Związek między chorobami tarczycy a stężeniem cholesterolu we krwi jest znany medycynie od początku XX w., gdy opublikowano obserwacje, że tarczyca odgrywa kluczową rolę w rozwoju „choroby tłuszczowej”. Jaki jest mechanizm tej zależności, na co powinny zwrócić uwagę osoby z niedoczynnością i nadczynnością tarczycy. Zapraszamy do przeczytania artykułu.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> hormony tarczycy wpływają na obniżenie poziomu lipidów, >> wysoki poziom cholesterolu przy niedoczynności tarczycy wynika z niedoboru hormonów tego gruczołu, >> istotną rolę w regulacji metabolizmu lipidów odgrywa także samo TSH, >> nadczynność tarczycy może maskować hipercholesterolemię, >> obniżanie poziomu cholesterolu w niedoczynności tarczycy uzyskuje się poprzez przywrócenie prawidłowego stężenia hormonów tego gruczołu, >> stwierdzenie hipercholesterolemii u dziecka jest wskazaniem do zbadania funkcji tarczycy. |
Spis treści:
- Jak tarczyca wpływa na poziom cholesterolu?
- Czy niedoczynność tarczycy może wpływać na wysoki poziom cholesterolu?
- Nadczynność tarczycy a poziom cholesterolu
- Tarczyca a podwyższony poziom cholesterolu – jakie badania wykonać?
- Homocysteina a tarczyca
- Wysoki poziom cholesterolu u dzieci a tarczyca – na co zwrócić uwagę?
- Jak obniżyć cholesterol przy chorobie tarczycy?
- Tarczyca a cholesterol – często zadawane pytania (FAQ)
Jak tarczyca wpływa na poziom cholesterolu?
Hormony tarczycy stymulują zarówno syntezę cholesterolu w wątrobie, jak i jego rozpad. Jednak ostatecznym efektem ich prawidłowego działania jest obniżenie poziomu lipidów we krwi.
Tarczyca wspomaga regulację stężenia LDL, poprzez udział w jego wychwytywaniu, eliminacji oraz transporcie. Głównym regulatorem tych przemian jest aktywny hormon tarczycy – trójjodotyronina (T3).
>> Sprawdź też: Badania tarczycy – jakie parametry wykorzystuje się w diagnostyce chorób tarczycy?
Zwiększanie wychwytu cholesterolu LDL przez wątrobę
Na powierzchni komórek wątrobowych znajdują się receptory LDL, czyli struktury odpowiadające za wiązanie krążących we krwi cząsteczek lipoprotein o niskiej gęstości (tzw. „złego” cholesterolu LDL), a następnie transportowanie ich do wnętrza hepatocytów i degradacji.
Hormon T3 zwiększa gęstość i aktywność tych receptorów, dzięki czemu możliwe jest sprawniejsze wychwytywanie i eliminacja cholesterolu z krążenia.
W stanach niedoboru hormonów tarczycy (niedoczynność) liczba receptorów LDL spada. Wątroba traci zdolność do sprawnego wychwytywania cholesterolu z krwi, co prowadzi do wzrostu jego stężenia w surowicy.
Stymulacja eliminacji cholesterolu z kwasami żółciowymi
Tarczyca kontroluje główny szlak usuwania nadmiaru cholesterolu z organizmu. Hormon T3 aktywuje enzym CYP7A1, odpowiedzialny za proces przekształcania cholesterolu w kwasy żółciowe. Wyprodukowane w ten sposób kwas wydalane są z żółcią do przewodu pokarmowego, co pozwala na usunięcie nadmiaru cholesterolu z organizmu.
Wpływ na transport lipidów
Tarczyca zmniejsza produkcję białka ApoB-100 (głównego składnika budulcowego cząsteczek LDL), a zwiększa produkcję białka ApoA-I (składnika „dobrego” cholesterolu HDL). Promuje to tzw. zwrotny transport cholesterolu, czyli przenoszenie nadmiaru tłuszczów z tkanek obwodowych do wątroby.
Wpływ TSH na poziom cholesterolu
W regulacji poziomu cholesterolu pewną rolę odgrywa również TSH, hormon regulujący pracę tarczycy. Wysokie stężenie TSH upośledza aktywność enzymów regulujących poziom cholesterolu w wątrobie, pogłębiając hipercholesterolemię. Oznacza to, że samo podwyższone TSH (nawet przy prawidłowych poziomach hormonów T3 i T4) wykazuje niezależne działanie sprzyjające rozwojowi zaburzeń gospodarki lipidowej.
| WAŻNE! Hormony tarczycy pobudzają wątrobę do produkcji nowego cholesterolu, jednak równolegle – w znacznie większym stopniu – przyspieszają jego eliminację. Ostateczny bilans ich działania zawsze skutkuje spadkiem całkowitego poziomu cholesterolu. |
Czy niedoczynność tarczycy może wpływać na wysoki poziom cholesterolu?
Niedoczynność tarczycy powiązana jest z otyłością i hipercholesterolemią. Źródłem tych zaburzeń jest przewaga syntezy tłuszczów nad tempem ich degradacji.
Poziomy lipidów u pacjentów z niedoczynnością tarczycy rosną stopniowo. Osoby z wartościami TSH między 5,1 a 10 mIU/L mają istotnie wyższe średnie stężenia cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu LDL, w porównaniu z osobami w eutyreozie.
Badanie wskazują, iż nawet subkliniczna niedoczynność tarczycy może być przyczyną hiperlipidemii, a tym samym wiązać się z podwyższonym ryzykiem występowania choroby niedokrwiennej serca.
Podwyższony poziom cholesterolu jest zazwyczaj większy w pierwotnej niż we wtórnej niedoczynności tarczycy, co wynika z cięższego przebiegu pierwotnej postaci choroby.
Nadczynność tarczycy a poziom cholesterolu
Zarówno pełnoobjawowa (jawna), jak i subkliniczna nadczynność tarczycy prowadzą do istotnego statystycznie obniżenia poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji LDL oraz apolipoproteiny B (ApoB).
Oficjalne wytyczne towarzystw naukowych, w tym wytyczne Endocrine Society (Amerykańskiego Towarzystwa Endokrynologicznego), wskazują, że u pacjentów z nadczynnością tarczycy ocenę profilu lipidowego (lipidogramu) należy odłożyć lub powtórzyć dopiero po uzyskaniu eutyreozy (czyli po unormowaniu poziomu hormonów tarczycy).
| WAŻNE! Nadczynność tarczycy może maskować rzeczywistą hipercholesterolemię. |
Tarczyca a podwyższony poziom cholesterolu – jakie badania wykonać?
W przypadku wykrycia niedoczynności tarczycy, należy zrobić pełen lipidogram:
- cholesterol całkowity,
- cholesterol LDL,
- cholesterol HDL,
- cholesterol nie-HDL,
- trójglicerydy.
>> Przeczytaj też: Lipidogram (profil lipidowy) – co to za badanie? Jak się do niego przygotować?
U pacjentów z hipercholesterolemią i objawami sugerującymi niedoczynność tarczycy, rekomendowane jest wykonanie panelu tarczycowego:
Homocysteina a tarczyca
U pacjentów z niedoczynnością tarczycy podwyższonemu stężeniu cholesterolu często towarzyszy podwyższone stężenie całkowitej homocysteiny (tHcy). Zależność tę widać zwłaszcza przy świeżo rozpoznanej chorobie, w której stężenie homocysteiny zazwyczaj rośnie wraz ze wzrostem TSH, równolegle do pogorszenia profilu lipidowego. Oba zaburzenia są więc przejawem tego samego stanu – niedoboru hormonów tarczycy i związanego z nim spowolnienia metabolizmu.
Przez wiele lat homocysteinę uważano za niezależny czynnik ryzyka miażdżycy. Późniejsze badania nie potwierdziły jednak, że jej obniżanie, na przykład wysokimi dawkami kwasu foliowego, zmniejsza liczbę incydentów sercowo-naczyniowych.
W niedoczynności tarczycy wzrost homocysteiny wiąże się nie tylko ze zmniejszoną aktywnością enzymów uczestniczących w jej przemianach, takich jak MTHFR. Istotne znaczenie ma również pogorszenie funkcji nerek. Niedobór hormonów tarczycy może obniżać filtrację kłębuszkową (eGFR), a ponieważ nerki uczestniczą w usuwaniu homocysteiny, ograniczenie ich pracy zmniejsza jej klirens i sprzyja wzrostowi stężenia we krwi. Podobnie jak hipercholesterolemia, hiperhomocysteinemia ma w tym przypadku charakter wtórny i jest odwracalna.
Po wdrożeniu leczenia niedoczynności tarczycy i uzyskaniu eutyreozy u większości pacjentów obserwuje się poprawę profilu lipidowego oraz obniżenie stężenia homocysteiny.
Z tego względu wytyczne kardiologiczne nie zalecają rutynowego oznaczania homocysteiny u każdego pacjenta z niedoczynnością tarczycy i hipercholesterolemią. Niezależnie od tego, czy jej stężenie wynosi 10 czy 18 µmol/L, postępowaniem przyczynowym pozostaje wyrównanie funkcji tarczycy.
Pomimo faktu, iż rekomendacje medyczne nie zalecają badania poziomu homocysteiny, można spotkać informacje, aby w przypadku niedoczynności tarczycy i podwyższonego cholesterolu oznaczyć również jej stężenie. Badanie jest wówczas wskaźnikiem nasilenia zaburzeń metabolicznych towarzyszących niedoczynności tarczycy, nie ma jednak wpływu na decyzje terapeutyczne.
Oznaczenie homocysteiny może być natomiast zasadne w wybranych sytuacjach.
- U pacjentów z niedoczynnością tarczycy i rodzinnym występowaniem wczesnych zawałów serca lub udarów mózgu.
- Przy podejrzeniu homocystynurii lub innych wrodzonych zaburzeń metabolizmu metioniny.
- W przypadkach, gdy mimo uzyskania eutyreozy i normalizacji lipidogramu nadal utrzymują się niewyjaśnione objawy, zwłaszcza neurologiczne. W takiej sytuacji podwyższona tHcy może kierować dalszą diagnostykę między innymi w stronę niedoboru witaminy B12 lub folianów, choroby nerek albo przyczyn genetycznych.
Wysoki poziom cholesterolu u dzieci a tarczyca – na co zwrócić uwagę?
Jeśli w badaniach profilaktycznych u dziecka pojawia się podwyższony cholesterol, jednym z kroków jakie należy podjąć jest diagnostyka tarczycy. Niedoczynność tego narządu to najczęstsza przyczyna hipercholesterolemii wtórnej u dzieci. Niedobór hormonów tarczycy spowalnia metabolizm, zmniejsza liczbę receptorów LDL w wątrobie i hamuje proces wychwytywania cholesterolu z krwi. Efektem tych zaburzeń jest podwyższony cholesterol LDL.
Jeśli badania poziomu hormonów tarczycy, przy podwyższonym LDL u dziecka, są prawidłowe, należy podejrzewać rodzinną hipercholesterolemię. Wymaga to pilnej konsultacji, ponieważ u dzieci z tą chorobą zmiany miażdżycowe mogą rozwijać się od najmłodszych lat.
>> Przeczytaj też: Wysoki poziom cholesterolu u dziecka, jakie mogą być przyczyny? Objawy, diagnostyka i postępowanie
Jak obniżyć cholesterol przy chorobie tarczycy?
Jak już wyżej opisano, podwyższony poziom cholesterolu w przypadku niedoczynności tarczycy jest pochodną zaburzeń pracy tego narządu. Dlatego u większości pacjentów, po wdrożeniu leczenia substytucyjnego lewotyroksyną i uzyskaniu eutyreozy (prawidłowego poziomu hormonów tarczycy), stężenie cholesterolu LDL spada samoistnie. Kontrolny lipidogram wykonuje się po około 3 miesiącach od wyrównania hormonów, na podstawie tego wyniku lekarz zdecyduje, czy trzeba włączać leki.
W tym czasie należy także zadbać o dietę i aktywność fizyczną. Rekomenduje się ograniczenie tłuszczów nasyconych, zwiększenie ilość błonnika, warzyw i ryb. Ważne jest również prawidłowe przyjmowanie lewotyroksyny: na czczo, 30-60 minut przed śniadaniem
Tarczyca a cholesterol – często zadawane pytania (FAQ)
Tak, zwłaszcza w przypadku subklinicznej postaci niedoczynności tarczycy, gdy pacjent nie obserwuje jeszcze żadnych objawów, ale poziom TSH może już odbiegać od wartości referencyjnych.
Prawidłowy poziom TSH przy wysokim cholesterolu może oznaczać, że tarczyca nie jest bezpośrednią przyczyną hipercholesterolemii, dlatego należy pogłębić diagnostykę o inne badania.
Wysoki poziom cholesterolu w niedoczynności tarczycy związany jest z nieprawidłową pracą tego gruczołu, dlatego może wystąpić u osób z prawidłową masą ciała.
Wysoki cholesterol przy chorobie Hashimoto wynika najczęściej z towarzyszącej jej niedoczynności tarczycy.
Aby skutecznie obniżyć poziom cholesterolu przy chorobie Hashimoto, należy uzupełnić niedobory hormonów tarczycy.
Podwyższone TSH (nawet przy prawidłowych poziomach fT3 i fT4) może silnie korelować z wysokim cholesterolem LDL. Stan ten nazywamy subkliniczną niedoczynnością tarczycy.
Bibliografia
- Liao CJ, Huang PS, Chien HT, Lin TK, Yeh CT, Lin KH. Effects of Thyroid Hormones on Lipid Metabolism Pathologies in Non-Alcoholic Fatty Liver Disease. Biomedicines. 2022 May 25;10(6):1232. doi: 10.3390/biomedicines10061232. PMID: 35740254; PMCID: PMC9219876.
- Duntas LH, Brenta G. A Renewed Focus on the Association Between Thyroid Hormones and Lipid Metabolism. Front Endocrinol (Lausanne). 2018 Sep 3;9:511. doi: 10.3389/fendo.2018.00511. PMID: 30233497; PMCID: PMC6129606.
- Shin DJ, Osborne TF. Thyroid hormone regulation and cholesterol metabolism are connected through Sterol Regulatory Element-Binding Protein-2 (SREBP-2). J Biol Chem. 2003 Sep 5;278(36):34114-8. doi: 10.1074/jbc.M305417200. Epub 2003 Jun 26. PMID: 12829694.
- Lin JZ, Martagón AJ, Hsueh WA, Baxter JD, Gustafsson JÅ, Webb P, Phillips KJ. Thyroid hormone receptor agonists reduce serum cholesterol independent of the LDL receptor. Endocrinology. 2012 Dec;153(12):6136-44. doi: 10.1210/en.2011-2081. Epub 2012 Oct 19. PMID: 23087171; PMCID: PMC3512058.
- Goldberg IJ, Huang LS, Huggins LA, Yu S, Nagareddy PR, Scanlan TS, Ehrenkranz JR. Thyroid hormone reduces cholesterol via a non-LDL receptor-mediated pathway. Endocrinology. 2012 Nov;153(11):5143-9. doi: 10.1210/en.2012-1572. Epub 2012 Sep 4. PMID: 22948212; PMCID: PMC3473203.
- Sinha RA, Singh BK, Yen PM. Direct effects of thyroid hormones on hepatic lipid metabolism. Nat Rev Endocrinol. 2018 May;14(5):259-269. doi: 10.1038/nrendo.2018.10. Epub 2018 Feb 23. PMID: 29472712; PMCID: PMC6013028.
- Duntas LH. Thyroid disease and lipids. Thyroid. 2002 Apr;12(4):287-93. doi: 10.1089/10507250252949405. PMID: 12034052.
- Zhang W, Tian LM, Han Y, Ma HY, Wang LC, Guo J, Gao L, Zhao JJ. Presence of thyrotropin receptor in hepatocytes: not a case of illegitimate transcription. J Cell Mol Med. 2009 Nov-Dec;13(11-12):4636-42. doi: 10.1111/j.1582-4934.2008.00670.x. Epub 2009 Jan 28. PMID: 19187127; PMCID: PMC4515077.
- Rizos CV, Elisaf MS, Liberopoulos EN. Effects of thyroid dysfunction on lipid profile. Open Cardiovasc Med J. 2011;5:76-84. doi: 10.2174/1874192401105010076. Epub 2011 Feb 24. PMID: 21660244; PMCID: PMC3109527.
- Sharma P. Dyslipidemia Unmasked by the Treatment of Graves’ Disease: The Link Between Cholesterol Metabolism and Thyroid Hormones. Cureus. 2025 Aug 11;17(8):e89814. doi: 10.7759/cureus.89814. PMID: 40937266; PMCID: PMC12422290.
- Cui L, Wang F, Li C, Liu F, Wang H and Zhao J (2025) Homocysteine and thyroid diseases. Front. Endocrinol. 16:1572997. doi: 10.3389/fendo.2025.1572997
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/wysoki-poziom-cholesterolu-u-dziecka-jakie-moga-byc-przyczyny-objawy-diagnostyka-i-postepowanie/
- Liu H, Peng D. Update on dyslipidemia in hypothyroidism: the mechanism of dyslipidemia in hypothyroidism. Endocr Connect. 2022 Feb 7;11(2):e210002. doi: 10.1530/EC-21-0002. PMID: 35015703; PMCID: PMC8859969.
