Cukrzycowa choroba nerek (CChN) to jedno z najczęstszych powikłań cukrzycy, które może prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek. W wielu przypadkach zmiany w nerkach rozwijają się powoli i początkowo nie dają wyraźnych objawów.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest nefropatia cukrzycowa i jakie zmiany zachodzą w nerkach u osób z cukrzycą, >> jakie czynniki zwiększają ryzyko rozwoju choroby i jak często występuje, >> jakie objawy powinny zwrócić Twoją uwagę oraz jakie powikłania mogą się pojawić, >> jakie badania warto wykonać, aby wcześnie wykryć nefropatię cukrzycową, >> jakie są aktualne metody leczenia, w tym farmakoterapia i modyfikacja stylu życia, >> jakie zasady diety i przykładowy jadłospis mogą wspierać zdrowie nerek i stabilizować poziom cukru we krwi. |
Spis treści:
- Co to jest nefropatia cukrzycowa?
- Jak często występuje nefropatia cukrzycowa?
- Nefropatia cukrzycowa – przyczyny CChN
- Nefropatia – objawy powikłania
- Diagnostyka nefropatii cukrzycowej – jakie badania wykonać?
- Leczenie nefropatii cukrzycowej
- Nefropatia cukrzycowa – dieta w cukrzycowej chorobie nerek
Co to jest nefropatia cukrzycowa?
Nefropatia cukrzycowa (kod ICD-10: E10.2 – E14.2), a właściwie cukrzycowa choroba nerek, to przewlekłe uszkodzenie nerek, które rozwija się u osób z cukrzycą typu 1 lub 2. Choroba prowadzi do stopniowego pogorszenia funkcji nerek i może skończyć się przewlekłą niewydolnością nerek wymagającą dializoterapii.
W nefropatii cukrzycowej dochodzi do uszkodzenia struktur nerek odpowiedzialnych za filtrację krwi – kłębuszków nerkowych. Wczesne wykrycie zmian pozwala skutecznie spowolnić postęp choroby.
| Warto wiedzieć: W przeszłości w literaturze medycznej częściej używano określenia „nefropatia cukrzycowa”, jednak obecnie w wielu wytycznych (m.in. KDIGO 2023) preferuje się termin „cukrzycowa choroba nerek” (CChN, ang. diabetic kidney disease, DKD). Różnica w nazewnictwie wynika z chęci podkreślenia, że jest to przewlekłe schorzenie obejmujące całą funkcję nerek, a nie tylko same kłębuszki nerkowe. Termin „nefropatia” nadal bywa używany w języku potocznym i niektórych publikacjach, ale oficjalne wytyczne medyczne zalecają stosowanie nazwy CChN. |
Jak często występuje nefropatia cukrzycowa?
Nefropatia cukrzycowa jest jednym z najczęstszych powikłań cukrzycy. Szacuje się, że dotyczy:
- około 20–40% osób z cukrzycą typu 1,
- około 30% osób z cukrzycą typu 2.
Częstość występowania rośnie wraz z czasem trwania cukrzycy i nieprawidłową kontrolą glikemii. Regularne badania kontrolne pomagają wykryć chorobę we wczesnym stadium, zanim pojawią się objawy kliniczne.
Nefropatia cukrzycowa – przyczyny CChN
Główną przyczyną nefropatii cukrzycowej jest przewlekła hiperglikemia, która uszkadza naczynia krwionośne w nerkach. Długotrwałe wysokie stężenie glukozy powoduje:
- pogrubienie błony podstawnej kłębuszków nerkowych,
- zwiększoną przepuszczalność filtracyjną,
- utratę białka z moczem (albuminurię).
Uszkodzenia te prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego i bliznowacenia tkanki nerkowej, co stopniowo obniża zdolność nerek do filtracji krwi.
Czynniki ryzyka rozwoju cukrzycowej choroby nerek
Nie każdy z cukrzycą rozwinie nefropatię. Ryzyko wzrasta przy:
- długotrwałej cukrzycy,
- słabej kontroli poziomu glukozy we krwi,
- nadciśnieniu tętniczym,
- otyłości i niezdrowym stylu życia,
- paleniu papierosów,
- predyspozycjach genetycznych.
Świadome zarządzanie tymi czynnikami może spowolnić rozwój choroby i zmniejszyć ryzyko powikłań.
Nefropatia – objawy powikłania
We wczesnym stadium nefropatia często przebiega bezobjawowo. Pierwszym sygnałem może być obecność białka w moczu (mikroalbuminuria). W miarę postępu choroby mogą pojawić się:
- obrzęki wokół oczu i kostek,
- nadciśnienie tętnicze,
- zmęczenie, osłabienie, anemia,
- zmniejszona ilość moczu lub częste oddawanie moczu w nocy.
Powikłania zaawansowanej nefropatii obejmują przewlekłą niewydolność nerek, zaburzenia elektrolitowe i zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Diagnostyka nefropatii cukrzycowej – jakie badania wykonać?
Wczesne wykrycie cukrzycowej choroby nerek (CChN) jest kluczowe, ponieważ uszkodzenia nerek w początkowym stadium mogą nie dawać żadnych objawów. Regularne badania pozwalają monitorować funkcję nerek, ocenić ryzyko powikłań i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Badania laboratoryjne krwi
- Kreatynina i eGFR (szacowany współczynnik filtracji kłębuszkowej) – kreatynina to produkt przemiany materii mięśni, którego stężenie we krwi rośnie przy pogorszeniu funkcji nerek. eGFR pozwala ocenić, jak dobrze nerki filtrują krew.
- Stężenie elektrolitów (sód, potas, wapń, fosfor) – pozwala wykryć zaburzenia równowagi elektrolitowej, które często towarzyszą uszkodzeniu nerek.
- HbA1c – średni poziom glukozy we krwi z ostatnich 2-3 miesięcy; kontrola glikemii jest kluczowa dla ochrony nerek.
- Profil lipidowy – cholesterol i trójglicerydy – ich kontrola zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, które są częstym powikłaniem CChN.
Badania moczu
- Mikroalbuminuria – oznaczenie małych ilości białka w moczu (albuminy), które mogą pojawić się na wczesnym etapie choroby. Obecność mikroalbuminurii jest pierwszym sygnałem uszkodzenia nerek.
- Białkomocz (albuminuria) – większe ilości białka w moczu wskazują na postęp choroby.
- Badanie ogólne moczu – ocena obecności erytrocytów, leukocytów, cylindrów nerkowych, które mogą sugerować dodatkowe uszkodzenie nerek lub infekcję.
Badania obrazowe
- Ultrasonografia nerek (USG) – pozwala ocenić wielkość i strukturę nerek, wykryć ewentualne zmiany anatomiczne lub przeszkody w drogach moczowych. Nerki w przewlekłym uszkodzeniu mogą być nieco pomniejszone.
- W razie potrzeby – inne badania obrazowe, np. TK lub MR, stosowane w sytuacjach diagnostycznych trudniejszych przypadków.
Badania dodatkowe
- Pomiar ciśnienia tętniczego – kontrola nadciśnienia jest kluczowa, ponieważ wysokie ciśnienie przyspiesza progresję nefropatii.
- Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego – badania laboratoryjne i czasami EKG lub echokardiografia, ponieważ choroby serca są najczęstszą przyczyną zgonu u osób z CChN.
>> Przeczytaj: Choroby układu krążenia – które występują najczęściej? Objawy i diagnostyka
Częstotliwość badań
- Pacjenci z cukrzycą typu 1 – badania moczu (mikroalbuminuria) rozpoczyna się po 5 latach od rozpoznania cukrzycy, następnie corocznie.
- Pacjenci z cukrzycą typu 2 – badania moczu i krwi należy wykonywać od momentu rozpoznania cukrzycy, ponieważ choroba może istnieć już w momencie diagnozy.
- Krew (kreatynina, eGFR) – kontrola co 6-12 miesięcy, częściej przy pogorszeniu funkcji nerek lub dodatkowych czynnikach ryzyka.
Leczenie nefropatii cukrzycowej
Leczenie nefropatii cukrzycowej obejmuje:
- kontrolę glikemii – utrzymanie prawidłowego poziomu cukru we krwi,
- farmakoterapię – inhibitory ACE, ARB, leki moczopędne, w niektórych przypadkach SGLT2 inhibitory,
- kontrolę ciśnienia tętniczego – unikanie nadciśnienia minimalizuje dalsze uszkodzenia nerek,
- modyfikację stylu życia – aktywność fizyczna, rzucenie palenia, utrzymanie prawidłowej masy ciała.
W zaawansowanej chorobie konieczna może być dializa lub przeszczep nerki.
>> Zobacz: Laboratoryjne badania nerek
Nefropatia cukrzycowa – dieta w cukrzycowej chorobie nerek
Dieta w CChN ma na celu ochronę nerek, kontrolę poziomu cukru i ciśnienia tętniczego oraz zmniejszenie ryzyka powikłań. Najważniejsze zasady to:
- umiarkowane spożycie białka (chude mięso, ryby, rośliny strączkowe),
- ograniczenie soli i tłuszczów nasyconych,
- wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym,
- zwiększenie ilości błonnika (warzywa, owoce niskocukrowe, pełnoziarniste produkty),
- regularne nawodnienie i spożywanie 4-5 mniejszych posiłków dziennie.
| Produkty dozwolone | Produkty ograniczone / niedozwolone |
| Chude mięso (kurczak, indyk), ryby morskie, jaja, nabiał niskotłuszczowy, rośliny strączkowe w umiarkowanej ilości | Czerwone mięso tłuste, wędliny, sery żółte i topione, produkty wysoko przetworzone |
| Pełnoziarniste pieczywo, kasze (gryczana, jaglana), owies, warzywa, owoce niskocukrowe (jabłka, jagody, maliny) | Białe pieczywo, słodycze, ciasta, napoje słodzone, soki owocowe |
| Oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado, orzechy, tłuste ryby (łosoś, makrela) | Masło, smalec, tłuste mięsa, fast foody, margaryny utwardzone |
| Zioła świeże i suszone, przyprawy naturalne bez soli | Sól kuchenną ograniczyć do max 5 g/dzień, kostki rosołowe, gotowe przyprawy z dużą ilością sodu |
| Woda, napary ziołowe, niesłodzona herbata | Napoje gazowane i słodzone, alkohol, słodkie soki |
| Brokuły, kalafior, szpinak, marchew, ogórek, pomidor | Warzywa w puszce w solance, kiszonki solone w nadmiarze (ogórki, kapusta) |
Nefropatia cukrzycowa – jadłospis
Przykładowy dzienny jadłospis dla osoby z nefropatią cukrzycową:
- śniadanie: owsianka na wodzie lub mleku roślinnym z orzechami i borówkami,
- II śniadanie: jogurt naturalny z małą ilością owoców,
- obiad: pieczona pierś z kurczaka, kasza jaglana, duszone warzywa,
- podwieczorek: sałatka z pomidorów i ogórków z oliwą z oliwek,
- kolacja: pieczona ryba, puree z kalafiora, surówka z kapusty.
Regularne, zbilansowane posiłki pomagają kontrolować poziom glukozy i chronią nerki przed dalszymi uszkodzeniami.
Bibliografia
- American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025;48 (Suppl.1):S120-S135.
- KDIGO 2023 Clinical Practice Guideline for Diabetes Management in Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2023;104 (Suppl. 2):S1–S115.
- Alicic RZ, et al Diabetic Kidney Disease: Challenges, Progress, and Possibilities. Clin J Am Soc Nephrol. 2017
