Jakie mogą być przyczyny bólu języka?

Ból języka może utrudniać mówienie, jedzenie i codzienne funkcjonowanie. Choć często ustępuje samoistnie, w niektórych przypadkach konieczna jest ocena specjalisty. Sprawdź, co może oznaczać bolący język – przyczyny nie zawsze są oczywiste.

Spis treści:

1. Najczęstsze przyczyny bólu języka
2. Ból języka a jego lokalizacja
   • Ból języka po boku
   • Ból języka z boku przy gardle 
   • Ból języka z tyłu
   • Ból pod językiem
3. Ból języka u dziecka
4. Ból języka a niedobory witamin i minerałów
5. Ból języka a choroby ogólnoustrojowe
6. Ból języka – jakie badania wykonać?
7. Kiedy ból języka jest powodem do niepokoju?

Najczęstsze przyczyny bólu języka

Poparzenie lub spożywanie ostrych potraw często kończy się bólem języka. Przyczyny tego objawu mogą być jednak znacznie bardziej zróżnicowane – od drobnych zmian po poważne choroby ogólnoustrojowe. Za ból języka mogą być odpowiedzialne:

• urazy mechaniczne – np. przygryzienie, obtarcia od aparatu ortodontycznego lub protez.
• afty i nadżerki – bolesne zmiany w błonie śluzowej języka,
• infekcje – grzybicze (np. kandydoza), wirusowe (np. opryszczka) lub bakteryjne,
• zapalenie języka (glossitis),
• niedobory witamin i minerałów – szczególnie B12, żelaza i kwasu foliowego,
• choroby ogólnoustrojowe – m.in. cukrzyca, niedokrwistość, zaburzenia hormonalne,
• reakcje alergiczne i na czynniki drażniące – np. na pokarmy, leki, pasty do zębów,
• zmiany dermatologiczne – takie jak język geograficzny lub liszaj płaski.
  
  Najczęściej za bolący język odpowiadają niegroźne, miejscowe zmiany – jak urazy, nadżerki czy infekcje. Warto jednak pamiętać, że w niektórych przypadkach może on pochodzić od choroby podstawowej, o czym więcej w dalszej części tekstu.

Ból języka a jego lokalizacja

Zmiany, takie jak nadżerki, liszaj czy afty mogą pojawiać się w różnych miejscach w jamie ustnej. Jednak niektóre przyczyny bólu języka mają swoją charakterystyczną lokalizację. Poniżej wyjaśniamy, co może oznaczać ból języka w zależności od jego umiejscowienia.

Ból języka po boku

Ból języka po boku często wynika z miejscowego urazu – np. przygryzienia, otarcia o nieprawidłowo dopasowane wypełnienie, ostry ząb, aparat ortodontyczny lub źle dopasowaną protezę. Może pojawić się także po wizycie u stomatologa, zwłaszcza jeśli doszło do podrażnienia mechanicznego. Wśród innych przyczyn wymienia się afty, grzybicę jamy ustnej i stany zapalne.

Ból języka z boku przy gardle

Ból języka z boku przy gardle często wiąże się z infekcjami górnych dróg oddechowych, zwłaszcza gardła i migdałków. Może towarzyszyć takim schorzeniom jak angina czy mononukleoza zakaźna, w których występuje także obrzęk tkanek i trudności z przełykaniem.

Ból języka z tyłu

Ból języka z tyłu również często występuje w przebiegu infekcji. Może też towarzyszyć kandydozie jamy ustnej lub refluksowi żołądkowo-przełykowemu, który powoduje pieczenie tylnej części języka. Rzadszą przyczyną bywa neuralgia nerwu językowo-gardłowego, objawiająca się jednostronnymi, krótkimi epizodami ostrego bólu.

Ból pod językiem

Ból pod językiem najczęściej wiąże się z otarciami od protez, krótkim wędzidełkiem czy skaleczeniem przy jedzeniu. Gdy ból nasila się podczas jedzenia częstą przyczyną bywa również kamica lub zapalenie ślinianki. Ból pod językiem może też wynikać z obecności aft lub pleśniawek, które powodują dyskomfort w obrębie jamy ustnej.

Ból języka u dziecka

Ból języka u dziecka najczęściej występuje w przebiegu infekcji wirusowych lub bakteryjnych, takich jak szkarlatyna, herpangina, angina paciorkowcowa czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD, tzw. bostonka). W przypadku szkarlatyny charakterystyczny jest tzw. język malinowy – intensywnie różowy, nadwrażliwy, z widocznymi brodawkami. W anginie paciorkowcowej do bólu może dołączyć biały nalot na migdałkach i w gardle, a w ,,bostonce’’ – czerwone plamki zmieniające się w bolesne pęcherzyki.

Ból języka a niedobory witamin i minerałów

Ból języka może współwystępować z niedoborami witamin z grupy B (szczególnie B12 i B6), żelaza oraz kwasu foliowego. Zaburzenia te często towarzyszą zapaleniu języka z charakterystycznym objawem tzw. „gładkiego języka”. Obserwuje się wtedy wygładzenie brodawek, zaczerwienienie, pieczenie oraz uczucie palenia powierzchni języka.

Ból języka a choroby ogólnoustrojowe

Ból języka może współistnieć z różnymi schorzeniami ogólnoustrojowymi, wpływającymi na stan błony śluzowej jamy ustnej, unerwienie lub mechanizmy odpornościowe:

• Cukrzyca – przewlekła hiperglikemia sprzyja rozwojowi infekcji grzybiczych (np. kandydozy). U osób z cukrzycą częściej obserwuje się też niektóre przewlekłe zmiany zapalne błony śluzowej jamy ustnej, np. liszaj płaski.
• Niedoczynność tarczycy – może współwystępować z zespołem pieczenia jamy ustnej/glossodynią (w klasyfikacji ICD-10 kod K14.6), czyli piekącym, palącym bólem języka lub jamy ustnej bez uchwytnych zmian śluzówkowych (rozpoznanie po wykluczeniu innych przyczyn). Dodatkowo chorobie tej często towarzyszy kserostomia, czyli suchość w jamie ustnej, która również może przyczyniać się do nasilenia dolegliwości bólowych.
• Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) – cofanie się kwaśnej treści żołądkowej może prowadzić do podrażnienia tylnej części języka i gardła, wywołując uczucie pieczenia i bólu w tylnej części języka.
• Choroby autoimmunologiczne – takie jak zespół Sjögrena, czy niedokrwistość złośliwa mogą objawiać się bólem języka.

Ból języka – jakie badania wykonać?

Długotrwały lub nawracający ból języka może wymagać diagnostyki laboratoryjnej i oceny laryngologicznej, szczególnie jeśli nie ustępuje mimo leczenia objawowego. Dobór badań zależy od towarzyszących objawów, ale w wielu przypadkach pomocne są:

• morfologia krwi z rozmazem.
• poziom żelaza i ferrytyny,
• stężenie witaminy B12 i kwasu foliowego,
• glukoza na czczo – diagnostyka cukrzycy.
• TSH – oznaczenie poziomu hormonu tyreotropowego może pomóc w diagnostyce niedoczynności tarczycy,
• wymaz z jamy ustnej – zalecany przy podejrzeniu infekcji grzybiczej (np. Candida) lub bakteryjnej; przy podejrzeniu opryszczki (HSV) pomocne może być badanie materiału z aktywnej zmiany.

W diagnostyce nie należy też pomijać badania stomatologicznego, które może ujawnić miejscowe przyczyny bólu języka, takie jak urazy, stany zapalne czy niewłaściwie dopasowane aparaty protetyczne.

Kiedy ból języka jest powodem do niepokoju?

Ból języka, który utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, może być sygnałem poważniejszego problemu. Niepokój powinny budzić również twarde guzki, owrzodzenia lub inne zmiany, które nie goją się mimo upływu czasu. Jeśli objawy utrzymują się przez 14–21 dni, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

1. Chiang CP, Chang JY, Wang YP, Wu YH, Wu YC, Sun A. Atrophic glossitis: Etiology, serum autoantibodies, anemia, hematinic deficiencies, hyperhomocysteinemia, and management. J Formos Med Assoc. 2020;119(1):1–9.
2. Sharabi AF, Winters R. Glossitis [aktualizacja: 8 sierpnia 2023]. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025–. Dostępne na: www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560627/
3. Rohani B. Oral manifestations in patients with diabetes mellitus. World J Diabetes. 2019 Sep 15;10(9):485–489. doi: 10.4239/wjd.v10.i9.485.
4. Trentin MS, Verardi G, De C Ferreira M, de Carli JP, da Silva SO, Lima IF, Paranhos LR. Most Frequent Oral Lesions in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus. J Contemp Dent Pract. 2017 Feb 1;18(2):107–111. doi: 10.5005/jp-journals-10024-1999.
5. Chandna S, Bathla M. Oral manifestations of thyroid disorders and its management. Indian J Endocrinol Metab. 2011 Jul;15(Suppl 2):S113–6. doi: 10.4103/2230-8210.83343.
6. Repass GL, Palmer WC, Stancampiano FF. Hand, foot, and mouth disease: identifying and managing an acute viral syndrome. Cleve Clin J Med. 2014 Sep;81(9):537–543. doi: 10.3949/ccjm.81a.13132.
7. Polskie Towarzystwo Badania Bólu. Nerwoból językowo-gardłowy [Internet]. Dostępne na: ptbb.pl/images/__new/GlobalYear/2013-2014/07%20Glossopharyngeal_NeuralgiaPL.pdf
8. Medycyna Praktyczna. Awitaminoza – co to jest, objawy, przyczyny, skutki [Internet]. Dostępne na: www.mp.pl/pacjent/objawy/353413,awitaminoza-co-to-jest-objawy-przyczyny-skutki
9. Uniwersytet Jagielloński – Repozystorium. Zanikowe zapalenie języka i niedobory [Internet]. Dostępne na: ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/84fae795-b3ef-436a-ab2e-5c0a73dfedb8/content