Testosteron wolny

Testosteron wolny – więcej informacji o badaniu

Testosteron we krwi występuje w trzech głównych postaciach: jako testosteron wolny (około 1-4% u mężczyzn i 1-2% u kobiet), związany z albuminami (mniej niż 44%) oraz związany z białkiem transportowym SHBG (około 50-55%). Zgodnie z hipotezą wolnych hormonów, to właśnie testosteron wolny najlepiej odzwierciedla biologiczną aktywność tego hormonu w organizmie. Testosteron, choć jest podstawowym męskim hormonem płciowym, występuje również u kobiet w mniejszych ilościach.

Odgrywa on kluczową rolę w wielu procesach fizjologicznych, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. U mężczyzn odpowiada za rozwój i utrzymanie męskich cech płciowych, spermatogenezę (produkcję plemników), płodność, libido, masę mięśniową i kostną, a także wpływa na dystrybucję tkanki tłuszczowej, produkcję czerwonych krwinek, nastrój i poziom energii. U kobiet, mimo niższych stężeń, testosteron również jest ważny dla libido, gęstości kości oraz ogólnego samopoczucia.

Testosteron wolny – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie poziomu testosteronu wolnego jest zalecane w różnych sytuacjach klinicznych, gdy podejrzewane są zaburzenia gospodarki hormonalnej:

• U mężczyzn:
  • w przypadku zaburzeń libido, erekcji lub płodności,
  • przy objawach takich jak przewlekłe zmęczenie, obniżenie nastroju i energii,
  • w przypadku zmniejszonej masy mięśniowej,
  • jest szczególnie istotne u mężczyzn powyżej 45. roku życia, u których naturalnie spada poziom testosteronu, a także u osób z otyłością, chorobami tarczycy, nadciśnieniem, wysokim cholesterolem czy cukrzycą typu 2.
• U kobiet:
  • w przypadku nieregularnych miesiączek lub ich braku,
  • przy trudnościach z zajściem w ciążę lub niepłodnością,
  • jeśli pojawia się nadmierne owłosienie na twarzy i ciele (hirsutyzm) lub łysienie typu męskiego (androgenowe),
  • gdy obserwuje się obniżenie głosu lub zwiększenie masy mięśniowej.
• Niezależnie od płci - badanie testosteronu wolnego jest rekomendowane jako lepszy wykładnik testosteronu biodostępnego w sytuacjach, gdy stężenie białka SHBG jest nieprawidłowe, co może zniekształcać wyniki testosteronu całkowitego.

Testosteron wolny – normy

Interpretacja wyników badania testosteronu wolnego zawsze wymaga konsultacji z lekarzem, który uwzględni objawy pacjenta oraz jego historię medyczną. Normy referencyjne mogą różnić się w zależności od laboratorium, płci i wieku pacjenta. Stężenie testosteronu wolnego jest znacznie wyższe u mężczyzn niż u kobiet. Należy pamiętać, że poziomy testosteronu, zwłaszcza u mężczyzn, mogą spadać z wiekiem.

Testosteron wolny – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Zarówno obniżony, jak i podwyższony poziom testosteronu wolnego może wskazywać na różne stany zdrowotne:

• Obniżony poziom testosteronu wolnego może występować w przypadku:
  • hipogonadyzmu pierwotnego i wtórnego (niedoczynności jąder lub zaburzeń przysadki/podwzgórza),
  • zespołu feminizacji jąder,
  • zespołu Klinefeltera,
  • terapii estrogenowej,
  • starzenia się (szczególnie u mężczyzn),
  • przewlekłych chorób, takich jak otyłość, cukrzyca typu 2, choroby tarczycy,
  • zaburzeń snu, w tym bezsenności.
• Podwyższony poziom testosteronu wolnego może wystąpić w wyniku:
  • wrodzonego lub nabytego przerostu nadnerczy,
  • guza jąder lub nadnerczy,
  • zespołu policystycznych jajników (PCOS) u kobiet,
  • nadczynności tarczycy,
  • obecności guzów jajników wydzielających androgeny,
  • zespołu Cushinga,
  • zaburzeń stężeń białek wiążących i transportujących hormony płciowe (np. niskie stężenie SHBG może zwiększać frakcję wolną testosteronu).

Testosteron wolny – przygotowanie do badania

Prawidłowe przygotowanie do badania jest kluczowe dla uzyskania wiarygodnych wyników:

• Materiał do badania: krew.
• Termin pobrania: ze względu na dobowy rytm wydzielania testosteronu, na pobranie należy zgłosić się rano, najlepiej między godziną 7:00 a 9:00, kiedy stężenie hormonu jest najwyższe.
• Nie trzeba być na czczo.
• Kobiety: w przypadku kobiet, oznaczenie testosteronu wolnego zaleca się wykonywać między 2. a 5. dniem cyklu miesiączkowego lub zgodnie z indywidualnymi zaleceniami lekarza.

Testosteron wolny – co może wpłynąć na wynik

Na poziom testosteronu wolnego i tym samym na wynik badania może wpływać wiele czynników:

• Rytm dobowy - stężenie testosteronu jest najwyższe rano i stopniowo obniża się w ciągu dnia.
• Stres - wysoki poziom stresu może wpływać na poziom hormonów.
• Dieta i styl życia - niewłaściwa dieta, brak aktywności fizycznej, otyłość.
• Sen - niedobór snu lub jego niska jakość mogą zaburzać produkcję testosteronu.
• Aktywność fizyczna - ekstremalny wysiłek fizyczny może tymczasowo wpływać na poziom hormonu.
• Inne hormony - zaburzenia innych hormonów (np. tarczycy, kortyzolu) mogą wpływać na stężenie testosteronu.
• Leki - niektóre leki mogą wpływać na poziom testosteronu lub na stężenie białek transportujących.
• Zmiany poziomu SHBG - bezpośrednio wpływają na proporcje między wolnym a związanym testosteronem.

Dodatkowe przygotowanie