Jak myć ręce? Instrukcja prawidłowego mycia rąk

Artykuł powstał 05.05.2022 r., ostatnia aktualizacja: 02.10.2026 r.

GoogleDodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Chociaż nie widzimy tego gołym okiem, na skórze dłoni człowieka żyje wiele milionów drobnoustrojów. Wśród nich mogą być obecne chorobotwórcze bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty. Właściwe mycie rąk jest najbardziej skuteczną metodą walki z rozprzestrzenianiem się infekcji zaliczanych do tzw. chorób brudnych rąk.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> na naszych rękach żyją miliony mikroorganizmów, niektóre z nich są potencjalnie chorobotwórcze,
>> przyczyną choroby brudnych rąk jest najczęściej przenoszenie na dłoniach chorobotwórczych drobnoustrojów do ust,
>> mycie rąk jest prostym i tanim sposobem zapobiegania wielu chorobom zakaźnym i zatruciom,
>> krótkie i niedokładne mycie rąk nie jest wystarczające do pozbycia się patogennych mikroorganizmów ze skóry rąk,
>> najbardziej skuteczną metodą usunięcia drobnoustrojów z dłoni w trakcie mycia jest zastosowanie techniki Ayliffe’a,
>> dezynfekcja nie usuwa zabrudzeń, ale, z niewielkimi wyjątkami, jest skuteczniejsza niż mycie w pozbywaniu się mikroorganizmów ze skóry.

Spis treści:

  1. Dlaczego higiena rąk jest ważna?
  2. Higiena rąk – czym jest choroba brudnych rąk?
  3. Jak prawidłowo myć ręce? Instrukcja mycia rąk krok po kroku
  4. Najczęstsze błędy podczas mycia rąk
  5. Jak często myć ręce i kiedy to robić?
  6. Mycie i dezynfekcja rąk– kiedy wystarczy płyn do dezynfekcji?
  7. Zakończenie

Dlaczego higiena rąk jest ważna?

Nie każdy zdaje sobie sprawę z faktu, że na 1 cm2 skóry naszych dłoni żyje nawet do kilku milionów drobnoustrojów. Większość z nich jest pożyteczna i stanowi jedną z barier chroniących organizm. Przejściowo na rękach, na skutek dotykania zanieczyszczonych powierzchni, pojawiają się mikroorganizmy, które nie są naturalną florą skóry. Mogą wśród nich znaleźć się chorobotwórcze bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty, które są przyczyną zakażeń i zatruć pokarmowych czy zakażeń układu oddechowego. Są one potencjalnym zagrożeniem nie tylko dla nas samych, ale również dla osób, z którymi się stykamy.

Czy wiesz, że…
15 października obchodzony jest Światowy Dzień Mycia Rąk? Jego celem jest zwracanie uwagi na znaczenie mycia rąk wodą z mydłem, jako najprostszej i skutecznej metody zapobiegania chorobom infekcyjnym.

Higiena rąk – czym jest choroba brudnych rąk?

Określenie „choroba brudnych rąk” stosowane jest w przypadku grupy chorób infekcyjnych i zatruć pokarmowych wywoływanych przez różne drobnoustroje na skutek  zaniedbania właściwej higieny rąk. Do zakażenia, zatrucia lub zarażenia człowieka dochodzi drogą pokarmową, poprzez przenoszenie patogennych mikroorganizmów na dłoniach do jamy ustnej.

Na kontakt z chorobotwórczymi drobnoustrojami jesteśmy narażeni praktycznie codziennie, ponieważ są one wszechobecne w środowisku. Patogenne mikroorganizmy bytują w powietrzu, glebie, wodzie i na różnych powierzchniach, w tym na niemytych owocach i warzywach. Zaniechanie lub zbyt rzadkie mycie i dezynfekcja rąk oraz stosowanie niewłaściwej procedury wykonywania tych czynności sprzyja wystąpieniu choroby. Drobnoustrojami najczęściej wywołującymi chorobę brudnych rąk są wirusy zapalenia wątroby typu A i E, rotawirusy, norowirusy, gronkowce złociste, pałeczki Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia, Escherichia coli, owsiki, tasiemce, glisty i lamblie. Objawy choroby mogą być różne: ból brzucha, gorączka, zażółcenie oczu i powłok skóry, biegunka, wymioty.

Jak prawidłowo myć ręce? Instrukcja mycia rąk krok po kroku

Mycie rąk wodą i mydłem nie ma większego wpływu na florę fizjologiczną skóry, ale skutecznie przyczynia się do usunięcia flory przejściowej, w tym drobnoustrojów potencjalnie chorobotwórczych. Jest to tani i prosty sposób zapobiegania chorobom brudnych rąk i szerzenia się patogennych mikroorganizmów na inne osoby. Prawidłowe mycie może zmniejszyć liczbę chorób biegunkowych o 50%, a zakażeń dróg oddechowych o blisko 30%. Istnieją trzy metody mycia rąk: socjalne (rutynowe), higieniczne oraz chirurgiczne. Mycie socjalne ma na celu usunięcie widocznych zanieczyszczeń oraz zredukowania liczby przejściowych drobnoustrojów. Stosowane jest w sytuacjach codziennych. Mycie higieniczne ma na celu dokładniejsze usunięcie flory przejściowej oraz częściowo stałej. Zalecane jest przede wszystkim personelowi medycznemu, ale również warto je stosować po przebywaniu w miejscu publicznym, kontakcie z większą liczbą osób (szczególnie w okresie epidemii), po kontakcie z chorym, w zakładach fryzjerskich, kosmetycznych, w placówkach gastronomicznych, po dotknięciu potencjalnie skażonych powierzchni. Mycie chirurgiczne stosowane jest przed operacjami i połączone z dezynfekcją dłoni i przedramion.   

Higieniczne mycie rąk – na czym polega metoda Ayliffe’a?

Metoda Ayliffe’a jest techniką higienicznego mycia i dezynfekcji rąk stosowaną dla dokładnego usunięcia drobnoustrojów z powierzchni dłoni. Metoda opracowana w 1978 roku jest obecnie najskuteczniejszym sposobem mycia rąk. W 1997 roku technika Ayliffe’a  została zatwierdzona przez Europejski Komitet Normalizacyjny, a w 2009 roku została uznana jako globalny wzór przez WHO.

Schemat postępowania w metodzie Ayliffe’a obejmuje 6 etapów, w których każdy ruch powtarzany jest 5-krotnie.

Procedura skutecznego mycia rąk uwzględniająca metodę Ayliffe’a

(Źródło: GIS)

  1. Zwilżyć ręce ciepłą wodą i nałożyć mydło w płynie w zagłębienie dłoni
  2. Rozprowadzić mydło czubkami palców drugiej dłoni
  3. Namydlić obie wewnętrzne powierzchnie dłoni
  4. Spleść palce i namydlić je (dokładnie umyć przestrzenie między palcami)
  5. Na przemian namydlić wierzch dłoni wnętrzem drugiej dłoni
  6. Na przemian namydlić kciuki jednej dłoni drugą dłonią
  7. Namydlić obydwa nadgarstki
  8. Spłukać starannie dłonie
  9. Wysuszyć starannie dłonie papierowym ręcznikiem
  10. Użyć ręcznika papierowego do zakręcenia kranu, aby i nie dotykać go czystymi dłońmi

Jak długo należy myć ręce?

Mycie socjalne trwa minimum 15 sekund.  Prawidłowe higieniczne mycie rąk, zgodnie z zaleceniami WHO (Światowa Organizacja Zdrowia), powinno trwać minimum 30 sekund. Mycie chirurgiczne trwa od 3 do 5 min.

Wykazano, że mycie rąk wodą z mydłem przez 15 sekund redukuje liczbę bakterii już o około 90%, a przez 30 sekund praktycznie usuwa wszystkie bakterie przejściowo zasiedlające skórę dłoni.

Instrukcja mycia rąk dla dzieci – jak nauczyć dziecko prawidłowej techniki?

Dzieci bardzo lubią poznawać otaczający świat przez dotyk. Mają też nawyk częstego wkładania palców do buzi. Takie postępowanie sprzyja przenoszeniu drobnoustrojów do ust i zwiększa prawdopodobieństwo infekcji, która u małych dzieci może mieć ciężki przebieg. Warto więc od najmłodszych lat uczyć dzieci dbania o higienę osobistą. Dzieci powinny zapamiętać, że należy myć ręce zawsze jeśli są one brudne oraz, niezależnie od wyraźnego zabrudzenia, przed posiłkiem, po wyjściu z toalety, zabawie ze zwierzakami czy powrocie do domu. Wyrobieniu takich nawyków sprzyja dobry przykład postępowania przez dorosłych. Przydatne jest również przekazanie dzieciom wiedzy o „niedobrych zarazkach”, które pojawiają się na dłoniach i o świetnej broni do pokonania intruzów – ciepłej wodzie z mydłem. Edukacja w zakresie prawidłowego mycia rąk może przyjąć formę ciekawej zabawy. Technika mycia rąk przez dzieci jest podobna jak u dorosłych, ale należy ją przedstawiać mniej formalnym językiem, np. w formie wierszyka. W Internecie dostępnych jest wiele zabawnych filmów, piosenek czy ikonografik pokazujących właściwe mycie rąk.

Instrukcja mycia rąk u dzieci

(Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej)

  • Ręce myjemy przez 30 sekund
  • Najpierw moczymy ręce wodą i nakładamy na nie mydło
  • Pocieramy dłoń o dłoń wewnątrz
  • Myjemy palce i przestrzeń między nimi
  • Myjemy kciuki
  • Myjemy wierzch dłoni
  • Myjemy nadgarstki
  • Płuczemy ręce wodą i suszymy

Najczęstsze błędy podczas mycia rąk

Liczne badania wskazują na to, że z pozoru prosta czynność, jaką jest mycie rąk, często wykonywana jest nieprawidłowo.

 Do błędów w procedurze właściwego mycia dłoni należą:

  • zbyt krótki czas mycia rąk – przeciętnie myjemy dłonie ok. 5 sekund, co nie jest czasem wystarczającym do usunięcia drobnoustrojów,
  • pomijanie przy myciu niektórych obszarów dłoni, głównie kciuków i przestrzeni międzypalcowych,
  • użycie niedostatecznej ilości mydła,
  • niedokładne płukanie rąk wodą,
  • niedokładne osuszanie dłoni po umyciu,
  • używanie poza domem do wycierania rąk ręczników wielorazowych zamiast ręcznika papierowego.

Jak często myć ręce i kiedy to robić?

Ręce myjemy zazwyczaj kilkanaście razy dziennie. Należy wykonywać to zawsze, gdy dłonie są brudne oraz gdy zachodzi obawa, że mogło dojść do kontaminacji skóry rąk potencjalnie chorobotwórczymi bakteriami. Istotne jest mycie rąk przed wykonywaniem czynności, w trakcie których może dojść do przeniesienia patogennych mikroorganizmów na różne powierzchnie i osoby.

Dłonie należy myć:

  • przed przygotowywaniem posiłku,
  • przed posiłkiem i karmieniem dzieci,
  • po kontakcie ze zwierzętami,
  • po skorzystaniu z toalety,
  • po powrocie do domu,
  • po kontakcie z osobą chorą,
  • przed i po wykonaniu zabiegów pielęgnacyjnych dziecka,
  • po zasłanianiu dłońmi ust i nosa przy kichaniu i kaszlu.

Mycie i dezynfekcja rąk– kiedy wystarczy płyn do dezynfekcji?

Mycie rąk jest mechanicznym procesem usuwania zabrudzeń i flory przejściowej skóry dłoni. Jest ono wykonywane z zastosowaniem wody oraz mydła. Do dezynfekcji rąk używane są antyseptyki, zazwyczaj na bazie alkoholu, w formie płynów, żeli czy sprayów. Nie usuwają one brudu, ale zabijają większość drobnoustrojów żyjących na skórze. Ograniczeniem tych środków jest brak ich działania na niektóre mikroorganizmy, w tym na formy przetrwalne bakterii np. spory Clostridioides difficile.  

Dezynfekcja rąk jest metodą skuteczniejszą  w pozbywaniu się drobnoustrojów z powierzchni skóry niż mycie. Wykazano, że w higienicznym myciu rąk wodą z mydłem redukcja liczby bakterii wynosi średnio 2-3 rzędy wielkości, podczas gdy dezynfekcja zmniejsza tą liczbę o ok. 4-7 rzędów wielkości.

Zakończenie

Tak prosta czynność, jaką jest mycie rąk, przynosi nam wiele korzyści. Dzięki wodzie i mydłu nie tylko usuwamy z dłoni brud, ale również w istotnym stopniu zapobiegamy chorobom biegunkowym i chorobom układu oddechowego. Mycie ogranicza również rozprzestrzenianie się patogennych drobnoustrojów w środowisku i ich przenoszenie na inne osoby.

Zalety mycia rąk są nie do przecenienia – to najtańszy i bardzo skuteczny sposób profilaktyki chorób zakaźnych.

Bibliografia

  1. Elwira Zawidzka „5 maja- światowy dzień higieny rąk. Niewidoczni towarzysze naszego życia” ALAB Informator 2(3)/2020
  2. „Higiena rąk i otoczenia Polaków” Raport marki Dettol i Centrum Zdrowia Dziecka, 2010 r.
  3. Dorota Rożkiewicz „Ręce personelu jako potencjalne źródło zakażeń szpitalnych” Zakażenia 2011 (Tom12), Twoje zdrowie SP. z o.o.
  4. „Jak skutecznie myć ręce” Instrukcja GIS

Elwira Zawidzka
Elwira Zawidzka
Specjalista mikrobiologii medycznej, diagnosta laboratoryjny, członek Zespołu ds. Kontroli Zakażeń Szpitalnych. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Akademii Leona Koźmińskiego.
 alabbanerek_wdomu

Social

93,838FaniLubię
6,044ObserwującyObserwuj
19,600SubskrybującySubskrybuj

Przeczytaj też

-30% na ZAMÓWIENIE od 400 zł

z kodem: Sprawdź