Badanie stężenia białka C-reaktywnego (CRP) należy do najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych u dzieci z gorączką lub podejrzeniem zakażenia – czy słusznie, omówimy dalej. Wynik CRP może dostarczyć pewnych informacji o nasileniu procesu zapalnego, jednak zawsze powinien być interpretowany łącznie z objawami klinicznymi i wynikami innych badań – co w gabinetach POZ zdarza się rzadko.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> CRP jest białkiem ostrej fazy, którego stężenie wzrasta w odpowiedzi na stan zapalny, >> sam wynik nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby ani odróżnić zakażenia wirusowego od bakteryjnego, >> CRP występuje w różnych formach biologicznych – a testy tego nie odróżniają. |
Rodzicu, jeśli często martwisz się stężeniem CRP u Twojego dziecka, przeczytaj, czy aby na pewno słusznie.
Spis treści:
- Czym jest CRP u dziecka i kiedy wykonuje się badanie?
- Norma CRP u dziecka – jak interpretować wynik?
- Podwyższone i wysokie CRP u dziecka – najczęstsze przyczyny
- Wysokie CRP u dziecka i gorączka – kiedy wynik powinien niepokoić?
- Wysokie CRP u dziecka – kiedy do szpitala?
- Jakie badania mogą pomóc ustalić przyczynę wysokiego CRP u dziecka?
- Czy wysokie CRP u dziecka zawsze oznacza antybiotyk?
- CRP u dziecka – podsumowanie najważniejszych informacji
Czym jest CRP u dziecka i kiedy wykonuje się badanie?
CRP (białko C-reaktywne) jest białkiem produkowanym przez wątrobę pod wpływem innych substancji prozapalnych. Jego stężenie zaczyna rosnąć już po 6–8 godzinach od rozpoczęcia procesu zapalnego, osiągając najwyższe wartości zwykle po 24–48 godzinach. Występuje w 2 izoformach: pentamerycznej (pięć połączonych “cegiełek”) i monomerycznej (jedna “cegiełka”). U dzieci oznaczenie CRP wykonuje się przede wszystkim w przypadku:
- gorączki o niejasnej przyczynie,
- gorączkujące dzieci poniżej 4. miesiąca życia celem oceny ryzyka ciężkich zakażeń,
- podejrzenia ciężkich zakażeń (głównie posocznicy) lub ostrych chorób autozapalnych (np. PIMS, choroby Kawasaki),
- oceny aktywności niektórych chorób zapalnych.
Badanie jest szybkie, łatwo dostępne i może być wykonywane zarówno z krwi żylnej, jak i w postaci testów przyłóżkowych.
>> Przeczytaj także: CRP – jak interpretować wyniki badania?
Norma CRP u dziecka – jak interpretować wynik?
Za prawidłowe stężenie CRP u większości dzieci uznaje się wartość poniżej 5 mg/l. Należy jednak pamiętać, że pojedynczy wynik nigdy nie powinien być interpretowany w oderwaniu od obrazu klinicznego. W dużym uproszczeniu można przyjąć, że wynik:
- poniżej 5 mg/l – jest prawidłowy,
- 5–40 mg/l – to niewielki wzrost, często obserwowany w zakażeniach wirusowych lub we wczesnej fazie infekcji,
- 40–100 mg/l – oznacza umiarkowany stan zapalny, możliwy zarówno w zakażeniach wirusowych, jak i bakteryjnych,
- powyżej 100 mg/l – w połączeniu z co najwyżej średnim stanem ogólnym dziecka to duże prawdopodobieństwo ciężkiego zakażenia bakteryjnego lub rozległego procesu zapalnego.
| UWAGA nr 1 Warto pamiętać, że w pierwszych godzinach choroby CRP może pozostawać prawidłowe mimo rozwijającej się infekcji. |
| UWAGA nr 2 Stężenie CRP, mimo przyjętej (nieuzasadnionej) praktyki w wielu POZ, nie powinno być elementem oceny stanu dziecka. |
Podwyższone i wysokie CRP u dziecka – najczęstsze przyczyny
Najczęstszą przyczyną wzrostu CRP są zakażenia. Podwyższone wartości mogą jednak występować również w wielu innych schorzeniach. Do najczęstszych należą:
- zapalenie płuc,
- zakażenie układu moczowego,
- ostre zapalenie ucha środkowego,
- paciorkowcowe zapalenie gardła,
- zapalenie wyrostka robaczkowego,
- sepsa,
- zakażenia wirusowe (zwłaszcza grypa, RSV czy adenowirusy),
- choroby reumatologiczne,
- choroby zapalne jelit,
- urazy, rozległe oparzenia oraz okres po zabiegach operacyjnych.
Wysokie CRP u dziecka i gorączka – kiedy wynik powinien niepokoić?
Połączenie wysokiej gorączki z wysokim CRP wymaga zawsze oceny lekarskiej. Szczególną uwagę należy zwrócić na dziecko, które jest senne, trudno je wybudzić, odmawia picia, ma duszność, uporczywe wymioty, drgawki lub objawy odwodnienia. Niepokojąca jest również sytuacja, gdy mimo leczenia gorączka utrzymuje się przez kilka dni, a stężenie CRP nadal rośnie. W takich przypadkach konieczna może być pogłębiona diagnostyka w kierunku zakażenia bakteryjnego lub innych chorób zapalnych.
Wysokie CRP u dziecka – kiedy do szpitala?
Samo wysokie CRP nie stanowi wskazania do hospitalizacji (choć w praktyce, niestety, często bywa odwrotnie). O konieczności leczenia szpitalnego decyduje przede wszystkim stan kliniczny dziecka. Pilna konsultacja szpitalna jest wskazana między innymi:
- u niemowląt poniżej 4. miesiąca życia z gorączką,
- dzieci z zaburzeniami świadomości,
- u dzieci z trudnościami w oddychaniu, objawami sepsy, drgawkami, znacznym odwodnieniem lub podejrzeniem zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
- u dzieci z gorączką, wysokim CRP i brakiem uchwytnego źródła potencjalnego zakażenia.
Jakie badania mogą pomóc ustalić przyczynę wysokiego CRP u dziecka?
CRP jest jedynie markerem stanu zapalnego i to nie zawsze wiele mówiącym, stąd lekarz może zlecić dodatkowe badania. Mogą one obejmować:
- morfologię krwi z rozmazem,
- prokalcytoninę (PCT),
- badanie ogólne moczu i posiew moczu,
- posiew krwi,
- gazometrię,
- badania biochemiczne,
- badania obrazowe, takie jak RTG klatki piersiowej, USG płuc czy USG jamy brzusznej,
- szybkie testy molekularne wykrywające patogeny odpowiedzialne za zakażenia dróg oddechowych.
Czy wysokie CRP u dziecka zawsze oznacza antybiotyk?
Odpowiedź brzmi: nie. Jest to jeden z najczęstszych mitów dotyczących diagnostyki zakażeń u dzieci. Antybiotyk powinien być stosowany wyłącznie wtedy, gdy lekarz rozpozna lub silnie podejrzewa zakażenie bakteryjne. Włączanie antybiotykoterapii bez wskazań jest błędem. Wysokie CRP może występować również w ciężkich zakażeniach wirusowych, chorobach autoimmunologicznych czy po urazach.
Decyzja o rozpoczęciu antybiotykoterapii powinna uwzględniać stan dziecka, czas trwania objawów, wynik badania fizykalnego oraz pozostałe wyniki laboratoryjne. Nadmierne stosowanie antybiotyków sprzyja rozwojowi oporności bakterii i zwiększa ryzyko działań niepożądanych.
CRP u dziecka – podsumowanie najważniejszych informacji
CRP może być przydatnym wskaźnikiem stanu zapalnego, jednak jego interpretacja wymaga doświadczenia i zawsze powinna uwzględniać pełny obraz kliniczny dziecka. Sam wynik nie pozwala określić przyczyny choroby ani zdecydować o konieczności zastosowania antybiotyku. W przypadku choroby Twojego dziecka, zwłaszcza pogarszającego się stanu ogólnego lub utrzymujących się niepokojących objawów należy zgłosić się do pediatry, który dobierze odpowiednią diagnostykę i leczenie. Wczesna konsultacja oraz właściwie wykonane badania pozwalają szybko rozpoznać przyczynę choroby i wdrożyć skuteczne postępowanie.
Źródła
- Rajab IM, Hart PC, Potempa LA. How C-Reactive Protein Structural Isoforms With Distinctive Bioactivities Affect Disease Progression. Front Immunol. 2020 Sep 10;11:2126. doi: 10.3389/fimmu.2020.02126. PMID: 33013897; PMCID: PMC7511658.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7511658 - Staiano A, Bjerrum L, Llor C, Melbye H, Hopstaken R, Gentile I, Plate A, van Hecke O, Verbakel JY. C-reactive protein point-of-care testing and complementary strategies to improve antibiotic stewardship in children with acute respiratory infections in primary care. Front Pediatr. 2023 Oct 12;11:1221007. doi: 10.3389/fped.2023.1221007. PMID: 37900677; PMCID: PMC10602801.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10602801 - Graaf S, Keuning MW, Pajkrt D, Plötz FB. Fever without a source in children: international comparison of guidelines. World J Pediatr. 2023 Feb;19(2):120-128. doi: 10.1007/s12519-022-00611-8. Epub 2022 Oct 26. PMID: 36287322; PMCID: PMC9928815.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9928815 - Norman-Bruce H, Umana E, Mills C, Mitchell H, McFetridge L, McCleary D, Waterfield T. Diagnostic test accuracy of procalcitonin and C-reactive protein for predicting invasive and serious bacterial infections in young febrile infants: a systematic review and meta-analysis. Lancet Child Adolesc Health. 2024 May;8(5):358-368. doi: 10.1016/S2352-4642(24)00021-X. Epub 2024 Mar 16. PMID: 38499017.
https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(24)00021-X/fulltext
