośredniego zagrożenia życia. Najczęściej objawia się nagłym bólem w klatce piersiowej i dusznością, a jej rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniach obrazowych. Sposób leczenia zależy od stanu pacjenta i rodzaju odmy – niekiedy wystarcza obserwacja, w innych przypadkach konieczne jest usunięcie powietrza z jamy opłucnej lub leczenie operacyjne. Szczególnie niebezpieczna jest odma prężna, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Bibliografia

1. Piwowarczyk B., Grudzień A., Lis G., Odma opłucnowa, Medycyna Praktyczna – Pediatria, 27.06.2024.
2. Roberts M.E. i wsp., British Thoracic Society Guideline for Pleural Disease, „Thorax”, 2023; 78, supl. 3.
3. Sładek K., Mejza F., Odma opłucnowa, Interna Szczeklika – mały podręcznik, aktualizacja 11.07.2025.
4. Walker S. i wsp., Joint ERS/EACTS/ESTS clinical practice guidelines on adults with spontaneous pneumothorax, „European Respiratory Journal”, 2024; 63: 2300797.
5. Odma opłucnowa, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, mp.pl, (dostęp: 06.08.2026.) https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/150463,odma-oplucnowa