Artykuł powstał 4.02.2025 r., ostatnia aktualizacja 16.09.2026 r.
Leqembi (lecenamab, lekanemab) jest lekiem modyfikującym jeden z patomechanizmów choroby Alzheimera – odkładanie się beta-amyloidu w mózgu. Terapia jest przeznaczona dla dorosłych pacjentów we wczesnym stadium choroby. Nie prowadzi do jej wyleczenia, ale może spowolnić pogarszanie się funkcji poznawczych oraz codziennego funkcjonowania. Ze względu na ryzyko krwawień śródmózgowych leczenie wymaga starannej kwalifikacji oraz regularnego monitorowania.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> lek na Alzheimera, Leqembi, wiąże zagregowane formy beta-amyloidu i zmniejsza ilość blaszek amyloidowych w mózgu; >> lek stosuje się u dorosłych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub łagodnym otępieniem spowodowanym chorobą Alzheimera; >> przed terapią trzeba potwierdzić patologię amyloidu, oznaczyć genotyp ApoE ε4 i wykonać rezonans magnetyczny mózgu; >> lek podaje się dożylnie w dawce zależnej od masy ciała, raz na dwa tygodnie; >> największym zagrożeniem terapii są nieprawidłowości ARIA, obejmujące obrzęk mózgu, mikrokrwawienia i odkładanie hemosyderyny. |
Spis treści:
- Co to jest lek Leqembi i jak działa?
- Wskazania do stosowania Leqembi
- Jakie badania należy wykonać przed wdrożeniem leku na Alzheimera?
- Jak wygląda leczenie nowym lekiem na Alzheimera?
- Działania niepożądane, zagrożenia związane z leczeniem
- Podsumowanie
- FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest lek Leqembi i jak działa?
Leqembi zawiera lecanemab – przeciwciało monoklonalne klasy IgG1. Jest to lek biologiczny, który działa podobnie do przeciwciał wytwarzanych przez organizm człowieka, wiążąc się z rozpuszczalnymi i nierozpuszczalnymi, zagregowanymi formami beta-amyloidu, ułatwiając ich usuwanie.
Beta-amyloid to białko związane z rozwojem choroby Alzheimera. Zagregowane formy beta-amyloidu to połączone, skupione ze sobą cząsteczki białka (peptydu) beta-amyloidu, które utraciły swoją prawidłową strukturę. Odkładają się w mózgu w postaci blaszek i uszkadzają komórki nerwowe. Działanie lekanemabu prowadzi do zmniejszenia obciążenia amyloidem i jest ukierunkowane na przyczynę, a nie tylko objawy choroby Alzheimera.
W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z wczesną chorobą Alzheimera lek spowalniał pogarszanie funkcji poznawczych i codziennego funkcjonowania w porównaniu z placebo. Nie oznacza to wyleczenia choroby ani cofnięcia istniejących zmian. Celem terapii jest opóźnienie progresji choroby u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.
| WAŻNE! Badania kliniczne wykazały, że lek Leqembi pozwala spowolnić postęp otępienia o 27%. |
Wskazania do stosowania Leqembi
Leqembi jest wskazany w leczeniu dorosłych pacjentów z wczesną chorobą Alzheimera, czyli:
- łagodnymi zaburzeniami funkcji poznawczych spowodowanymi chorobą Alzheimera, gdy występują zauważalne problemy z pamięcią, ale pacjent pozostaje samodzielny;
- łagodnym otępieniem typu alzheimerowskiego – we wczesnym stadium choroby Alzheimera.
>> Dowiedz się więcej: Demencja (otępienie starcze) – objawy, diagnostyka, leczenie
Stosowanie Leqembi – środki ostrożności
Lek można stosować u osób, które:
- nie są nosicielami wariantu ApoE ε4, np. prezentują genotyp APOE ε3/ε3
- u pacjentów z jedną kopią tego wariantu, np. APOE ε4/ε3.
Nie jest wskazany dla homozygot ApoE ε4/ε4, ponieważ w tej grupie ryzyko nieprawidłowości ARIA jest większe.
Lekanemabu nie należy rozpoczynać m.in. u pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe, z niekontrolowanymi zaburzeniami krzepnięcia ani przy określonych zmianach w wyjściowym rezonansie mózgu.
Skuteczności i bezpieczeństwa nie ustalono w umiarkowanej chorobie Alzheimera, autosomalnie dominującej postaci rodzinnej ani u dorosłych z zespołem Downa.
>>> Przeczytaj też: Czy Alzheimer jest dziedziczny? Badania genetyczne w kierunku demencji
Jakie badania należy wykonać przed wdrożeniem leku na Alzheimera?
Kwalifikacja do terapii wymaga wieloetapowej diagnostyki w celu potwierdzenia wskazań oraz zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta. Przed podaniem pierwszej dawki należy wykonać:
- ocenę krzepnięcia i przyjmowanych leków (szczególnie przeciwzakrzepowych i trombolitycznych) – niekontrolowane zaburzenia krzepnięcia i leczenie przeciwzakrzepowe stanowią przeciwwskazanie to terapii. Lekarz powinien także zebrać informacje o przebytym w ostatnich 12 miesiącach udarze, przemijającym napadzie niedokrwiennym lub napadach drgawkowych oraz o zaburzeniach odporności i leczeniu immunosupresyjnym. Bezpieczeństwo terapii w tych grupach nie zostało ustalone;
- badanie genetyczne (status genu APOE) w celu weryfikacji nosicielstwa wariantu APOE ε4. Lek jest przeciwwskazany u osób posiadających dwie kopie tego wariantu (APOE ε4/ε4) z powodu ryzyka powikłań naczyniowych (obrzęków i krwawień do mózgu);
- potwierdzenie patologii amyloidowej w celu wykazanie obecności blaszek amyloidowych w mózgu. Badaniem przesiewowym jest oznaczenie biomarkerów Alzheimera z krwi (np. oznaczanie białka p-tau217), potwierdzeniem jest wykrycie amyloidu w płynie mózgowo-rdzeniowym (pobieranym przez nakłucie lędźwiowe) lub skanu PET;
- rezonans magnetyczny mózgu (MRI) wykonany w ciągu ostatnich 6 miesięcy – aby wykluczyć wcześniejszy krwotok śródmózgowy, więcej niż cztery ogniska mikrokrwotoków, syderozę powierzchowną, obrzęk naczynioruchowy i inne cechy sugerujące mózgową angiopatię amyloidową. MRI jest również potrzebne do ustalenia punktu wyjściowego przed rozpoczęciem terapii i późniejszego porównywania zmian;
Jak wygląda leczenie nowym lekiem na Alzheimera?
Leqembi podaje się wyłącznie dożylnie, po rozcieńczeniu koncentratu w roztworze 0,9% chlorku sodu. Zalecana dawka wynosi 10 mg lekanemabu na kilogram masy ciała, a infuzję wykonuje się raz na 2 tygodnie.
Pojedynczy wlew trwa około 1 godziny i odbywa się pod nadzorem personelu medycznego. Przy pierwszej infuzji pacjent powinien być obserwowany przez około 2,5 godziny po zakończeniu podania, ponieważ niepożądane reakcje na wlew najczęściej występują podczas pierwszego podania leku.
Jeśli infuzja zostanie pominięta, kolejną dawkę należy podać możliwie szybko. Leczenie należy przerwać, gdy choroba przejdzie w stadium umiarkowanego otępienia. Co około 6 miesięcy lekarz powinien oceniać funkcje poznawcze i objawy kliniczne, aby sprawdzić, czy terapia nadal jest zasadna.
>> Sprawdź także: Choroba Alzheimera – zalecenia żywieniowe i przykładowy jadłospis
Działania niepożądane, zagrożenia związane z leczeniem
Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi we były:
- reakcje związane z infuzją – 26% pacjentów;
- ARIA-H, czyli zmiany krwotoczne – 13%;
- ból głowy – 11%;
- ARIA-E, czyli obrzęk lub wysięki w mózgu – 9%.
ARIA to nieprawidłowości związane z amyloidem widoczne w badaniu MRI. ARIA-E oznacza obrzęk mózgu lub gromadzenie płynu w bruzdach, natomiast ARIA-H obejmuje mikrokrwotoki i odkładanie hemosyderyny, w tym syderozę powierzchowną. Większość przypadków przebiega bezobjawowo, ale możliwe są ból głowy, splątanie, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, nudności, trudności w chodzeniu, ogniskowe objawy neurologiczne i napady drgawkowe.
Ryzyko krwotoku śródmózgowego wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych lub trombolitycznych. Jeżeli podczas terapii konieczne stanie się rozpoczęcie leczenia przeciwzakrzepowego, podawanie lekanemabu należy przerwać. Kwas acetylosalicylowy i inne leki przeciwpłytkowe mogą być stosowane jednocześnie, jednak decyzję zawsze podejmuje lekarz.
Reakcje związane z infuzją obejmują m.in. gorączkę, dreszcze, bóle mięśni i stawów, nudności, wymioty, zmiany ciśnienia oraz spadek wysycenia krwi tlenem. Najczęściej pojawiają się podczas pierwszego wlewu i zwykle mają nasilenie łagodne lub umiarkowane. Możliwe są też ciężkie reakcje nadwrażliwości, takie jak anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy i skurcz oskrzeli.
Do innych działań niepożądanych należą nudności, migotanie przedsionków oraz opóźnione reakcje nadwrażliwości.
Monitorowanie bezpieczeństwa terapii
Bezpieczeństwo terapii kontroluje się przede wszystkim za pomocą badań MRI. Rezonans mózgu należy wykonać przed 3., 5., 7. i 14. infuzją, zwykle w ciągu około tygodnia przed wlewem. W pierwszych 14 tygodniach zalecana jest wzmożona obserwacja kliniczna. Dodatkowe MRI jest konieczne, gdy pojawią się objawy sugerujące ARIA.
Co około sześć miesięcy ocenia się funkcje poznawcze, nasilenie objawów i codzienne funkcjonowanie. Pozwala to ustalić, czy choroba nie przeszła w stadium umiarkowane i czy leczenie przynosi oczekiwaną korzyść.
Podczas infuzji monitoruje się objawy alergiczne, ciśnienie, stan ogólny i reakcje związane z wlewem. Pacjent powinien pilnie zgłaszać ból głowy, splątanie, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, trudności w chodzeniu, nudności, napad drgawkowy lub objawy przypominające udar
Podsumowanie
Leqembi jest przeciwciałem monoklonalnym zmniejszającym ilość blaszek beta-amyloidu i spowalniającym postęp wczesnej choroby Alzheimera. Terapia jest przeznaczona dla ściśle określonej grupy dorosłych – osób bez ApoE ε4 lub z jedną kopią tego wariantu, u których potwierdzono patologię amyloidu (np. obecność białka p-tau 217). Leczenie wymaga wlewów co dwa tygodnie, regularnych badań MRI i kontroli funkcji poznawczych, ponieważ może powodować ARIA oraz, rzadziej, poważne krwotoki śródmózgowe.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
W medycynie nie istnieje jeden lek uznawany za najskuteczniejszy, Obecnie dostępne są leki modyfikujące przebieg choroby, o najwyższej skuteczności we wczesnym stadium. Należy do nich nowy lek, lecenamab, który zmniejsza tempo rozwoju choroby o około 27% w ciągu 18 miesięcy stosowania.
Tak, lek Leqembi (lecanemab) jest dostępny w Polsce. Leczenie tym preparatem rozpoczęły już pierwsze wyspecjalizowane placówki medyczne w kraju.
Lek nie jest obecnie finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Trwają prace doradcze nad stworzeniem ram przyszłego programu lekowego, jednak na ten moment pacjenci muszą pokrywać koszty leczenia we własnym zakresie.
Piśmiennictwo:
- https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/leqembi
- Bharadwaj PR, Dubey AK, Masters CL, Martins RN, Macreadie IG. Abeta aggregation and possible implications in Alzheimer’s disease pathogenesis. J Cell Mol Med. 2009 Mar;13(3):412-21. doi: 10.1111/j.1582-4934.2009.00609.x. PMID: 19374683; PMCID: PMC3822505.
