Artykuł powstał 02.06.2023 r., ostatnia aktualizacja: 05.02.2026 r.
Grzybica paznokci (onychomikoza), najczęstsza choroba paznokci, stanowi poważny problem epidemiologiczny, terapeutyczny i społeczny. To nie tylko dyskomfort wynikający ze zmian szpecących paznokcie, ale również realne zagrożenie dla ogólnego stanu zdrowia. Badania epidemiologiczne w ramach europejskiego Projektu Achilles wskazały, że aż 21% Polaków boryka się z grzybicą paznokci stóp, a u ponad 40% występuje grzybica skóry stóp, będąca najczęściej następstwem infekcji paznokci.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest grzybica paznokci (onychomikoza), >> co wywołuje grzybicę paznokci, >> jakie są przyczyny onychomikozy, >> z czym można pomylić grzybicę paznokci, >> jak wyglądają objawy onychomikozy i jak się ona rozwija, >> na czym polega diagnostyka grzybiczych zakażeń paznokci, >> czy grzybica jest uleczalna, >> jak zapobiegać grzybicy paznokci. |
Spis treści:
- Budowa paznokcia
- Czym jest grzybica paznokci (onychomikoza)?
- Grzybica paznokci – rodzaje
- Epidemiologia grzybicy paznokci
- Przyczyny grzybicy paznokci
- Grzybica paznokci a inne choroby paznokci
- Jak wygląda grzybica paznokci – objawy onychomikozy
- Jak wygląda grzybica paznokci u nóg?
- Grzybica paznokci – obraz kliniczny zakażeń
- Onychomikoza – diagnostyka mykologiczna
- Leczenie grzybicy paznokci
- Profilaktyka grzybicy paznokci u rąk i nóg
- Zakończenie
- Grzybica paznokci – sekcja FAQ
Budowa paznokcia
Zadbane, gładkie, lśniące paznokcie świadczą o prawidłowej higienie i stylu życia. Ich rola nie ogranicza się jednak tylko do estetyki. Paznokcie chronią dystalne części palców przed urazami, ułatwiają chwytanie małych przedmiotów, zwiększają czucie dotykowe, umożliwiają drapanie, szczypanie. Zmiany w ich wyglądzie mogą sygnalizować niedobór witamin i kluczowych dla zdrowia minerałów; mogą być też związane z infekcją lub innymi schorzeniami, w tym schorzeniami ogólnoustrojowymi. Znajomość budowy paznokcia jest istotna dla zrozumienia przebiegu chorób, które mogą go dotknąć.
Aparat paznokciowy zbudowany jest z macierzy, łożyska, wałów oraz płytki paznokciowej. Macierz jest odpowiedzialna za wzrost płytki paznokciowej. Płytka rośnie w tempie ok. 0,1 mm dziennie w przypadku paznokci rąk i przeszło 2x wolniej w przypadku paznokci stóp. Łożysko jest tkanką, do której płytka przylega, natomiast wał paznokciowy jest fałdem skóry otaczającym płytkę.
Głównym składnikiem płytki paznokciowej jest keratyna. Na płytkę składają się trzy warstwy ułożone dachówkowo:
- warstwa grzbietowa – najtwardsza, znajduje się na zewnątrz,
- warstwa pośrednia – nadaje paznokciowi elastyczność,
- warstwa wewnętrzna – przylega do łożyska.
>> Może Cię zainteresować: Niedobory witamin i minerałów a wypadanie włosów. Co jeść na zdrowe włosy i paznokcie?
Czym jest grzybica paznokci (onychomikoza)?
Grzybica paznokci, znana również pod nazwą onychomikozy, jest zakażeniem płytki paznokciowej przez grzyby. Przyczyną infekcji są najczęściej grzyby strzępkowe z grupy dermatofitów. Zakażenie paznokcia może być wywołane również przez pleśnie, drożdżaki i grzyby z rodzaju Scytalidium.
Grzybica paznokci – rodzaje
Grzybica może dotyczyć zarówno paznokci rąk, jak i paznokci stóp. Dermatofitoza, najczęstsza postać grzybicy, dotyczy głównie paznokci stóp lub jednocześnie paznokci stóp i rąk. Rzadko występują przypadki grzybicy ograniczone wyłącznie do paznokci rąk.
| Zależnie od lokalizacji i rodzaju zmian, wyróżnia się 5 typów grzybicy paznokci wywołanej przez dermatofity. Wszystkie typy mogą wystąpić u jednego pacjenta. |
Typy grzybicy paznokci wywoływanej przez dermatofity:
- dalsza i boczna podpaznokciowa onychomikoza – grzyb wnika do płytki paznokciowej pod wolnym brzegiem płytki lub od strony bocznych wałów,
- bliższa podpaznokciowa onychomikoza – grzyb wnika do macierzy od strony proksymalnej (blisko wału paznokciowego),
- powierzchowna onychomikoza – grzyb atakuje płytkę paznokciową od jej powierzchni,
- wewnątrzpłytkowa onychomikoza – grzyb wnika do płytki paznokciowej od jej wolnego brzegu bez wcześniejszego zajmowania łożyska,
- całkowita dystroficzna onychomikoza – zaawansowane zmiany będące następstwem w/w typów grzybicy.
Drożdżyca paznokci dotyczy częściej paznokci dłoni niż stóp. Często współistnieje z zakażeniem bakteryjnym. Oprócz zmian w płytce paznokciowej prowadzi do zapalenia wałów paznokciowych.
Pleśnica paznokci najczęściej dotyczy paznokci stóp. Występuje rzadziej niż zakażenie dermatofitami, powodując pojawienie się białych pasmowatych przebarwień płytki. Często jest zjawiskiem wtórnym, po wcześniejszym uszkodzeniu paznokcia na skutek urazu bądź infekcji.
>> Sprawdź też: Pokaż piękne stopy, pożegnaj grzybicę
Epidemiologia grzybicy paznokci
Grzybica paznokci jest zjawiskiem powszechnym. Szacuje się, że co piąty Polak boryka się z grzybicą paznokci stóp.
Onychomikoza może dotyczyć osób różnej płci i w różnym wieku, chociaż najczęściej chorują dorośli i starsze dzieci. U małych dzieci szybki wzrost płytki paznokciowej praktycznie uniemożliwia rozwój zakażenia. U seniorów czynnikiem sprzyjającym rozwojowi grzybicy jest upośledzenie ukrwienia stóp, które znacząco wpływa na powolny wzrost paznokci i ich łamliwość. Czynnikiem ryzyka wystąpienia grzybicy, oprócz podeszłego wieku, są choroby metaboliczne (cukrzyca), immunosupresja, zaburzenia krążenia, palenie, uszkodzenia i choroby skóry.
Zarodniki wytwarzane przez patogenne grzyby łatwo przenoszą się na człowieka z zainfekowanych ludzi lub zwierząt. Do rozwoju choroby grzybiczej może dojść również poprzez użytkowanie przedmiotów należących do osoby zakażonej (np. obuwia, odzieży, ręczników, przyborów toaletowych). Do zakażeń szczególnie łatwo dochodzi w miejscach publicznych, takich jak baseny, prysznice, siłownie, czyli tam, gdzie często chodzimy bez butów.
Czynniki sprzyjające wystąpieniu grzybicy paznokci:
- wiek > 60 lat,
- cukrzyca,
- otyłość,
- zaburzenia układu odpornościowego,
- zaburzenia krążenia,
- nadpotliwość,
- leczenie sterydami lub cytostatykami,
- stały ucisk na płytkę paznokcia (ciasne obuwie),
- wilgotne środowisko (baseny, łaźnie, sauny),
- nieprzewiewne obuwie,
- źle dezynfekowane przybory toaletowe.
Przyczyny grzybicy paznokci
Przyczyną grzybicy paznokci stóp są przede wszystkim dermatofity, dla których źródłem pożywienia jest keratyna, główny składnik budowy płytki paznokciowej. Rzadziej onychomikozę wywołują grzyby drożdżopodobne (przede wszystkim z rodzaju Candida), sporadycznie pleśnie, które występują głównie u osób starszych. Przyczyną grzybicy paznokci mogą być również grzyby z rodzaju Scytalidium.
Najczęściej izolowanymi w Polsce czynnikami etiologicznym grzybicy dermatofitowej paznokci są Trichophyton rubrum (ok. 70% przypadków) i Trichophyton mentagrophytes (ok. 20% przypadków).
Grzybica paznokci a inne choroby paznokci
Grzybica paznokci może w swoim przebiegu klinicznym przypominać inne schorzenia płytki paznokciowej, takie jak:
- łuszczycę,
- liszaj płaski,
- szorstkość,
- bielactwo,
- bielactwo toksyczne,
- zmiany troficzne.
Rozstrzygające w różnicowaniu onychomikozy są wyniki badań laboratoryjnych, potwierdzające obecność grzyba w materiale pobranym od pacjenta. Częste jest współistnienie grzybicy z innymi chorobami paznokci, które powodując osłabienie płytki paznokciowej stwarzają warunki sprzyjające rozwojowi grzybów.
Łuszczyca paznokci a grzybica
Grzybica jest chorobą infekcyjną (zakaźną), podczas, gdy łuszczyca jest chorobą autoimmunologiczną, wymagającą odrębnej metody leczenia. W łuszczycy, w przeciwieństwie do grzybicy, na płytce paznokciowej mogą pojawić się charakterystyczne punktowe wgłębienia (tzw. naparstkowanie).
Ze względu jednak na podobieństwo zmian wynikające ze zmiany koloru, pogrubienia płytki i łamliwości paznokci oraz współistnienia dwóch chorób równocześnie, do potwierdzenia grzybicy konieczne jest wykonanie badań mykologicznych i konsultacja dermatologiczna.
Grzybica paznokci a onycholiza
Onycholiza jest oddzieleniem płytki paznokciowej od łożyska na skutek:
- urazu mechanicznego (np. uderzenia, źle wykonanego zabiegu kosmetycznego, noszenia ciasnego obuwia),
- chorób skóry (np. łuszczycy, atopowego zapalenia skóry),
- chorób ogólnoustrojowych (np. cukrzycy),
- alergii,
- niedoborów witamin, minerałów, hormonów.
- infekcji grzybiczej (onychomikozy).
Ustalenie przyczyny i decyzja o podjęciu leczenia przeciwgrzybicznego wymaga wykonania badania mykologicznego.
Jak wygląda grzybica paznokci – objawy onychomikozy
Objawy grzybicy paznokci zależą od czynnika etiologicznego, miejsca jego wnikania do płytki paznokciowej i stanu zdrowia zakażonego (czynniki ryzyka). Grzybicy paznokci mogą towarzyszyć zmiany skórne.
| Dermatofity | Candida spp | Scytalidium spp | Inne pleśnie | |
| Lokalizacja | Paznokcie stóp, rąk | Paznokcie rąk, stóp | Paznokcie stóp | Zazwyczaj pojedynczy paznokieć na stopie |
| Objawy | Zgrubienie, zmiana koloru | Oddzielenie płytki paznokciowej, zapalenie wału paznokciowego | Dystrofia, zapalenie wału paznokciowego | Zgrubienie, dystrofia |
| Zmiany skórne | Stopy, dłonie | Nieobecne | Stopy, dłonie | Nieobecne |
Początkowe stadium grzybicy paznokci – pierwsze objawy
W początkowym stadium grzybicy paznokci dochodzi do łagodnego przebarwienia lub uniesienia paznokcia. Mogą pojawiać się żółte, białawe lub brązowawe plamki. Paznokieć staje się matowy, lekko pogrubiony, łamliwy. Zmiany mogą być kojarzone jako mechaniczne uszkodzenie płytki paznokciowej.
Jak wygląda grzybica paznokci u nóg?
Grzybica paznokci stóp występuje częściej niż grzybica paznokci dłoni. Po wstępnych, łagodnych, mylonych z mechanicznym uszkodzeniem zmianach, zakażenie grzybami prowadzi do intensywnych przebarwień, pogrubienia i kruszenia się paznokci. Może dojść oddzielenia paznokcia od łożyska i pojawienia się nieprzyjemnego zapachu. W umiarkowanym i zaawansowanym stadium choroby, zmianom paznokci może towarzyszyć początkowo łagodny, a z czasem przewlekły ból lub trudności w chodzeniu.
>> Warto przeczytać też: Onycholiza – co to jest? Objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie onycholizy paznokcia
Jak wygląda grzybica paznokci u rąk?
Odosobniona grzybica paznokci rąk zdarza się rzadko. Z reguły grzybica obejmuje jednocześnie paznokcie rąk i stóp. Przebieg grzybicy paznokci rąk jest podobny do grzybicy paznokci stóp i objawia się zmianami zabarwienia, pogrubieniem płytki paznokciowej, łamliwością, oddzielaniem się płytki od łożyska. Zmianom w zaawansowanym stadium może towarzyszyć ból opuszków palców i wałów okołopaznokciowych.
Czarny paznokieć – czy to zawsze grzybica?
Przebarwienie paznokci nie zawsze jest skutkiem grzybicy. Przyczyną „czarnego paznokcia” może być uraz mechaniczny (uderzenie, przytrzaśnięcie), czerniak podpaznokciowy, łuszczyca, liszaj, choroby tarczycy, zaburzenia krążenia i inne choroby ogólnoustrojowe. Zmiana zabarwienia może być spowodowana również działaniem niektórych leków np. antybiotyków.
Grzybica paznokci – obraz kliniczny zakażeń
Rozwój onychomikozy może prowadzić do:
- utraty przejrzystości paznokcia,
- przebarwień płytki paznokciowej (białe, żółte, brązowe, szare),
- pogrubienia i kruchości paznokci,
- deformacji paznokcia,
- oddzielania płytki paznokcia od łożyska,
- wydzielania nieprzyjemnego zapachu,
- zapalenia wałów paznokciowych,
- zakażenia skóry otaczającej zajęta paznokcie,
- bólu i zaczerwienienia opuszków i wałów okołopaznokciowych.
Onychomikoza – diagnostyka mykologiczna
Głównym celem diagnostyki mykologicznej jest wykrycie i zidentyfikowanie grzybów odpowiedzialnych za zakażenie. Badanie, w zależności od potrzeb, może być rozszerzone o dokładne określenie lekowrażliwości wyhodowanych grzybów, czyli o wykonanie mykogramu. Wyniki badań mykologicznych pomagają w odróżnianiu grzybicy od innych schorzeń, co ułatwia podjęcie decyzji terapeutycznych oraz są przydatne w kontroli skuteczności leczenia.
Materiał do badania mykologicznego pobierany jest przez wyszkolony personel w placówkach do tego przystosowanych. Wykonanie badania wymaga specjalnego przygotowania pacjenta. Jest ono przeprowadzane przed rozpoczęciem terapii przeciwgrzybicznej lub po upływie co najmniej 4 tygodni od momentu zakończenia leczenia (w przypadku leczenia ogólnego po upływie 3 miesięcy). Paznokci nie należy malować lakierem lub odżywką przez 1-4 tygodnie przed badaniem i nie obcinać przez co najmniej tydzień przed pobraniem.
Diagnostyka mykologiczna obejmuje wykonanie preparatu mikroskopowego i założenia hodowli na pożywkach. Ocena preparatu, w zależności od laboratorium, może być wykonana tego samego dnia. Metoda mikroskopowa charakteryzuje się dużą swoistością:
- wynik dodatni, przy współistniejących objawach, jest wystarczający do rozpoczęcia leczenia.
- wynik ujemny preparatu nie wyklucza grzybicy.
Oczekiwanie na ocenę hodowli trwa 4 tygodnie. W laboratoryjnej diagnostyce infekcji grzybiczych coraz częściej wykorzystywane są metody molekularne, umożliwiające szybkie wykrycie gatunku grzyba w małej próbce materiału.
Leczenie grzybicy paznokci
W leczeniu grzybicy paznokci stosowane są miejscowe i doustne leki przeciwgrzybiczne. Terapia umożliwia całkowite wyleczenie zakażenia i zapobiega powikłaniom. Ze względu na podobieństwo symptomów grzybicy do przebiegu innych chorób, leczenie w oparciu wyłącznie o obraz kliniczny jest jednym z podstawowych błędów terapeutycznych. Terapia powinna opierać się na wynikach badań laboratoryjnych. Rodzaj leczenia zależy od cech klinicznych oraz stopnia zajęcia paznokcia.
Leczenie miejscowe grzybicy paznokci
Wskazaniem do leczenia miejscowego jest powierzchowna grzybica bez zajęcia macierzy oraz dystalna i boczna podpłytkowa onychomykoza zajmująca <50% powierzchni płytki, jeśli zmiany grzybicze obejmują ≤3 paznokcie.
Miejscowe leczenie może być pomocne w zapobieganie nawrotom lub ponownym infekcjom. Skuteczność leczenia miejscowego szacowana jest na 32-76%. W terapii stosowane są leki w postaci lakierów, maści i kremów.
Leczenie ogólne (doustne) onychomikozy – kiedy jest konieczne?
Ze względu na stosunkowo niską skuteczność leczenia miejscowego, większość ekspertów uważa, że powinno być ono traktowane jako uzupełnienie terapii ogólnej. Leki doustne podawane są w przypadku proksymalnej, podpłytkowej i dystroficznej grzybicy paznokci lub przy obecności gęstej masy strzępek (dermatophytoma) pod powierzchnią płytki.
Wskazaniem do leczenia doustnego jest również grzybica dystalna i boczna zajmująca >50% powierzchni płytki paznokciowej, z zajęciem macierzy, obejmująca >3 paznokcie oraz brak odpowiedzi po 6 miesiącach leczenia miejscowego.
Co powoduje nieleczona grzybica paznokci?
Konsekwencją zaniechania leczenia grzybicy są:
- trwałe deformacje paznokci w postaci zgrubień, przebarwień, rozwarstwień,
- ból i problemy z chodzeniem,
- odrywanie paznokci od łożyska,
- przenoszenie infekcji na skórę otaczającą paznokcie,
- wtórne infekcje bakteryjne,
- powikłania ogólnoustrojowe.
Profilaktyka grzybicy paznokci u rąk i nóg
Zapobieganiu wystąpienia grzybicy paznokci sprzyja:
- właściwa higiena osobista – mycie i dokładne osuszanie stóp i rąk, systematyczne obcinanie paznokci,
- odpowiednie obuwie – o dobrze dobranym rozmiarze, z materiału zapobiegającego poceniu się stopy,
- unikanie chodzenia boso – chodzenie w klapkach w miejscach publicznych, takich jak baseny, sauny, prysznice, przebieralnie, wykładziny hotelowe,
- niekorzystanie z rzeczy innych osób – unikanie pożyczania obuwia, ręczników, przyborów toaletowych, akcesoriów do manicure i pedicure,
- stosowanie preparatów przeciwgrzybicznych (np. w formie pudrów) przez osoby z nadpotliwością stóp.
>> Zobacz też: Nadmierna potliwość (nadpotliwość) – przyczyny, badania i leczenie
Zakończenie
Grzybica paznokci jest infekcją, która ma wpływ zarówno na nasz organizm, jak i na nasze samopoczucie. Zmiany widoczne na paznokciach nie powinny być przez nas bagatelizowane, ponieważ mogą świadczyć o chorobie. Różnicowanie grzybicy z innymi schorzeniami ma zasadnicze znaczenia dla podjęcia właściwej terapii.
Grzybica paznokci – sekcja FAQ
Tak, paznokieć po grzybicy odrośnie, ale jest to proces długi, wymagający cierpliwości i systematyczności w postępowaniu zgodnie z zaleceniami lekarza. Odbudowa płytki paznokciowej trwa od kilku miesięcy, w przypadku paznokci rąk, do kilkunastu miesięcy w przypadku paznokci stóp.
W początkowym stadium grzybicy na płytce paznokciowej mogą pojawiać się żółte, białawe lub brązowawe plamki. Paznokieć staje się matowy, lekko pogrubiony, łamliwy, łagodnie uniesiony.
Przy grzybicy paznokci często występują niedobory witamin z grupy B (B6, B9, B12), ponieważ są one „zjadane” przez grzyby, stymulując ich wzrost i rozmnażanie.
Bibliografia
- G. Midgley, R. J. Hay, Y. M. Clayton „Mikologia lekarska” Czelej 1997
- Winfred Taylor Frazier, Zuleica M. Santiago-Delgado, Kenneth C. „Grzybica paznokci. Krótki przegląd danych naukowych” w tłumaczeniu lek. Marcin Pustkowski https://www.mp.pl/dermatologia/wytyczne/316836,grzybica-paznokci-krotki-przeglad-danych-naukowych (dostęp 17.01.2026 r.)
- dr n. med. Katarzyna Anna Kisiel „Leczenie grzybicy paznokci w Polsce” https://www.mp.pl/dermatologia/wytyczne/346897,leczenie-grzybicy-paznokci-w-polsce (dostęp 16.01.2026 r.)
- B.Podsiadło, E.Ochman „Etiologia, postacie kliniczne, diagnostyka zakażeń grzybiczych”; Kurs specjalizacyjny
- Dyanne P. Westerberg Grzybica paznokci. Obecne trendy w diagnostyce i leczeniu https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/119505,grzybica-paznokci-obecne-trendy-w-diagnostyce-i-leczeniu (dostęp 17.01.2026 r.)
