Ból okolicy lędźwiowej w ciąży bywa mylący. Może wynikać z przeciążenia kręgosłupa i więzadeł, ale także sygnalizować problem w układzie moczowym. Ciąża sprzyja zastojowi moczu ze względu na fizjologiczne poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego i moczowodów, co zwiększa ryzyko zakażenia, kamicy i utrudnia interpretację objawów. Kluczowe jest odróżnienie stanów „typowych dla ciąży” od sytuacji wymagających pilnej diagnostyki i leczenia, zwłaszcza gdy pojawiają się gorączka, dreszcze, krwiomocz, nasilone wymioty lub skąpomocz.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Ból nerek w ciąży nie zawsze oznacza chorobę nerek i może być wynikiem fizjologicznego zastoju moczu. >> Najczęstszą przyczyną klinicznie istotnego bólu są zakażenia układu moczowego, w tym odmiedniczkowe zapalenie nerek. >> Objawy alarmowe to gorączka, dreszcze, krwiomocz, nasilony ból. >> USG jest podstawowym badaniem obrazowym w ciąży, a leczenie musi być dostosowane nie tylko do przyczyny ale i bezpieczeństwa płodu. |
Spis treści:
- Co może być przyczyną bólu nerek w ciąży?
- Ból nerek w poszczególnych trymestrach ciąży
- Diagnostyka bólu nerek w ciąży – jakie badania wykonać?
- Leczenie bólu nerek w ciąży
Co może być przyczyną bólu nerek w ciąży?
Pacjentki często nazywają „bólem nerek” ból w okolicy lędźwiowej lub bocznej części brzucha. Klinicznie najważniejsze z przyczyn to:
- zakażenia układu moczowego, takie jak zapalenie pęcherza czy odmiedniczkowe zapalenie nerek,
- kamica nerkowa/moczowodowa (kolka nerkowa),
- fizjologiczny zastój/poszerzenie dróg moczowych w ciąży,
- zakrzepica żył nerkowych,
- choroby kłębuszków nerkowych,
- ostre uszkodzenie nerek.
Objawy alarmowe, które zawsze wymagają pilnej oceny lekarskiej to: gorączka, dreszcze, nasilone wymioty/odwodnienie, ból nie do opanowania, skąpomocz/bezmocz, krwiomocz z objawami ogólnymi, spadek ciśnienia, przyspieszony oddech, splątanie.
>> Przeczytaj także: Ból nerki – jakie daje objawy? Przyczyny i leczenie bolących nerek
Ból nerek w poszczególnych trymestrach ciąży
Charakter i możliwe przyczyny bólu nerek w ciąży zmieniają się wraz z jej zaawansowaniem i wynikają zarówno z postępujących zmian anatomicznych, jak i z różnego ryzyka wystąpienia chorób układu moczowego wraz z przebiegiem ciąży.
Ból nerek w 1. trymestrze ciąży
W pierwszym trymestrze ciąży dolegliwości bólowe w okolicy lędźwiowej lub bocznej części brzucha rzadko wynikają z ucisku powiększającej się macicy. Najczęściej są one związane z zakażeniem układu moczowego, które w tym okresie może przebiegać skąpoobjawowo lub dawać niespecyficzne symptomy, takie jak dyskomfort w dolnej części pleców, uczucie parcia na pęcherz czy pieczenie podczas oddawania moczu.
Rzadziej ból w pierwszym trymestrze może być pierwszą manifestacją kamicy nerkowej lub chorób kłębuszków nerkowych, którym zwykle towarzyszą krwiomocz, białkomocz lub podwyższone wartości ciśnienia tętniczego.
>> To też może Cię zainteresować: Zapalenie pęcherza moczowego w ciąży: objawy, leczenie i profilaktyka
Ból nerek w 2. trymestrze ciąży
Drugi trymestr jest okresem, w którym zmiany anatomiczne w obrębie układu moczowego stają się bardziej wyraźne. Narastający wpływ progesteronu oraz stopniowy ucisk powiększającej się macicy prowadzą do poszerzenia moczowodów i układu kielichowo-miedniczkowego, co sprzyja zastojowi moczu, szczególnie po stronie prawej. Dolegliwości bólowe mają wówczas najczęściej charakter tępy, narastają przy długotrwałym staniu lub leżeniu na plecach i ustępują po zmianie pozycji ciała.
W tym okresie ciąży wzrasta także ryzyko kolki nerkowej, której obraz kliniczny bywa mniej typowy niż poza ciążą, co może utrudniać rozpoznanie. Nadal istotną przyczyną bólu pozostają zakażenia układu moczowego, które nieleczone mogą prowadzić do odmiedniczkowego zapalenia nerek.
Ból nerek w 3. trymestrze ciąży
W trzecim trymestrze ciąży dominującą rolę odgrywa mechaniczny ucisk ciężarnej macicy na moczowody, co może nasilać zastój moczu i dolegliwości bólowe w okolicy lędźwiowej. Ból ten często ma charakter przewlekły, jest jednostronny i może nasilać się w godzinach nocnych.
Jednocześnie w tym okresie ciąży zakażenia układu moczowego oraz kamica nerkowa częściej przebiegają z objawami ogólnymi i mogą prowadzić do szybszego pogorszenia stanu klinicznego ciężarnej, w tym do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych oraz ryzyka przedwczesnej czynności skurczowej macicy.
>> Warto przeczytać: Kamica układu moczowego – przyczyny, rodzaje, objawy, zalecenia dietetyczne
Diagnostyka bólu nerek w ciąży – jakie badania wykonać?
Diagnostyka bólu nerek w ciąży powinna być zawsze dostosowana do obrazu klinicznego oraz stanu ogólnego pacjentki. Podstawą postępowania są badania laboratoryjne, które obejmują:
- ogólne badanie moczu z oceną osadu oraz posiew moczu,
- morfologię krwi,
- oznaczenie stężenia CRP,
- oznaczanie kreatyniny z krwi oraz kontrolę parametrów elektrolitowych, co pozwala wykryć ewentualne zaburzenia wynikające z odwodnienia lub upośledzenia filtracji.
Wśród badań obrazowych metodą pierwszego wyboru u kobiet w ciąży pozostaje USG układu moczowego, umożliwiająca ocenę poszerzenia układu kielichowo-miedniczkowego, obecności złogów oraz cech zastoju moczu. W sytuacjach, gdy wynik badania USG nie pozwala na jednoznaczne ustalenie przyczyny dolegliwości, a decyzja kliniczna wymaga dalszego różnicowania, można rozważyć wykonanie rezonansu magnetycznego bez podania środka kontrastowego. Tomografia komputerowa ma w ciąży zastosowanie wyjątkowe i jest zarezerwowana dla stanów nagłych, gdy korzyść diagnostyczna dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem dla płodu.
Leczenie bólu nerek w ciąży
Leczenie bólu nerek w ciąży zależy przede wszystkim od jego przyczyny i zawsze powinno uwzględniać bezpieczeństwo matki oraz płodu.
W przypadku zakażenia układu moczowego lub odmiedniczkowego zapalenia nerek podstawą jest antybiotykoterapia. Leczenie rozpoczyna się empirycznie, zgodnie z lokalnymi danymi o lekooporności, a następnie modyfikuje po uzyskaniu wyniku posiewu moczu. Odmiedniczkowe zapalenie nerek w ciąży wymaga zwykle leczenia szpitalnego oraz odpowiednio długiego czasu terapii. Postępowanie uzupełnia właściwe nawodnienie oraz leczenie przeciwbólowe i przeciwwymiotne.
Jeżeli ból wynika z kamicy nerkowej lub kolki nerkowej, postępowanie początkowo ma charakter zachowawczy i obejmuje nawodnienie, odpoczynek oraz leczenie bólu. W przypadku cech zakażenia z utrudnionym odpływem moczu lub pogorszenia funkcji nerek konieczna może być pilna interwencja urologiczna.
Gdy najbardziej prawdopodobną przyczyną jest zastój moczu w ciąży, leczenie zwykle ogranicza się do postępowania zachowawczego, w tym modyfikacji pozycji ciała (np. leżenia na lewym boku), odpowiedniego nawodnienia i obserwacji. Nasilenie lub nawrót bólu wymaga ponownej oceny, ponieważ zastój i zakażenie mogą współistnieć.
Leczenie objawowe bólu najczęściej opiera się na paracetamolu. Stosowanie innych leków przeciwbólowych wymaga indywidualnej oceny ryzyka i korzyści, zwłaszcza w trzecim trymestrze ciąży, dlatego samodzielne leczenie nie jest zalecane.
Ból nerek w ciąży jest objawem o zróżnicowanej etiologii, który może wynikać zarówno z fizjologicznych zmian zachodzących w organizmie ciężarnej, jak i z poważnych schorzeń wymagających pilnej diagnostyki i leczenia. Szczególną czujność powinny wzbudzać objawy ogólne, ponieważ wczesne rozpoznanie przyczyny dolegliwości oraz odpowiednio dobrane, bezpieczne leczenie pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko powikłań położniczych. Każda ciężarna doświadczająca utrzymującego się lub nasilającego bólu w okolicy nerek powinna skonsultować się z lekarzem i nie podejmować prób samodzielnego leczenia.
Bibliografia
- Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals. Obstetrics & Gynecology 142(2):p 435-445, August 2023.
- Gilstrap LC 3rd, Ramin SM. Urinary tract infections during pregnancy.Obstet Gynecol Clin North Am. 2001 Sep;28(3):581-91.
- Wing DA., Fassett MJ., Getahun D. Acute pyelonephritis in pregnancy: an 18-year retrospective analysis.Am J Obstet Gynecol. 2014 Mar;210(3):219.e1-6.
- Puskar D, Balagović I, Filipović A. et al. Symptomatic physiologic hydronephrosis in pregnancy: incidence, complications and treatment.Eur Urol. 2001 Mar;39(3):260-3.
- Piccoli GB, Zakharova E, Attini R. et al. Pregnancy in Chronic Kidney Disease: Need for Higher Awareness. A Pragmatic Review Focused on What Could Be Improved in the Different CKD Stages and Phases. J Clin Med. 2018 Nov 5;7(11):415.
