Pakiet tarczycowy podstawowy – więcej informacji
Tarczyca jest niewielkim gruczołem produkującym hormony mające istotny wpływ na przemianę materii i regulację metabolizmu. Dzięki temu odgrywa również ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, sercowo-naczyniowego, pokarmowego. Jest istotna dla utrzymania właściwej masy ciała i prawidłowego przebiegu cyklu miesiączkowego u kobiet.
Pakiet tarczycowy podstawowy pozwala na ocenę czynności tarczycy, identyfikując zarówno nadczynność, jak i niedoczynność. Dzięki oznaczeniu poziomu przeciwciał daje wstępną informację, czy ewentualne zaburzenia funkcji tarczycy nie są spowodowane przez chorobę autoimmunologiczną, jak choroba Hashimoto.
Pakiet tarczycowy podstawowy – jakie badania zawiera pakiet?
W skład Pakietu tarczycowego podstawowego wchodzą następujące badania:
- TSH (tyreotropina) - hormon tyreotropowy TSH, produkowany przez przysadkę mózgową, jest podstawowym badaniem przesiewowym funkcji tarczycy. Jego poziom może wskazywać na niedoczynność lub nadczynność tarczycy.
- fT4 (wolna tyroksyna) - wolna tyroksyna fT4 to jedna z dwóch głównych - obok fT3 - hormonów tarczycy. Ocena jej stężenia odzwierciedla ilość wolnej tyroksyny w organizmie i – obok TSH – jest drugim głównym badaniem przesiewowym w kierunku zaburzeń pracy tarczycy.
- ATPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej) - przeciwciała anty-TPO to markery autoimmunologiczne, których podwyższony poziom świadczy o obecności autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, jaką jest choroba Hashimoto. Jest to coraz powszechniejszy problem zdrowotny, a wykrycie tych przeciwciał pozwala na wczesne rozpoczęcie monitorowania i leczenia.
Pakiet tarczycowy podstawowy – kto i kiedy powinien wykonać pakiet badań?
Pakiet tarczycowy podstawowy może być zestawem badań wykonywanym w celach profilaktycznych, a także u osób z objawami chorób tarczycy i monitorujących leczenie.
Pakiet tarczycowy podstawowy, w celach profilaktycznych, przeznaczony jest:
- dla pacjentów, których krewni pierwszego stopnia – rodzice, rodzeństwo - chorują na choroby tarczycy. Są to osoby obciążone zwiększonym ryzykiem zachorowania na tego typu schorzenia;
- dla osób ze chorobami autoimmunologicznymi, np. cukrzyca typu 1, celiakia, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, przewlekłe zapalenie wątroby. Są to również osoby bardziej narażone na rozwój autoimmunologicznych chorób tarczycy.
- dla osób w wieku > 50 r.ż. - ryzyko wystąpienia zaburzeń tarczycy wzrasta z wiekiem, dlatego profilaktyczne badania są szczególnie wskazane w tej grupie wiekowej.
Pakiet odpowiedni jest również dla osób z objawami sugerującymi zaburzenia tarczycy, które mogą obserwować w przypadku:
- nadczynności tarczycy - utratę masy ciała, pomimo prawidłowego lub zwiększonego łaknienia, drażliwość, niepokój, uczucie gorąca, odczuwanie wzmożonego pragnienia, objawy ze strony przewodu pokarmowego – biegunki, zaburzenia cyklu miesiączkowego;
- niedoczynności tarczycy - przyrost masy ciała, pomimo zmniejszonego apetytu, ciągłą senność i zmęczenie, uczucie zimna, suchą skóra, wypadające i matowe włosy, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego – zaparcia, problemy z cyklem miesiączkowym.
Pacjenci monitorujący leczenie - pakiet jest również odpowiedni dla osób, które już leczą autoimmunologiczne choroby tarczycy i wymagają regularnego monitorowania.
Pakiet tarczycowy podstawowy – możliwe, wybrane przyczyny odchyleń od normy
Poziom TSH – odchylenia
- wysokie TSH – niedoczynność tarczycy (np. w przebiegu Hashimoto)
- niskie TSH – nadczynność tarczycy (np. w przebiegu Graves-Basedowa).
Poziom fT4 – odchylenia
- wysokie - jawna nadczynność tarczycy (np. w przebiegu GB), nadmiar lewotyroksyny
- niskie fT4 - jawna niedoczynność tarczycy (Hashimoto, pooperacyjna, poporodowa) niedoczynność przysadki, w przebiegu anoreksji
Poziom aTPO – odchylenia
- niewielkie podwyższenie – często nie ma znaczenia klinicznego, zwłaszcza u osób > 50 r.ż, może być stanem do obserwacji
- umiarkowane podwyższenie – typowe dla choroby Hashimoto
- silnie podwyższony poziom aTPO – również Hashimoto lub choroba Graves-Basedowa
Sugerowane przyczyny odchyleń od normy kilku parametrów – diagnostyka różnicowa
- aTPO ↑ + TSH ↑ + fT4 ↓ - jawna niedoczynność tarczycy w przebiegu Hashimoto
- aTPO ↑ + TSH ↑ + fT4 N - subkliniczna niedoczynność tarczycy w Hashimoto
- aTPO ↑ + TSH ↓ + fT4 ↑ - jawna nadczynność tarczycy w przebiegu choroby Graves-Basedowa
- aTPO ↑ + TSH ↓ + fT4 N - subkliniczna nadczynność tarczycy
- aTPO ↑ + TSH N + fT4 N – eutyreoza (wyrównana czynność tarczycy) w przebiegu Hashimoto
- aTPO N + TSH ↑ + fT4 ↓ - jawna, nieautoimmunologiczna niedoczynność tarczycy
- aTPO ↑ + TSH ↓ + fT4 ↑ - jawna, nieautoimmunologiczna nadczynność tarczycy
Pakiet tarczycowy podstawowy – przygotowanie do badania
Właściwe przygotowanie do pobrania krwi jest kluczowe dla uzyskania wiarygodnych wyników:
- Odpoczynek - przed pobraniem krwi postaraj się odpocząć przez około 15 minut. Unikaj intensywnego wysiłku fizycznego bezpośrednio przed badaniem.
- Pora dnia - udaj się na pobranie w godzinach porannych. Stężenie niektórych hormonów może zmieniać się w ciągu dnia.
- Nawodnienie - na około 30 minut przed pobraniem wypij szklankę wody (około 250 ml). Pomoże to w łatwiejszym pobraniu krwi.
- Na czczo - badanie powinno być wykonane po całonocnym wypoczynku. Nie ma ścisłej konieczności bycia na czczo, jednak zaleca się unikanie obfitych posiłków bezpośrednio przed pobraniem.
Pakiet tarczycowy podstawowy – co może wpłynąć na wynik?
Na wyniki badań tarczycy mogą wpływać różne czynniki, dlatego ważne jest ścisłe przestrzeganie zaleceń dotyczących przygotowania. Pomimo starannego przygotowania, pewne aspekty mogą mieć wpływ na ostateczny rezultat:
- Przyjmowane leki - niektóre leki (np. hormonalne, kardiologiczne) mogą wpływać na stężenie hormonów tarczycy. Należy poinformować lekarza o wszystkich zażywanych medykamentach.
- Suplementy diety - nadmierne spożycie suplementów zawierających biotynę może zafałszować wyniki niektórych testów tarczycowych.
- Stres i wysiłek fizyczny - intensywny stres czy duży wysiłek fizyczny tuż przed badaniem mogą nieznacznie wpłynąć na parametry hormonalne.
- Ciąża - ciąża znacząco wpływa na gospodarkę hormonalną organizmu, w tym na pracę tarczycy, co powinno być uwzględnione przy interpretacji wyników.
Wszelkie odchylenia od normy powinny być zawsze konsultowane z lekarzem, który na podstawie pełnego obrazu klinicznego i historii medycznej pacjenta zinterpretuje wyniki i zdecyduje o dalszych krokach.