Nabiał a trądzik – fakty i mity. Jak produkty mleczne wpływają na cerę?

Najczęstszą chorobą skóry jest trądzik. Dotyka on szczególnie osoby młode, przed 30. rokiem życia i w większości przypadków przebiega łagodnie. Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że dieta wpływa na kondycję skóry, a nabiał zajmuje wysokie miejsce wśród produktów, na które zwraca się szczególną uwagę.

Spis treści:

1. Wpływ diety na cerę – czy mleko powoduje trądzik?
2. Nabiał a trądzik. Dlaczego produkty mleczne mogą pogarszać cerę?
3. Choroby przewlekłe a trądzik: czy jest między nimi zależność?
4. Nabiał a trądzik różowaty
5. Alergia i nietolerancja nabiału a trądzik
6. Jak sprawdzić, czy mleko negatywnie wpływa na stan skóry?
   • 1. Dieta eliminacyjna (złoty standard)
   • 2. Obserwacja stanu skóry
   • 3. Test prowokacji
7. Jakie produkty mleczne mogą stanowić problem dla zdrowia skóry?
8. Czy ograniczenie produktów mlecznych może zmniejszyć trądzik?
9. Jak sobie radzić w sytuacji, gdy nabiał pogarsza stan skóry?
10. Zakończenie

Wpływ diety na cerę – czy mleko powoduje trądzik?

Dawniej rola diety w dermatologii była marginalizowana, jednak aktualne badania wskazują, że sposób żywienia jest istotnym czynnikiem modyfikującym przebieg, m.in. trądziku pospolitego (ang. acne vulgaris).

Mleko krowie nie jest bezpośrednią przyczyną trądziku, jednak wysokie spożycie produktów mlecznych, u niektórych osób może zwiększać ryzyko nasilenia zmian skórnych. Jest to szczególnie widoczne u nastolatków i młodych dorosłych. U nich gospodarka hormonalna jest najbardziej reaktywna, czyli gdy organizm nadmiernie i/lub nieadekwatnie reaguje na różne bodźce (np. produkty spożywcze czy stres).

>> Sprawdź też: Wpływ diety na trądzik. Co jeść a czego unikać?

Nabiał a trądzik. Dlaczego produkty mleczne mogą pogarszać cerę?

Głównym powodem, dla którego nabiał pogarsza stan skóry, jest jego wpływ na gospodarkę hormonalną organizmu. Mleko krowie naturalnie zawiera prekursory hormonów oraz substancje, które stymulują wątrobę do produkcji insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1).

To właśnie IGF-1 oraz towarzyszący mu wyrzut insuliny uruchamiają kaskadę niekorzystnych zmian w skórze. Dochodzi do wzrostu produkcji sebum (naturalnego łoju) przez gruczoły łojowe, co tworzy środowisko sprzyjające namnażaniu się bakterii, m.in. z rodzaju Cutibacterium acnes. Równocześnie dochodzi do zaburzeń keratynizacji, czyli nadmiernego i zbyt szybkiego namnażania się komórek wyścielających przewody wyprowadzające gruczołów łojowych, co skutkuje ich zatykaniem i powstawaniem zaskórników.

Dodatkowo nabiał, będący bogatym źródłem aminokwasów rozgałęzionych, takich jak leucyna, aktywuje szlak metaboliczny mTORC1. Jego pobudzenie nasila stany zapalne oraz produkcję lipidów w skórze, co bezpośrednio przekłada się na zaostrzenie zmian trądzikowych.

Choroby przewlekłe a trądzik: czy jest między nimi zależność?

Negatywny wpływ nabiału jest szczególnie widoczny u osób ze współistniejącymi zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak insulinooporność czy zespół policystycznych jajników (PCOS).

W takich sytuacjach poziom insuliny jest zazwyczaj podwyższony, a spożywanie produktów mlecznych dodatkowo nasila ten stan. Jest to spowodowane efektem synergii – nabiał dodatkowo destabilizuje gospodarkę hormonalną, gdzie przy istniejących już zaburzeniach dochodzi do nasilenia stanów zapalnych. Skutkuje to bolesnymi, głębokimi zmianami trądzikowymi, które wykazują wysoką oporność na leczenie wyłącznie preparatami miejscowymi.

Nabiał a trądzik różowaty

Zależność między spożywaniem nabiału a trądzikiem różowatym (ang. rosacea)jest mniej istotna i opiera się na innych mechanizmach, niż w przypadku trądziku pospolitego. W trądziku różowatym kluczowym problemem nie jest nadprodukcja sebum, lecz nadreaktywność naczyń krwionośnych oraz przewlekły stan zapalny skóry.

Produkty mleczne są wymieniane przez pacjentów jako jeden z częstszych „wyzwalaczy” powodujących nagłe zaczerwienienie twarzy oraz zaostrzenie zmian grudkowo-krostkowych.

Badania ankietowe prowadzone wśród chorych sugerują, że nabiał – obok ostrych przypraw i alkoholu – może stymulować receptory przejściowego potencjału (TRP, ang. transient receptor potential) w układzie nerwowym skóry. Ich aktywacja prowadzi do gwałtownego rozszerzenia naczyń krwionośnych i wydzielania czynników zapalnych w organizmie.

Szczególną uwagę zwraca się na jogurty i sery dojrzewające, które u niektórych osób mogą wywoływać reakcję ze względu na zawartość histaminy lub innych amin biogennych, działających rozszerzająco na naczynia krwionośne.

Alergia i nietolerancja nabiału a trądzik

Choć w języku potocznym alergia i nietolerancja na mleko są używane zamiennie, są to dwa różne stany, a ich wpływ na stan skóry ma zupełnie inne podłoże. Ważne jest, aby odróżnić reakcję układu odpornościowego (alergię) od problemów z trawieniem składników mleka (nietolerancję pokarmową).

Alergia na białka mleka krowiego (np. kazeinę, β-laktoglobulinę) jest odpowiedzią układu immunologicznego, która u osób dorosłych zmagających się z trądzikiem może przybrać formę reakcji opóźnionej. W tym przypadku organizm traktuje białka mleka jako intruza, co prowadzi do uwalniania czynników stanu zapalnego. Choć typowa alergia objawia się najczęściej pokrzywką lub atopowym zapaleniem skóry, przewlekły stan zapalny wywołany alergenem może znacząco zaostrzać zmiany trądzikowe, czyniąc je bardziej czerwonymi, bolesnymi i trudniejszymi do wyciszenia.

Nietolerancja laktozy zaś, wynika z braku lub niedoboru enzymu – laktazy, który odpowiada za rozkład cukru mlecznego czyli laktozy. Choć sama nietolerancja objawia się głównie problemami ze strony układu pokarmowego (np. wzdęcia, bóle brzucha), jej pośredni wpływ na trądzik jest związany ze stanem jelit. Niestrawiona laktoza fermentuje, co może prowadzić do zaburzenia mikrobioty jelitowej (dysbiozy). Według koncepcji „osi jelito-mózg-skóra” (ang. gut-brain-skin axis), nieszczelna bariera jelitowa i stan zapalny w przewodzie pokarmowym mogą nasilać procesy zapalne w obrębie jednostek włosowo-łojowych na twarzy.

Warto podkreślić, że można nie mieć ani alergii ani nietolerancji laktozy, a mimo to doświadczać pogorszenia stanu cery po spożyciu dużej ilości mleka i produktów mlecznych.

Jak sprawdzić, czy mleko negatywnie wpływa na stan skóry?

W celu sprawdzenia, czy to właśnie produkty mleczne powodują pogorszenie stanu cery, najlepiej przeprowadzić usystematyzowany proces obserwacji. Można to zrobić w kilku krokach:

1. Dieta eliminacyjna (złoty standard)

Najskuteczniejszym sposobem jest całkowite odstawienie nabiału na okres od 3 do 4 tygodni. Dlaczego tak długo? Ponieważ cykl odnowy naskórka trwa około 28 dni, a proces wyciszania stanów zapalnych wywołanych przez szlaki hormonalne (IGF-1) wymaga czasu.

Należy wykluczyć z diety takie produkty, jak:

• mleko (szczególnie odtłuszczone),
• ser twarogowy,
• sery żółte,
• jogurty,
• kefiry,
• odżywki białkowe na bazie serwatki (whey protein).

Aby uniknąć niedoborów wapnia – którego najlepszym źródłem są właśnie produkty mleczne – należy wprowadzić do diety napoje i inne produkty roślinne fortyfikowane wapniem, a także sezam, mak, jarmuż, ryby z ośćmi czy nasiona roślin strączkowych.

>> Zobacz: Dieta eliminacyjna – na czym polega i kto powinien ją stosować? Niepożądane skutki

2. Obserwacja stanu skóry

W trakcie diety eliminacyjnej należy zwróć uwagę nie tylko na liczbę nowych zmian na skórze, ale także na ich charakter (czy są mniej bolesne, mniej czerwone) oraz na stopień przetłuszczania się skóry.

3. Test prowokacji

Po okresie eliminacji wprowadza się nabiał stopniowo ponownie do diety przez 2-3 dni. Jeśli trądzik jest powiązany z mlekiem, nastąpi pogorszenie stanu cery.

Trądzik o podłożu hormonalnym, który może być wrażliwy na czynniki dietetyczne, często lokalizuje się w:

• dolnej części twarzy – linia żuchwy, broda, okolice ust,
• na plecach i klatce piersiowej – obszary o dużej gęstości gruczołów łojowych.

Dodatkowo można wykonać badania, które pomogą potwierdzić mechanizmy hormonalne i metaboliczne w nasileniu się trądziku, w tym:

• stężenie insuliny i glukozy na czczo (wyliczenie wskaźnika HOMA-IR) – u osób z insulinooporność, nabiał może wywoływać silniejsze reakcje skórne,
• badanie poziomu IGF-1 – choć rzadko zlecane rutynowo, jego wysoki poziom koreluje z ciężkością przebiegu trądziku. Wysoki poziom IGF-1 bezpośrednio stymuluje gruczoły łojowe do produkcji sebum,
• panel alergii pokarmowych (IgE swoiste) – pozwala wykluczyć lub potwierdzić alergię na białka mleka (np. kazeinę, alfa-laktoalbuminę, beta-laktoglobulinę),
• wodorowy test oddechowy – służy do potwierdzenia nietolerancji laktozy (cukru mlecznego), która może powodować zaburzenia mikrobioty jelitowej i wpływać na cerę.

Jeśli trądzik nasila się po nabiale, można sprawdzić, czy współistnieją zaburzenia hormonów płciowych, które dodatkowo pogarszają stan cery. W tym celu we krwi należy oznaczyć:

• testosteron wolny i całkowity, androstendion, DHEA-S -hormony te stymulują produkcję łoju,
• globulinę wiążącą hormony płciowe (SHBG) – jego niski poziom często koreluje z wysokim IGF-1 i trądzikiem,
• prolaktynę – przewlekły stres i nabiał mogą podnosić jej poziom, co również pogarsza stan cery.

Ponadto osoby z trądzikiem często mają niedobory witamin i składników mineralnych, które łagodzą wpływ nabiału na skórę, np.:

• witamina D3 – jej niedobór nasila stan zapalny organizmu,
• cynk i selen – składniki mineralne ważne dla regeneracji skóry i hamowania produkcji sebum.

>> Warto przeczytać nasz artykuł: Trądzik hormonalny, jak go rozpoznać i leczyć? Przyczyny i objawy

Jakie produkty mleczne mogą stanowić problem dla zdrowia skóry?

Nie każdy produkt mleczny wpływa na skórę w ten sam sposób. Nabiał, który może silniej wzmacniać zmiany trądzikowe, to:

• mleko odtłuszczone – paradoksalnie to właśnie mleko o niskiej zawartości tłuszczu (0,5-0%) jest najsilniej powiązane z zaostrzeniem trądziku. Badania sugerują, że usuwanie tłuszczu zmienia stosunek hormonów w mleku i zwiększa biodostępność substancji stymulujących IGF-1. Dodatkowo mleko chude ma wyższy indeks glikemiczny niż pełne, co powoduje szybszy wzrost stężenia glukozy we krwi i tym samym większą produkcję insuliny.
• słodzone produkty mleczne – jogurty owocowe, desery mleczne, kawa typu latte z syropami czy lody łączą dwa czynniki mogące negatywnie wpływać na cerę – nabiał i wysoki indeks glikemiczny. Taka kombinacja prowadzi do szybkiego wyrzutu insuliny, co nasila stany zapalne.

Bezpieczniejszym wyborem są produkty, takie jak:

• kefir, jogurt naturalny – zawierają bakterie probiotyczne (np. Lactobacillus), które mogą łagodzić stan zapalny poprzez oś jelito-skóra,
• tłuste mleko (2-3,2%),
• nabiał kozi i owczy – ma nieco inny skład białkowy i często jest lepiej tolerowany niż krowi,
• masło klarowane (ghee) – zawiera śladowe ilości białek, więc zazwyczaj nie wpływa na cerę,
• sery żółte i długo dojrzewające (np. parmezan) – mają minimalną zawartość laktozy i naturalnych hormonów w porównaniu do świeżego mleka.

Czy ograniczenie produktów mlecznych może zmniejszyć trądzik?

Badania kliniczne wykazują, że odstawienie mleka, u niektórych osób skutkuje wyraźnym wyciszeniem stanów zapalnych. Należy jednak pamiętać, że skóra potrzebuje czasu na regenerację – efekty diety eliminacyjnej są zazwyczaj widoczne po około 4-12 tygodniach.

Jak sobie radzić w sytuacji, gdy nabiał pogarsza stan skóry?

Gdy obserwowane jest pogorszenie stanu skóry na skutek spożywania mleka, należy ograniczyć jego spożycie. Całkowite odstawienie nabiału na miesiąc pozwala skórze przejść pełny cykl regeneracji i obniżyć nadprodukcję sebum. W tym celu należy uważnie czytać etykiety na opakowaniach produktów spożywczych – serwatka lub mleko w proszku często znajdują się w wędlinach, sosach, gotowych daniach i słodyczach. Osoby trenujące i stosujące odżywki białkowe zawierające serwatkę, powinny zastąpić je izolatami białka grochu, ryżu lub konopii.

Wyeliminowane produkty mleczne, należy zastąpić innymi o podobnych walorach odżywczych, w celu uniknięcia niedoborów (głównie wapnia), a także dyskomfortu związanego z brakiem danego produktu. Można stosować:

• napoje roślinne – np. migdałowe, konopne czy sojowe niesłodzone. Należy unikać napoju ryżowego i owsianego w dużych ilościach, ze względu na wysoki indeks glikemiczny,
• roślinne źródła wapnia – sezam, mak, jarmuż, sardynki (z ośćmi), rośliny strączkowe (np. fasola, soja, soczewica),
• wodę mineralną bogatą w wapń,
• jogurty kokosowe lub sojowe z żywymi kulturami bakterii.

• probiotyki – szczepy bakterii, takie jak Lactobacillus rhamnosus SP1 mogą poprawiać stan cery poprzez normalizację sygnałów insulinowych w skórze,
• produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 – np. tłuste ryby morskie, olej lniany i orzechy włoskie. Pomagają one obniżać poziom IGF-1 i działają silnie przeciwzapalnie.

Ponadto, należy ograniczyć cukier i produkty o wysokim indeksie glikemicznym.

Poza stosowaniem odpowiedniej diety, należy pielęgnować skórę odpowiednimi preparatami, np. zawierającymi niacynamid (witaminę B3 – zmniejsza produkcję łoju) czy kwas salicylowy (BHA – pomaga odblokować pory, które zatykały się pod wpływem zaburzeń rogowacenia naskórka).

Zakończenie

Wpływ nabiału na cerę jest procesem złożonym, wynikającym przede wszystkim z jego oddziaływania na szlaki hormonalne i metaboliczne organizmu. Choć dla wielu osób eliminacja mleka może stać się elementem terapii przeciwtrądzikowej, każda decyzja o zmianie nawyków żywieniowych powinna być poprzedzona uważną obserwacją organizmu, a także profesjonalną diagnostyką.

Ważna jest nie tylko rezygnacja z problematycznych produktów, ale także wprowadzenie wartościowych zamienników, bogatych w wapń oraz kwasy tłuszczowe omega-3. Odpowiedni sposób żywienia stanowi istotne wsparcie dla leczenia dermatologicznego, przyspieszając regenerację skóry i zmniejszając ryzyko nawrotów zmian zapalnych.

Piśmiennictwo

1. KhanA. i Chang M.W. The role of nutrition in acne vulgaris and hidradenitis suppurativa. Clin Dermatol, 2022, 40(2), 114-121.
2. Dall’OglioF., NascaM.R., Fiorentin F. i in. Diet and acne: review of the evidence from 2009 to 2020. Int J Dermatol, 2021, 60(6), 672-685
3. Conforti C., Agozzino M., Emendato G. i in. Acne and diet: a review. Int J Dermatol, 2022, 61(8), 930-934,
4. Ryguła I., Pikiewicz W. i Kaminiów K. Impact of Diet and Nutrition in Patients with Acne Vulgaris. Nutrients. 2024,16(10), 1476,
5. González-Mondragón E.A., Ganoza-Granados L.D.C., Toledo-Bahena M.E. i in. Acne and diet: a review of pathogenic mechanisms. Bol Med Hosp Infant Mex, 2022, 79(2), 83-90