suPAR: czy możemy trafniej przewidywać przebieg choroby?

Ocena ryzyka ciężkiego przebiegu choroby nie zawsze jest możliwa na podstawie objawów i rutynowych badań laboratoryjnych. Pomocny może być suPAR, biomarker odzwierciedlający aktywację układu immunologicznego, którego podwyższone stężenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niekorzystnych zdarzeń klinicznych. Czym jest suPAR, jak interpretować jego stężenie i w jakich sytuacjach klinicznych może dostarczać dodatkowych informacji o rokowaniu pacjenta?

GoogleDodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

  1. Czym właściwie jest suPAR?
  2. Biomarker prognostyczny, a nie diagnostyczny
  3. Jak interpretować stężenie suPAR?
  4. suPAR w sepsie i ciężkich zakażeniach
  5. Czy suPAR może przewidywać ostre uszkodzenie nerek?
  6. suPAR w ostrym zapaleniu trzustki
  7. suPAR w medycynie ratunkowej
  8. Dlaczego suPAR nadal nie jest badaniem rutynowym?
  9. Podsumowanie

Ocena stanu klinicznego pacjenta nie zawsze pozwala przewidzieć dalszy przebieg choroby. Dotyczy to szczególnie chorych przyjmowanych w trybie ostrym, u których początkowo stosunkowo łagodne objawy i niewielkie odchylenia w wynikach badań laboratoryjnych mogą poprzedzać rozwój poważnych powikłań. Z drugiej strony nie każdy pacjent z wyraźnymi nieprawidłowościami laboratoryjnymi jest zagrożony ciężkim przebiegiem choroby. W takich sytuacjach istotne znaczenie ma możliwość identyfikacji pacjentów o zwiększonym ryzyku niekorzystnego przebiegu, jeszcze zanim pojawią się jednoznaczne objawy pogorszenia stanu klinicznego.

Większość rutynowo stosowanych biomarkerów laboratoryjnych dostarcza informacji o obecności i nasileniu określonych zaburzeń lub o funkcjonowaniu poszczególnych narządów. Znacznie mniej parametrów pozwala ocenić ogólne ryzyko niekorzystnego przebiegu choroby, niezależnie od jej przyczyny. Jednym z takich biomarkerów jest suPAR (ang. soluble urokinase plasminogen activator receptor), czyli rozpuszczalna forma receptora dla urokinazowego aktywatora plazminogenu. Stężenie suPAR odzwierciedla aktywację układu immunologicznego i może być podwyższone w wielu ostrych i przewlekłych stanach chorobowych.

Zastosowanie suPAR jako biomarkera prognostycznego analizowano w wielu sytuacjach klinicznych, w tym w zakażeniach i sepsie, chorobach układu sercowo-naczyniowego, chorobach nerek, nowotworach oraz ostrym zapaleniu trzustki. Szczególne zainteresowanie budzi możliwość jego wykorzystania w populacji niewyselekcjonowanych pacjentów trafiających do szpitalnych oddziałów ratunkowych. Wyniki badań sugerują, że oznaczenie suPAR może uzupełniać rutynową ocenę kliniczną i laboratoryjną, dostarczając dodatkowych informacji o ryzyku niekorzystnego przebiegu choroby.

suPAR - marker przewlekłego stanu zapalnego organizmu, tempa starzenia i ryzyka zdrowotnego baner

Czym właściwie jest suPAR?

SuPAR jest receptorem obecnym na powierzchni wielu typów komórek, między innymi neutrofili, monocytów, makrofagów, aktywowanych limfocytów i komórek śródbłonka. Uczestniczy w regulacji procesów związanych z migracją i przyleganiem komórek, przebudową tkanek oraz odpowiedzią zapalną. Podczas aktywacji immunologicznej receptor może być uwalniany z powierzchni komórek do krążenia. Jego rozpuszczalną postacią jest właśnie suPAR.

Stężenie suPAR jest związane z aktywacją układu immunologicznego, jednak w odróżnieniu od klasycznych białek ostrej fazy odzwierciedla również obecność przewlekłych procesów zapalnych i chorób współistniejących. Z tego względu suPAR budzi zainteresowanie jako biomarker prognostyczny. Podwyższone wartości suPAR obserwowano w chorobach zakaźnych, nowotworowych, przewlekłej chorobie nerek, schorzeniach układu sercowo-naczyniowego i wielu innych stanach klinicznych. Wysokie stężenie suPAR nie wskazuje więc na konkretną jednostkę chorobową. Może natomiast świadczyć o zwiększonym ryzyku niekorzystnych zdarzeń klinicznych.

>>> Przeczytaj też: suPAR – innowacyjny marker wieku biologicznego

Biomarker prognostyczny, a nie diagnostyczny

CRP odzwierciedla reakcję ostrej fazy, prokalcytonina znajduje zastosowanie przede wszystkim w ocenie zakażeń bakteryjnych, a kreatynina jest jednym z podstawowych parametrów wykorzystywanych do oceny funkcji nerek. suPAR dostarcza innego rodzaju informacji. Jego stężenie jest związane z ogólną aktywacją immunologiczną i ryzykiem wystąpienia niekorzystnych zdarzeń klinicznych. Potencjalna przydatność tego biomarkera polega zatem na uzupełnieniu standardowej diagnostyki o dodatkową ocenę prognostyczną. Interpretacja stężenia suPAR wymaga uwzględnienia indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta, w szczególności jego wieku, chorób współistniejących, zwłaszcza zaburzeń czynności nerek, oraz wyników pozostałych badań.

Jak interpretować stężenie suPAR?

W ocenie rokowania u pacjentów przyjmowanych w trybie ostrym można posługiwać się trzema zakresami stężenia suPAR, odpowiadającymi niskiemu, pośredniemu i wysokiemu ryzyku zgonu. Przydatność takiej klasyfikacji wykazano w badaniu Seppälä i wsp., w którym u 1747 pacjentów oceniano zależność między wyjściowym stężeniem biomarkera a śmiertelnością w ciągu 30 i 90 dni [1]. Zastosowane w badaniu punkty odcięcia przedstawiono w tabeli 1.

Stężenie suPARZnaczenie prognostyczne
Poniżej 4 ng/mlNiskie ryzyko
4 do 6 ng/mlRyzyko pośrednie
Powyżej 6 ng/mlWysokie ryzyko

Tabela 1. Orientacyjna stratyfikacja ryzyka zgonu na podstawie stężenia suPAR u pacjentów przyjmowanych w trybie ostrym. Opracowano na podstawie [1]

Wyniki tego badania wskazują na wyraźny związek między stężeniem suPAR a ryzykiem zgonu. Wśród 804 pacjentów ze stężeniem biomarkera poniżej 4 ng/ml odnotowano 8 zgonów w ciągu 90 dni (1%), natomiast u chorych ze stężeniem powyżej 6 ng/ml śmiertelność 90-dniowa wynosiła 20,3%.

Niskie stężenie suPAR nie pozwala jednak wykluczyć poważnej choroby. Może natomiast stanowić dodatkowy argument przemawiający za korzystnym rokowaniem, pod warunkiem że znajduje to potwierdzenie w obrazie klinicznym i wynikach pozostałych badań. Z kolei wysokie wartości suPAR wskazują na większe prawdopodobieństwo niekorzystnego przebiegu choroby, nawet gdy standardowe parametry laboratoryjne nie sugerują jednoznacznie ciężkiego stanu pacjenta.

Potwierdza to metaanaliza opublikowana w 2023 roku [2], obejmująca 13 badań i 35 178 pacjentów przyjmowanych w trybie ostrym. W grupach z wysokim stężeniem suPAR względne ryzyko zgonu w ciągu 30 dni było 10,52 razy większe, a w ciągu 90 dni 5,76 razy większe niż u chorych z niższymi wartościami.

Interpretując te dane, należy pamiętać o różnicach pomiędzy populacjami, metodami oznaczania biomarkera i stosowanymi punktami odcięcia. Przedstawione zakresy są użyteczne w stratyfikacji ryzyka, ale nie stanowią uniwersalnych progów decyzyjnych dla wszystkich sytuacji klinicznych.

suPAR w sepsie i ciężkich zakażeniach

Sepsa była jednym z pierwszych obszarów, w których zwrócono uwagę na potencjalną wartość prognostyczną suPAR. Ze względu na istotną rolę aktywacji układu immunologicznego w patofizjologii sepsy podwyższone stężenie tego biomarkera może odzwierciedlać nasilenie odpowiedzi zapalnej i wiązać się z cięższym przebiegiem choroby. W licznych badaniach wykazano związek podwyższonego stężenia suPAR ze zwiększonym ryzykiem zgonu [3,4].

Jego zastosowanie różni się jednak od roli parametrów wykorzystywanych w diagnostyce i monitorowaniu zakażeń. suPAR nie potwierdza etiologii bakteryjnej i nie zastępuje badań mikrobiologicznych, prokalcytoniny, mleczanów ani standardowej oceny klinicznej. Może natomiast stanowić dodatkowy element stratyfikacji ryzyka u pacjentów z podejrzeniem lub rozpoznaniem ciężkiego zakażenia, zwłaszcza gdy ocena rokowania na podstawie rutynowych parametrów pozostaje niejednoznaczna.

Czy suPAR może przewidywać ostre uszkodzenie nerek?

Interesujące dane dotyczą również związku suPAR z ryzykiem ostrego uszkodzenia nerek (AKI). W badaniu Hayeka i wsp. [5], opublikowanym w 2020 roku w „New England Journal of Medicine”, stężenie suPAR oznaczano u 3827 pacjentów poddawanych koronarografii, 250 chorych operowanych kardiochirurgicznie oraz 692 pacjentów w stanie krytycznym.

W grupie poddawanej koronarografii ostre uszkodzenie nerek rozwinęło się u 14% osób należących do najwyższego kwartyla stężenia suPAR i u 4% pacjentów z kwartyla najniższego. Zależność między stężeniem biomarkera a ryzykiem AKI utrzymywała się również po uwzględnieniu innych czynników klinicznych.

Istotne znaczenie ma fakt, że u pacjentów poddawanych koronarografii stężenie suPAR oznaczano przed podaniem środka kontrastowego. Wyższe stężenia biomarkera wiązały się ze zwiększonym ryzykiem późniejszego wystąpienia AKI, co wskazuje na możliwość identyfikacji pacjentów zagrożonych tym powikłaniem jeszcze przed wzrostem stężenia kreatyniny.

Oznaczanie suPAR nie jest obecnie standardowym elementem profilaktyki ani diagnostyki AKI. Wyniki badania wskazują jednak, że jego potencjał prognostyczny może wykraczać poza ocenę śmiertelności i obejmować również przewidywanie powikłań narządowych.

Pakiet nerkowy (7 badań) banerek

suPAR w ostrym zapaleniu trzustki

Znaczenie prognostyczne suPAR analizowano również w ostrym zapaleniu trzustki (OZT). W prospektywnym badaniu [6] obejmującym 126 pacjentów z OZT stężenie biomarkera oznaczano przy przyjęciu do szpitala. Ciężką postać choroby rozpoznano u 33 chorych, umiarkowanie ciężką u 37, a łagodną u 56. Stężenie suPAR było silnie związane z ciężkością przebiegu. Optymalny punkt odcięcia stężenia suPAR dla przewidywania ciężkiego przebiegu OZT wynosił 4,75 ng/ml. Pole pod krzywą ROC wynosiło 0,993, wskazując na bardzo wysoką zdolność dyskryminacyjną biomarkera w badanej populacji. suPAR wykazywał również wartość prognostyczną w odniesieniu do śmiertelności.

Wyniki te wymagają potwierdzenia w kolejnych populacjach i nie stanowią obecnie podstawy do rutynowego oznaczania suPAR u każdego pacjenta z OZT. Pokazują jednak, że wzrost stężenia biomarkera może odzwierciedlać ryzyko ciężkiego przebiegu choroby jeszcze na wczesnym etapie hospitalizacji.

Pakiet trzustkowy banerek

suPAR w medycynie ratunkowej

Szczególne zainteresowanie budzi możliwość wykorzystania suPAR w medycynie ratunkowej. Pacjenci zgłaszający się na SOR stanowią bardzo zróżnicowaną populację. Część wymaga natychmiastowej interwencji, inni hospitalizacji lub obserwacji, a u niektórych możliwe jest bezpieczne leczenie ambulatoryjne. W takich warunkach ocena rokowania jest równie istotna jak ustalenie rozpoznania. Biomarker związany z ogólnym ryzykiem klinicznym mógłby stanowić dodatkowe narzędzie wspierające podejmowanie decyzji.

W prospektywnym badaniu obserwacyjnym opublikowanym w 2024 roku [7], obejmującym 990 pacjentów SOR, śmiertelność w ciągu 90 dni wynosiła 1% w grupie ze stężeniem suPAR poniżej 4 ng/ml, w porównaniu z 13,5% w grupie ze stężeniem powyżej 6 ng/ml. U pacjentów z wyższymi stężeniami biomarkera częściej obserwowano również konieczność hospitalizacji oraz ponowne zgłoszenia do SOR.

Szczególnie przydatne może być oznaczanie suPAR u pacjentów, u których ocena ryzyka i decyzja dotycząca dalszego postępowania są niejednoznaczne. Niskie stężenie biomarkera może stanowić dodatkowy argument przemawiający za korzystnym rokowaniem, natomiast wysokie wskazywać na zwiększone ryzyko niekorzystnego przebiegu choroby. W medycynie ratunkowej istotny jest także czas uzyskania wyniku badania. Obok standardowych metod oznaczania suPAR dostępne są szybkie testy przeznaczone do stosowania w warunkach szpitalnych [8].

Dlaczego suPAR nadal nie jest badaniem rutynowym?

Pomimo licznych danych potwierdzających wartość prognostyczną suPAR biomarker nie stał się dotychczas standardowym elementem oceny pacjentów przyjmowanych w trybie ostrym. Jednym z ograniczeń pozostaje jego nieswoistość. Interpretację stężenia suPAR utrudnia fakt, że na jego wartość wpływa wiele czynników, w tym wiek pacjenta, choroby współistniejące oraz przewlekłe procesy zapalne.

Kolejnym ograniczeniem jest brak uniwersalnego punktu odcięcia stężenia suPAR. Chociaż wartości 4 i 6 ng/ml znalazły zastosowanie w stratyfikacji ryzyka pacjentów przyjmowanych w trybie ostrym, ich znaczenie prognostyczne może różnić się w zależności od populacji chorych i rodzaju schorzenia.  

Dotychczasowe badania nie dostarczają wystarczających dowodów, że rutynowe oznaczanie suPAR poprawia wyniki leczenia. W randomizowanym badaniu TRIAGE III [9], przeprowadzonym z udziałem 16801 pacjentów przyjmowanych w trybie ostrym, nie wykazano zmniejszenia śmiertelności po wprowadzeniu oznaczania suPAR do standardowej oceny klinicznej. Nie wyklucza to jednak potencjalnych korzyści z wykorzystania biomarkera w bardziej ukierunkowanych algorytmach postępowania.

Podsumowanie

suPAR jest obiecującym biomarkerem prognostycznym, który może uzupełniać standardową ocenę kliniczną i laboratoryjną. Jego główną zaletą jest możliwość identyfikacji pacjentów o zwiększonym ryzyku niekorzystnego przebiegu choroby, niezależnie od jej przyczyny. Dotychczasowe badania dostarczają przekonujących danych dotyczących wartości prognostycznej suPAR, jednak jego rutynowe zastosowanie wymaga wykazania korzyści w określonych sytuacjach klinicznych.


Piśmiennictwo

  1. Seppälä S, Andersen AP, Nyyssönen K, i wsp. suPAR cut-offs for stratification of low, medium, and high-risk acute medical patients in the emergency department. BMC Emerg Med. 2021;21:149.
  2. Rehan ST, Hussain HU, Ali E, i wsp. Role of soluble urokinase type plasminogen activator receptor (suPAR) in predicting mortality, readmission, length of stay and discharge in emergency patients: A systematic review and meta analysis. Medicine (Baltimore). 2023;102(45).
  3. Pregernig A, Müller M, Held U, i wsp. Prediction of mortality in adult patients with sepsis using six biomarkers: a systematic review and meta-analysis. Ann Intensive Care. 2019 Nov 8;9(1):125. 
  4. Huang Q, Xiong H, Yan P, i wsp. The Diagnostic and Prognostic Value of suPAR in Patients with Sepsis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Shock. 2020 Apr;53(4):416-425.
  5. Hayek SS, Leaf DE, Samman Tahhan A, i wsp. Soluble Urokinase Receptor and Acute Kidney Injury. N Engl J Med. 2020;382:416-426.
  6. Lipinski M, Rydzewska-Rosolowska A, Rydzewski A, i wsp. Soluble urokinase-type plasminogen activator receptor (suPAR) in patients with acute pancreatitis (AP): Progress in prediction of AP severity. Pancreatology. 2017;17(1):24-29.
  7. Herrero-Puente P, i wsp. Value of the soluble urokinase-type plasminogen activator receptor as a predictor of prognosis in patients attended in hospital emergency departments. Emergencias. 2024;36:17-24.
  8. ViroGates. suPARnostic Quick Triage. Specyfikacja techniczna producenta. https://www.virogates.com/products-suparnostic-quick-triage/
  9. Schultz M, Rasmussen LJH, Andersen MH, i wsp. Use of the prognostic biomarker suPAR in the emergency department improves risk stratification but has no effect on mortality: a cluster-randomized clinical trial (TRIAGE III). Scand J Trauma Resusc Emerg Med. 2018;26:69.
Michał Lipiński
Michał Lipiński
Specjalista w dziedzinie chorób wewnętrznych oraz gastroenterologii. Od 2018 roku doktor habilitowany w dziedzinie nauk medycznych. Członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Polskiego Klubu Trzustkowego oraz Europejskiego Klubu Trzustkowego. Do jego głównych zainteresowań należą choroby trzustki, ale także zespół jelita nadwrażliwego, SIBO, choroba trzewna, celiakia czy nadwrażliwość na gluten. Jest autorem i współautorem wielu publikacji w czasopismach krajowych i międzynarodowych w zakresie chorób wewnętrznych i gastroenterologii.
 alabbanerek_wdomu

Social

93,838FaniLubię
6,044ObserwującyObserwuj
19,600SubskrybującySubskrybuj

Przeczytaj też

-30% na ZAMÓWIENIE od 400 zł

z kodem: Sprawdź