Plamy na rękach: czerwone, brązowe, białe – dlaczego powstają i co oznaczają?

Plamy na rękach mogą być składową obrazu klinicznego wielu schorzeń dermatologicznych. W niektórych przypadkach są jednak wyłącznie zjawiskiem fizjologicznym, niezwiązanym z chorobą. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat plam na rękach.

Spis treści:

1. Jak powstają plamy na rękach?
2. Rodzaje plam na rękach
3. Przyczyny powstawania białych, sinych, czerwonych i brązowych plam na rękach
4. Możliwe objawy towarzyszące plamom na rękach
5. Jak diagnozuje się źródło plam na rękach?
   • Badania laboratoryjne w diagnostyce pochodzenia plam na rękach
6. Plamy na rękach u dzieci i dorosłych: jak sobie z nimi poradzić?
   • Domowe sposoby na plamy na rękach
7. Czy można zapobiec powstawaniu plam na rękach?
8. Białe, brązowe, sine i czerwone plamy na rękach: podsumowanie

Jak powstają plamy na rękach?

Na początku tego akapitu należy wyjaśnić, czym tak właściwie jest plama (z języka łacińskiego macula). Plama w terminologii dermatologicznej to wykwit płaski, który nie jest wyczuwalny palpacyjnie, a więc lekarz nie wyczuwa go w czasie badania (dotykania) skóry pacjenta. Od otaczającej skóry zdrowej plama odróżnia się wyłącznie zabarwieniem (może być jaśniejsza lub ciemniejsza niż skóra zdrowa).

Plamy należą do wykwitów pierwotnych, a to właśnie na ich podstawie klasyfikuje się schorzenia dermatologiczne. Plama może występować pojedynczo, ale na skórze pacjentów można również obserwować liczne plamiste wykwity.

Powstawanie plam na rękach może mieć wiele przyczyn. Wykwity te mogą pojawiać się na skutek działania promieniowanie ultrafioletowego (UV), ale również być efektem reakcji zapalnych zachodzących  w obrębie skóry.

Rodzaje plam na rękach

Plamy na rękach dzieli się ze względu na mechanizm ich powstawania. Wyróżnia się przede wszystkim:

• plamy rumieniowe – powstają na skutek rozszerzania się naczyń krwionośnych w obrębie skóry,
• plamy krwotoczne – powstają na skutek uszkodzenia naczyń krwionośnych i wynaczynienia krwi,
• plamy barwnikowe – do których zalicza się odbarwienia i przebarwienia, te plamy dzieli się dodatkowo na:
  • hiperpigmentacyjne – związane z nadmierną ilością barwnika (a więc melaniny),
  • hipopigmentacyjne – obserwuje się zmniejszoną ilość barwnika,
  • depigmentacyjne – obserwuje się całkowity brak barwnika w obrębie danego obszaru skóry,
  • plamy związane z zewnątrzpochodnym barwnikiem – do tej grupy zalicza się między innymi tatuaże.

>> Zobacz: Przebarwienia skóry. Przyczyny, diagnostyka i terapia

Przyczyny powstawania białych, sinych, czerwonych i brązowych plam na rękach

W tym akapicie zostaną przedstawione najczęstsze przyczyny pojawiania się plam na skórze rąk w zależności od ich zabarwienia. Mianowicie:

• czerwone plamy na rękach – pojawiają się w przebiegu schorzeń zapalnych, w tym na przykład atopowego zapalenia skóry lub reakcji kontaktowych na alergeny, mogą być również skutkiem uszkodzenia naczynia i wynaczynienia krwi,
• niebieskie plamy na rękach – mogą być związane z niedotlenieniem organizmu, taki stan nazywa się wówczas sinicą obwodową, niebieskie plamy mogą również być schodzącą postacią wynaczynienia krwi (a więc potocznie mówiąc siniaka),
• białe plamy na rękach – można je obserwować w przebiegu bielactwa, ale również skurczu naczyń krwionośnych (objaw Raynauda),
• brązowe plamy na rękach – mogą to być na przykład przebarwienia powstające na skutek narażenia na promieniowanie ultrafioletowe, ale również płaskie znamiona barwnikowe (pieprzyki), rzadziej nowotwory skóry, takie zmiany należy ocenić w badaniu dermatoskopowym,
• żółte plamy na rękach – mogą wystąpić na skutek odkładania się barwników żółciowych w obrębie skóry,
• szare i czarne plamy na rękach – mogą wynikać z odkładania się substancji chemicznych w skórze, na przykład rtęci, srebra, czy arsenu.

>> To ważne: Pierwiastki śmierci – kadm, rtęć, ołów

Możliwe objawy towarzyszące plamom na rękach

Plamom na skórze rąk mogą towarzyszyć inne objawy chorobowe. W przebiegu reakcji zapalnych i alergicznych pacjenci często podają obecność uporczywego świądu skóry. Jest to typowe między innymi dla atopowego zapalenia skóry. Ponadto, warto wiedzieć, że w przebiegu wielu schorzeń dermatologicznych plamy występują obok innego rodzaju wykwitów skórnych – na przykład grudek, pęcherzy czy nadżerek.

Objawy dodatkowe zależą od konkretnej przypadłości. Na przykład plamom depigmentacyjnym w przebiegu bielactwa mogą towarzyszyć objawy autoimmunologicznej niedoczynności tarczycy, ponieważ w niektórych przypadkach bielactwo współwystępuje właśnie z tym schorzeniem.

Jak diagnozuje się źródło plam na rękach?

W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu chorobowego i badania przedmiotowego pacjenta. Konieczne jest dokładne badanie skóry, ale i błon śluzowych. W celu znalezienia przyczyny pojawienia się plam na rękach konieczna jest konsultacja dermatologiczna. Lekarz dermatolog może natomiast zlecić dodatkowe badania, w tym wykonanie biopsji skóry i badania histopatologicznego, testy alergiczne czy badania laboratoryjne z krwi.

Badania laboratoryjne w diagnostyce pochodzenia plam na rękach

Jakie badania laboratoryjne mogą być przydatne w diagnostyce plam na rękach? Warto w tym miejscu wspomnieć o takich oznaczeniach jak:

• panel tarczycowy – w tym oznaczenie stężenia TSH, fT3, fT4 i przeciwciał anty-TPO i anty-TG,
• próby wątrobowe,
• parametry krzepnięcia (INR, APTT, PT, fibrynogen),
• stężenie IgE całkowitego i stężenie IgE swoistych,
• stężenie glukozy na czczo,
• morfologia krwi obwodowej wraz z rozmazem,
• stężenie białka CRP.

>> Zobacz: Plamy wątrobowe – czym są, jak wyglądają i czy należy je leczyć?

Plamy na rękach u dzieci i dorosłych: jak sobie z nimi poradzić?

Przyczyn pojawienia się plam na rękach może być naprawdę wiele. W pierwszej kolejności należy udać się na konsultację do lekarza dermatologa, który po przeprowadzeniu wywiadu chorobowego i obejrzeniu zmian skórnych zadecyduje o dalszym postępowaniu.

Część plam na rękach może nie wymagać podejmowania diagnostyki i leczenia. Przykładem są tutaj płaskie, łagodne znamiona barwnikowe. Jeżeli plamy na rękach są związane ze schorzeniami zapalnymi (na przykład atopowym zapaleniem skóry), konieczne będzie zastosowanie odpowiedniego leczenia. Specjalista może zalecić preparaty zewnętrzne (kremy, maści, emolienty), ale i leczenie doustne w zależności od nasilenia dolegliwości.

Domowe sposoby na plamy na rękach

W warunkach domowych warto skupić się na delikatnej pielęgnacji z wykorzystaniem emolientów, a więc specjalistycznych produktów dermokosmetycznych, które wspierają barierę naskórkową i regenerację skóry. Warto unikać narażenia na środki czyszczące i detergenty (na przykład podczas sprzątania). Jeżeli plamy na skórze utrzymują się i są związane z dodatkowymi symptomami – niezbędna jest wizyta w gabinecie dermatologa.

>> Sprawdź: Sucha skóra cz. 1. Postawienie prawidłowej diagnozy – problem interdyscyplinarny

Czy można zapobiec powstawaniu plam na rękach?

To zależy od przyczyny pojawienia się dolegliwości. Przebarwieniom posłonecznym można zapobiegać poprzez zmniejszenie ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe i stosowanie kremów z filtrem, najlepiej SPF 50. Jeżeli czerwone plamy na rękach są związane z narażeniem na alergeny (detergenty, metale, składniki kosmetyków), to należy unikać kontaktu z danym alergenem. Najlepiej jednak wykonać naskórkowe testy płatkowe, by potwierdzić alergię na dany czynnik. Ponadto, niezwykle ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarskich.

Białe, brązowe, sine i czerwone plamy na rękach: podsumowanie

• Plamy to płaskie wykwity, które różnią się od otaczającej skóry wyłącznie zabarwieniem.
• Plamy mogą być zjawiskiem fizjologicznym (płaskie znamiona, a więc tak zwane pieprzyki), ale mogą również świadczyć o pewnych schorzeniach (na przykład bielactwo czy alergiczne kontaktowe zapalenie skóry).
• Niektóre rodzaje plam mogą być związane ze schorzeniami natury internistycznej (bielactwo może współwystępować z autoimmunologicznych zapaleniem tarczycy).
• W przypadku pojawienia się plam na skórze rąk warto udać się na konsultację do lekarza dermatologa.

Bibliografia

1. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
2. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
3. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022.