Maltodekstryna to popularny składnik żywności, który można znaleźć zarówno w produktach instant i słodyczach, jak i w odżywkach dla sportowców czy preparatach dla niemowląt. Choć nie jest tak słodka jak zwykły cukier, może szybko podnosić poziom glukozy we krwi, a jej potencjalny wpływ na mikrobiotę jelitową budzi coraz większe zainteresowanie naukowców. Czy maltodekstryna jest szkodliwa, kto powinien na nią uważać i czy można ją bezpiecznie spożywać w ciąży? Sprawdź, co na ten temat mówią badania naukowe i czy rzeczywiście powinno się unikać produktów z jej dodatkiem.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> maltodekstryna jest węglowodanem otrzymywanym z częściowego rozkładu skrobi, wykorzystywanym w przemyśle spożywczym jako źródło energii i składnik poprawiający właściwości technologiczne żywności; >> maltodekstryna występuje między innymi w słodyczach, sosach, produktach instant, odżywkach dla sportowców oraz niektórych preparatach do żywienia niemowląt; >> mimo niewielkiej słodkości maltodekstryna jest szybko trawiona do glukozy i może powodować znaczny wzrost poziomu cukru we krwi; >> maltodekstryna może oddziaływać na mikrobiotę i barierę jelitową, jednak nie potwierdzono, że jej typowe spożycie wywołuje choroby zapalne jelit u ludzi; >> szczególną uwagę na ilość spożywanej maltodekstryny powinny zwracać osoby z cukrzycą, insulinoopornością i innymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej; >> maltodekstryna może być składnikiem preparatów do żywienia niemowląt, a jej obecność nie oznacza automatycznie, że produkt jest niebezpieczny; >> kobiety w ciąży nie muszą rutynowo eliminować maltodekstryny z diety, jednak przy cukrzycy ciążowej powinny uwzględniać ją w całkowitej ilości spożywanych węglowodanów; |
Spis treści:
- Co to jest maltodekstryna?
- Gdzie występuje maltodekstryna i do czego się ją stosuje?
- Jak maltodekstryna wpływa na organizm?
- Czy maltodekstryna jest szkodliwa?
- Kto powinien uważać na maltodekstrynę?
- Maltodekstryna dla dzieci i niemowląt – czy jest bezpieczna?
- Maltodekstryna w ciąży – czy można ją spożywać?
- Czy trzeba unikać produktów zawierających maltodekstrynę?
- Zakończenie
Co to jest maltodekstryna?
Maltodekstryna jest mieszaniną krótkołańcuchowych węglowodanów otrzymywaną w procesie częściowej hydrolizy skrobi. Do jej produkcji wykorzystuje się surowce bogate w skrobię, najczęściej kukurydzę, ziemniaki, pszenicę, ryż lub tapiokę. Podczas hydrolizy długie łańcuchy skrobi zostają rozłożone na krótsze fragmenty zbudowane z cząsteczek glukozy.
Pod względem chemicznym maltodekstryna składa się z jednostek D-glukozy połączonych przede wszystkim wiązaniami α-1,4-glikozydowymi. W jej strukturze mogą występować również rozgałęzienia utworzone przez wiązania α-1,6-glikozydowe.
Charakterystycznym parametrem maltodekstryny jest równoważnik dekstrozowy (DE, dextrose equivalent), który określa zawartość cukrów redukujących w przeliczeniu na dekstrozę. Maltodekstryny zazwyczaj charakteryzują się wartością DE poniżej 20. Im wyższa wartość tego wskaźnika, tym na ogół większy stopień hydrolizy skrobi i krótsze łańcuchy węglowodanowe.
Maltodekstryna najczęściej występuje w postaci białego lub kremowego proszku, który dobrze rozpuszcza się w wodzie. Ma neutralny lub lekko słodki smak, dlatego może być dodawana do produktów spożywczych bez istotnej zmiany ich smaku.
Warto podkreślić, że niska słodkość maltodekstryny nie oznacza niewielkiego wpływu na poziom glukozy we krwi. Standardowa maltodekstryna jest łatwo trawiona i stanowi źródło szybko dostępnych węglowodanów.
Gdzie występuje maltodekstryna i do czego się ją stosuje?
Maltodekstryna jest szeroko wykorzystywana w przemyśle spożywczym przede wszystkim ze względu na swoje właściwości technologiczne. Może wpływać na konsystencję, strukturę, rozpuszczalność i stabilność produktów, a także stanowić nośnik innych składników, np. aromatów.
W zależności od receptury maltodekstryna może pełnić funkcję substancji wypełniającej, zagęszczającej, stabilizującej lub poprawiającej teksturę. Wykorzystuje się ją również w procesie mikrokapsułkowania, czyli otaczania niewielkich cząstek substancji aktywnej materiałem ochronnym. Takie zastosowanie może sprzyjać zachowaniu stabilności aromatów, barwników i innych wrażliwych składników.
Maltodekstrynę można znaleźć między innymi w:
- zupach, sosach i daniach instant;
- mieszankach przypraw, aromatach i produktach w proszku;
- słodyczach, deserach, lodach i wyrobach cukierniczych;
- napojach i preparatach węglowodanowych dla sportowców;
- odżywkach i preparatach żywieniowych;
- niektórych produktach przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci.
W żywności sportowej maltodekstryna jest wykorzystywana głównie jako źródło łatwo przyswajalnych węglowodanów. Jej stosunkowo niewielka słodkość pozwala dostarczyć znaczną ilość węglowodanów bez nadawania napojowi bardzo słodkiego smaku.
Z kolei w produktach spożywczych w proszku maltodekstryna może pełnić funkcję nośnika, który ułatwia dozowanie, mieszanie i rozpuszczanie składników.
>> Przeczytaj też: Żywność przetworzona i żywność wysokoprzetworzona – czym jest? Przykłady
Jak maltodekstryna wpływa na organizm?
Wpływ maltodekstryny na organizm zależy przede wszystkim od jej rodzaju, spożytej ilości oraz indywidualnej sytuacji metabolicznej.
Standardowa maltodekstryna jest trawiona przez enzymy przewodu pokarmowego, w tym amylazy i enzymy rąbka szczoteczkowego jelita cienkiego. W wyniku tego procesu powstaje glukoza, która następnie zostaje wchłonięta do krwiobiegu i może być wykorzystana przez komórki jako źródło energii.
Z żywieniowego punktu widzenia maltodekstryna należy do węglowodanów przyswajalnych i dostarcza około 4 kcal na gram.
Jej głównym działaniem fizjologicznym jest zatem dostarczanie energii, ale szybkość trawienia sprawia, że może powodować wyraźny wzrost glikemii poposiłkowej.
Z tego względu znajduje zastosowanie między innymi w żywieniu sportowym, szczególnie podczas długotrwałego wysiłku fizycznego, kiedy istotne jest dostarczanie łatwo dostępnych węglowodanów.
Inaczej należy oceniać jej regularne spożywanie przez osoby prowadzące siedzący tryb życia, zwłaszcza gdy stanowi dodatkowe źródło energii w diecie. W takim przypadku duże ilości maltodekstryny mogą zwiększać całkowitą podaż kalorii, a także ładunek glikemiczny posiłków.
Nie oznacza to jednak, że spożywanie maltodekstryny automatycznie prowadzi do otyłości lub cukrzycy. Rozwój tych chorób jest wieloczynnikowy, a znaczenie ma całokształt diety, bilans energetyczny, aktywność fizyczna i indywidualne predyspozycje.
Maltodekstryna a poziom cukru we krwi
Maltodekstryna może powodować szybki i wyraźny wzrost stężenia glukozy we krwi. Wynika to z jej łatwego trawienia oraz szybkiego wchłaniania powstającej glukozy w jelicie cienkim.
Pomimo mniejszej słodkości niż sacharoza, standardowa maltodekstryna może wywoływać odpowiedź glikemiczną i insulinową porównywalną z glukozą. Oznacza to, że jej spożycie może prowadzić zarówno do wzrostu poziomu cukru we krwi, jak i do zwiększonego wydzielania insuliny, hormonu odpowiedzialnego między innymi za regulację gospodarki węglowodanowej.
Maltodekstryna charakteryzuje się zazwyczaj wysokim indeksem glikemicznym. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt zawierający ten składnik powoduje równie duży wzrost glikemii. Istotne znaczenie ma ilość spożytej maltodekstryny, całkowita zawartość węglowodanów w posiłku oraz obecność innych składników, takich jak białko, tłuszcz czy błonnik pokarmowy.
Przy ocenie wpływu produktu na poziom cukru we krwi należy zatem uwzględniać nie tylko indeks glikemiczny, ale także ładunek glikemiczny, który bierze pod uwagę ilość węglowodanów przyswajalnych w porcji.
>> Przeczytaj też: Co to jest ładunek glikemiczny (ŁG) i jak go obliczyć?
Czy maltodekstryna jest szkodliwa?
Maltodekstryna nie jest składnikiem, który można jednoznacznie uznać za szkodliwy dla zdrowia. Jej wpływ na organizm zależy przede wszystkim od ilości i częstotliwości spożywania, rodzaju maltodekstryny, ogólnego sposobu żywienia oraz indywidualnego stanu zdrowia.
Najlepiej udokumentowaną właściwością standardowej maltodekstryny jest jej zdolność do szybkiego podnoszenia stężenia glukozy we krwi. Z tego względu spożywanie dużych ilości tego składnika może być niekorzystne szczególnie dla osób z cukrzycą i innymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
Nie oznacza to jednak, że niewielka ilość maltodekstryny wykorzystywana jako nośnik aromatu lub składnik technologiczny wywołuje taki sam efekt jak duża porcja węglowodanów w napoju energetycznym.
Zastrzeżenia dotyczą również potencjalnego wpływu maltodekstryny na funkcjonowanie jelit. Maltodekstryna może oddziaływać na warstwę śluzu zabezpieczającą nabłonek jelitowy przed bezpośrednim kontaktem z drobnoustrojami. Możliwe jest zmniejszenie wytwarzania mucyny MUC2 oraz osłabienie funkcji ochronnych bariery jelitowej.
Zmiany te mogą sprzyjać nasileniu procesów zapalnych w jelitach, szczególnie w warunkach istniejącej podatności na stan zapalny. Jednocześnie mechanizmy te zostały opisane przede wszystkim w modelach zwierzęcych i komórkowych, dlatego nie ma podstaw do stwierdzenia, że maltodekstryna powoduje zapalenie jelit u zdrowych ludzi.
Obecnie nie ustalono również ilości maltodekstryny, której przekroczenie prowadziłoby do uszkodzenia bariery jelitowej u człowieka.
Maltodekstryna a mikrobiota jelitowa
Mikrobiota jelitowa to złożony ekosystem mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy człowieka. Odgrywa istotną rolę w trawieniu składników pokarmowych, metabolizmie, regulacji odpowiedzi immunologicznej oraz utrzymywaniu prawidłowego funkcjonowania bariery jelitowej. Jej skład i aktywność mogą zmieniać się pod wpływem różnych czynników, w tym sposobu żywienia i składników dodawanych do żywności.
Maltodekstryna może wpływać na funkcjonowanie niektórych bakterii jelitowych, w tym Escherichia coli. Jej obecność może zwiększać zdolność określonych szczepów tych bakterii do przylegania do komórek nabłonka jelitowego oraz tworzenia biofilmu. Biofilm stanowi skupisko mikroorganizmów otoczonych ochronną strukturą, która może ułatwiać im przetrwanie i utrzymywanie się w określonym środowisku.
Szczególne znaczenie mogą mieć te właściwości w przypadku szczepów E. coli związanych z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Zwiększona zdolność bakterii do przylegania do nabłonka jelitowego może sprzyjać ich utrzymywaniu się w obrębie błony śluzowej i potencjalnie wpływać na rozwój niekorzystnych zmian w środowisku jelitowym.
Maltodekstryna może również sprzyjać przeżywaniu i kolonizacji jelit przez niektóre bakterie potencjalnie chorobotwórcze, w tym Salmonella. Zjawisko to może wiązać się ze zmianami w mechanizmach obronnych nabłonka jelitowego, które w prawidłowych warunkach ograniczają kontakt drobnoustrojów z tkankami gospodarza.
Kto powinien uważać na maltodekstrynę?
Chociaż maltodekstryna jest powszechnie wykorzystywana w produkcji żywności, niektóre osoby powinny zwracać szczególną uwagę na jej spożycie. Dotyczy to przede wszystkim osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej oraz chorobami przewodu pokarmowego.
Osoby z cukrzycą powinny uwzględniać maltodekstrynę w całkowitej ilości spożywanych węglowodanów. Jej szybki rozkład do glukozy może powodować wyraźny wzrost glikemii poposiłkowej, szczególnie gdy jest spożywana w dużych ilościach. Ma to znaczenie zarówno w cukrzycy typu 1, jak i typu 2.
Osoby z insulinoopornością lub stanem przedcukrzycowym również powinny kontrolować ilość maltodekstryny w diecie. Produkty zawierające duże jej ilości mogą charakteryzować się wysokim ładunkiem glikemicznym, co utrudnia kontrolowanie stężenia glukozy we krwi.
Osoby z nadwagą lub otyłością powinny zwracać uwagę na maltodekstrynę przede wszystkim jako źródło dodatkowej energii. Jej duże ilości, zwłaszcza w napojach węglowodanowych i preparatach wysokokalorycznych, mogą zwiększać całkowitą kaloryczność diety. Nie oznacza to jednak, że maltodekstryna sama w sobie powoduje otyłość.
Osoby z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, w tym chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, mogą rozważyć zwracanie większej uwagi na produkty zawierające maltodekstrynę. Jej potencjalne oddziaływanie na bakterie jelitowe i ochronną warstwę śluzu budzi zainteresowanie w kontekście tych chorób. Dostępne dowody nie są jednak wystarczające, aby zalecać każdemu pacjentowi całkowitą eliminację maltodekstryny.
W przypadku chorób przewodu pokarmowego najważniejsze pozostaje indywidualne dostosowanie diety do objawów, tolerancji pokarmowej i aktualnego stanu zdrowia.
Maltodekstryna dla dzieci i niemowląt – czy jest bezpieczna?
Maltodekstryna może być składnikiem produktów przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci. Jest wykorzystywana przede wszystkim jako źródło węglowodanów oraz substancja wpływająca na właściwości technologiczne preparatów żywieniowych.
Jej obecność w odpowiednio opracowanych preparatach do żywienia niemowląt nie oznacza, że produkt jest niebezpieczny. Preparaty zawierające zarówno laktozę, jak i maltodekstrynę mogą zapewniać prawidłowe wzrastanie niemowląt i być dobrze tolerowane. W dostępnych obserwacjach nie stwierdzono istotnych różnic w przyroście masy ciała ani częstości działań niepożądanych pomiędzy niemowlętami otrzymującymi preparat z laktozą i maltodekstryną a dziećmi karmionymi preparatem zawierającym wyłącznie laktozę.
Nie oznacza to jednak, że maltodekstryna jest równoważna laktozie pod względem właściwości żywieniowych. Laktoza jest podstawowym węglowodanem mleka kobiecego, a jej obecność może sprzyjać między innymi prawidłowemu wchłanianiu wapnia i rozwojowi korzystnych bakterii jelitowych, w tym bakterii z rodzaju Bifidobacterium.
Standardowa maltodekstryna jest natomiast łatwo trawiona do glukozy i pełni przede wszystkim funkcję energetyczną.
Szczególną uwagę zwraca się na możliwy wpływ maltodekstryny na niedojrzały przewód pokarmowy noworodków, zwłaszcza wcześniaków. Wysoki udział maltodekstryny w diecie może w określonych warunkach eksperymentalnych sprzyjać uszkodzeniu jelit. Nie ustalono jednak, czy takie działanie występuje również u niemowląt otrzymujących standardowe preparaty do żywienia.
Maltodekstryna w produktach dla niemowląt
Maltodekstryna może stanowić jedno ze źródeł węglowodanów w preparatach do żywienia niemowląt. Wykorzystuje się ją zwłaszcza w produktach, których skład węglowodanowy został zmodyfikowany w stosunku do preparatów zawierających wyłącznie laktozę.
Pełni również funkcje technologiczne, wpływając na właściwości fizykochemiczne produktów w proszku. Może poprawiać stabilność podczas przechowywania, ograniczać niekorzystne zmiany struktury proszku oraz wpływać na jego rozpuszczalność. Znaczenie tych właściwości zależy od proporcji maltodekstryny do pozostałych składników receptury.
Maltodekstryna różni się jednak od laktozy sposobem trawienia i właściwościami metabolicznymi. Jej obecność może wpływać na charakter odpowiedzi glikemicznej po spożyciu preparatu, choć znaczenie tego efektu zależy od składu całego produktu.
W preparatach przeznaczonych dla niemowląt źródłem węglowodanów mogą być zarówno laktoza, jak i inne składniki, w tym maltodekstryna czy produkty hydrolizy skrobi. Dobór odpowiedniego preparatu powinien uwzględniać wiek dziecka, jego stan zdrowia oraz szczególne potrzeby żywieniowe.
Maltodekstryna w ciąży – czy można ją spożywać?
Maltodekstryna spożywana jako składnik żywności nie jest substancją, której wszystkie kobiety w ciąży muszą unikać. Nie ma przekonujących dowodów wskazujących, że typowe ilości maltodekstryny obecne w produktach spożywczych powodują niekorzystne skutki dla rozwoju płodu. Jednocześnie liczba badań bezpośrednio oceniających jej długoterminowe bezpieczeństwo w ciąży jest ograniczona.
Maltodekstryna była stosowana również w preparatach podawanych kobietom ciężarnym, między innymi jako substancja kontrolna w badaniach nad wpływem prebiotyków na zdrowie matki i dziecka. Nie pozwala to jednak na jednoznaczne określenie bezpieczeństwa wszystkich dawek maltodekstryny ani na wyciągnięcie wniosków dotyczących jej długoterminowego oddziaływania na rozwój płodu.
Z żywieniowego punktu widzenia największe znaczenie ma jej wpływ na gospodarkę węglowodanową. Standardowa maltodekstryna jest szybko rozkładana do glukozy, dlatego jej spożycie może powodować wyraźny wzrost glikemii poposiłkowej.
Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety z cukrzycą ciążową, u których utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi ma istotne znaczenie dla zdrowia matki i dziecka. Duże ilości szybko przyswajalnych węglowodanów mogą utrudniać kontrolę glikemii i zwiększać ładunek glikemiczny diety.
Odpowiednio dobrana ilość i jakość węglowodanów w diecie kobiet z cukrzycą ciążową może wpływać na wyniki ciąży. Korzystniejszy profil glikemiczny diety, w tym jej niższy ładunek glikemiczny, może wiązać się z mniejszym ryzykiem nadmiernej masy urodzeniowej dziecka.
Czy trzeba unikać produktów zawierających maltodekstrynę?
Całkowite wyeliminowanie maltodekstryny z diety nie jest konieczne w przypadku większości zdrowych osób. Jej obecność w składzie produktu nie oznacza automatycznie, że żywność jest niezdrowa lub niebezpieczna.
Maltodekstryna jest jednak źródłem łatwo przyswajalnych węglowodanów, dlatego warto zwracać uwagę na jej ilość, szczególnie w produktach spożywanych regularnie. Duże porcje mogą zwiększać ładunek glikemiczny posiłków i dostarczać znacznych ilości dodatkowej energii.
W praktyce znaczenie ma również funkcja, jaką maltodekstryna pełni w danym produkcie. Niewielka ilość dodana jako nośnik aromatu w mieszance przypraw nie ma takiego samego znaczenia żywieniowego jak duża porcja maltodekstryny w napoju węglowodanowym lub preparacie energetycznym.
Szczególną uwagę na produkty zawierające maltodekstrynę powinny zwracać osoby z cukrzycą, stanem przedcukrzycowym oraz insulinoopornością. W ich przypadku istotne jest uwzględnianie maltodekstryny w całkowitej ilości spożywanych węglowodanów, niezależnie od jej niewielkiej słodkości.
Osoby z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit również mogą analizować jej obecność w diecie, jednak dostępne dowody nie pozwalają zalecać wszystkim pacjentom całkowitej eliminacji tego składnika.
Potencjalne oddziaływanie maltodekstryny na mikrobiotę jelitową, warstwę śluzu i mechanizmy obronne jelit jest zagadnieniem wymagającym dalszych badań. Nie można na obecnym etapie stwierdzić, że typowe ilości maltodekstryny w żywności prowadzą u ludzi do dysbiozy lub rozwoju chorób zapalnych przewodu pokarmowego.
Zakończenie
Maltodekstryna jest powszechnie stosowanym składnikiem żywności, którego wpływ na zdrowie zależy przede wszystkim od rodzaju, spożywanej ilości oraz indywidualnego stanu zdrowia. Chociaż nie ma podstaw do uznawania jej za jednoznacznie szkodliwą, warto pamiętać o jej szybkim trawieniu oraz potencjalnym wpływie na poziom glukozy we krwi. Coraz większe zainteresowanie budzi również jej oddziaływanie na środowisko jelitowe, choć dostępne dowody nie pozwalają jeszcze na jednoznaczne określenie jego znaczenia klinicznego.
Bibliografia
- Almutairi, R., et al. (2022). Validity of food additive maltodextrin as placebo and effects on human gut physiology: Systematic review of placebo-controlled clinical trials.
- Astina, J., & Sapwarobol, S. (2020). Attenuation of glycaemic and insulin responses following tapioca resistant maltodextrin consumption in healthy subjects: A randomised cross-over controlled trial.
- Girardet, J.-P., et al. (2012). Tolerance and adequacy of a 100% lactose infant formula. A controlled randomized double-blind study
- Hofman, D. L., et al. (2016). Nutrition, health, and regulatory aspects of digestible maltodextrins
- Jones, J. M., et al. (2024). Maternal prebiotic supplementation during pregnancy and lactation modifies the microbiome and short chain fatty acid profile of both mother and infant
