Bilharcjoza to zakaźna choroba pasożytnicza wywoływana przez przywry z rodzaju Schistosoma. Do zakażenia może dojść w trakcie przebywania w zbiornikach wodnych na terenach endemicznego występowania tych pasożytów.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> Co to jest schistosomatoza i jakie daje objawy? >> Jak można zarazić się przywrą z rodzaju Schistosoma? >> Jak rozpoznaje się schistosomatozę? >> Jakie odchylenia w badaniach laboratoryjnych odnotowuje się w przebiegu bilharcjozy? >> Na czym polega leczenie schistosomatozy? |
Spis treści:
- Schistosomatoza: co to za choroba?
- Jak często i gdzie występuje schistosomatoza?
- Jakie są przyczyny bilharcjozy?
- Schistosomatoza: objawy i etapy zakażenia pasożytniczego
- Jakie na schistosomatozę badanie wykonać? Diagnostyka bilharcjozy
- Jak przebiega leczenie schistosomatozy?
- Profilaktyka schistosomatozy
- FAQ: najczęstsze pytania o schistosomatozę
Schistosomatoza: co to za choroba?
Schistosomatoza to schorzenie pasożytnicze, zaliczane do robaczyc, za które odpowiadają przywry z rodzaju Schistosoma, bytujące w naczyniach żylnych i tkankach człowieka.
Źródłem zakażenia przywrami Schistosoma są ludzie, ale też zwierzęta, takie jak psy, bydło, gryzonie, czy konie. Jaja wydalane przez zarażonych ludzi i zwierzęta (wraz z kałem i moczem) dostają się do wody, gdzie zarażają dane gatunki ślimaków i przekształcają się w ich organizmach w kolejne stadia, w tym larwy, nazywane cerkariami. Larwy te mogą wnikać do organizmu zwierząt i człowieka przez skórę na przykład w trakcie kąpieli w zbiornikach wodnych.
Schistosomatoza oznaczana jest w klasyfikacji ICD-10 kodem B65.
Jak często i gdzie występuje schistosomatoza?
Schistosomatoza występuje typowo w krajach tropikalnych i subtropikalnych – w Azji Południowo-Wschodniej, Afryce, w obrębie Ameryki Południowej i na Bliskim Wschodzie. Bilharcjoza pojawia się również w krajach karaibskich.
Dane statystyczne donoszą, że na bilharcjozę cierpi nawet 200 milionów osób na świecie, z czego 85% przypadków odnotowuje się w Afryce. Przypadki schistosomatozy występują sporadycznie również w Europie (na przykład na Korsyce). Zachorowania na bilharcjozę są diagnozowane typowo po powrocie z krajów bytowania przywry z rodzaju Schistosoma.
>> Zobacz: Przywry – objawy, rodzaje i przyczyny rozwoju. Jak pozbyć się przywry z organizmu?
Jakie są przyczyny bilharcjozy?
Jak już wspomniano, bilharcjozę wywołują przywry z rodzaju Schistosoma, których larwy bytują w słodkich wodach w rejonach tropikalnych. Larwy te wnikają przez skórę do naczyń włosowatych (po wniknięciu do organizmu człowieka lub zwierzęcia przekształcają się w kolejną postać cyklu rozwojowego – a dokładniej w schistosomule), a z krwią dostają się do narządów wewnętrznych, w tym wątroby, nerek czy pęcherza moczowego. W obrębie tych narządów postaci pośrednie dojrzewają do postaci dojrzałej. Następnie postaci dojrzałe zdolne są do wytwarzania jaj, które uwalniane są wraz z moczem lub kałem zakażonego pacjenta.
Schistosomatoza: objawy i etapy zakażenia pasożytniczego
Początkowym objawem związanym z zakażeniem schistosomatozą są zmiany skórne, pojawiające się w miejscu wniknięcia larwy (cerkarii). Są to typowo zmiany rumieniowe (zaczerwienienie skóry), ale i pokrzywkowe (związane z obrzękiem).
Zakażenie przywrami z rodzaju Schistosoma przebiega w dwóch etapach. Pierwszy z nich ma miejsce po około kilku tygodniach od zakażenia i jest określany mianem gorączki Katayama. Jest tak zwana faza ostra schistosomatozy, która manifestuje się takimi symptomami jak:
- gorączka,
- bóle głowy, bóle stawów i mięśni,
- kaszel,
- objawy ze strony przewodu pokarmowego w tym: ból brzucha, biegunka, niekiedy wymioty i mdłości,
- objawy skórne takie jak: pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy.
Choroba może przejść w postać przewlekłą, która objawia się przede wszystkim:
- zajęciem układu pokarmowego i wątroby – pojawia się wówczas przewlekły i nawrotowy ból brzucha, powiększenie wątroby i śledziony, krwawienie z przewodu pokarmowego, a także symptomy nadciśnienia wrotnego,
- zajęciem układu moczowego i nerek – pojawiają się nawracające zapalenia cewki moczowej i pęcherza moczowego, krwiomocz, bóle w podbrzuszu, częstomocz i kłębuszkowe zapalenie nerek prowadzące w niektórych sytuacjach klinicznych nawet do niewydolności nerek,
- objawy neurologiczne – dorosłe osobniki i jaja przywry mogą przenikać do ośrodkowego układu nerwowego i być przyczyną porażeń oraz uszkodzeń ogniskowych.
Nieleczona bilharcjoza może wiązać się z występowaniem poważnych powikłań, w tym przede wszystkim:
- krwawienia z żylaków przełyku,
- niewydolności nerek,
- uszkodzenia i marskości wątroby,
- raka pęcherza moczowego,
- zaburzeń widzenia.
>> Zobacz: Mroczki przed oczami – o czym świadczą? Przyczyny i objawy
Jakie na schistosomatozę badanie wykonać? Diagnostyka bilharcjozy
Podstawą diagnostyki schistosomatozy są badania mikroskopowe kału lub osadu moczu. W badanym materiale poszukuje się jaj pasożyta. Inne procedury wykorzystywane w diagnostyce tego schorzenia to:
- badania serologiczne (oznaczanie przeciwciał we krwi) – z wykorzystaniem metod immunoenzymatycznych czy radioimmunologicznych; są one wykorzystywane u pacjentów, u których badanie mikroskopowe jest ujemne, a nadal podejrzewa się zakażenie; badania serologiczne są dodatnie po około 6-12 tygodniach od zakażenia.
- poszukiwanie antygenów – badanie te wykorzystywane są jako badania przesiewowe lub jako ocena skuteczności leczenia; polegają na poszukiwaniu antygenów przywr w moczu lub w kale.
Jakie inne odchylenia laboratoryjne można stwierdzić w przebiegu schistosomatozy? Należy w tym miejscu wymienić przede wszystkim:
- eozynofilię – a więc podwyższoną liczbę eozynofili w morfologii krwi obwodowej,
- niedokrwistość – czyli obniżone stężenie hemoglobiny we krwi,
- małopłytkowość – obniżoną liczbę płytek krwi,
- wzrost stężenia enzymów wątrobowych,
- odchylenia w badaniu osadu moczu – w tym krwinkomocz i leukocyturia.
Nieprawidłowości można spodziewać się również w wynikach badań obrazowych takich, jak ultrasonografia jamy brzusznej (USG), tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MR). Obserwuje się między innymi:
- zwłóknienia i zwapnienia w ścianach pęcherza moczowego,
- polipy w obrębie pęcherza moczowego,
- zwężenie cewki moczowej,
- wodonercze.
>> Przeczytaj: Choroby nerek – objawy, przyczyny i diagnostyka chorób nerek
Z czym można pomylić schistosomatozę?
Bilharcjozę powinno różnicować się z innymi schorzeniami, nie tylko zakaźnymi. W tym miejscu należy wymienić takie jednostki chorobowe jak:
- dur brzuszny,
- bruceloza,
- leptospiroza,
- malaria,
- zakażenie układu moczowego,
- przewlekłe zapalenie trzustki,
- leiszmanioza,
- talasemia,
- zapalenie wyrostka robaczkowego.
Jak przebiega leczenie schistosomatozy?
W terapii schistosomatozy stosuje się przede wszystkim prazykwantel, zaliczany do leków przeciwpasożytniczych. Substancja ta jest najskuteczniejsza wobec dojrzałych postaci przywry. Stosuje się ją również w leczeniu tasiemczyc. Jest to lek doustny. Leczenie powtarza się zazwyczaj po 2-4 tygodniach od przyjęcia pierwszej dawki preparatu.
Po leczeniu konieczne jest wykonanie badania antygenowego, na przykład z kału lub moczu, celem oceny skuteczności terapii. W leczeniu objawowym stosuje się głównie glikokortykosteroidy, które wykazują działanie przeciwzapalne. Najczęściej wybiera się w tym celu prednizon.
Profilaktyka schistosomatozy
Zasady, do których warto się zastosować celem uniknięcia zachorowania na schistosomatozę to przede wszystkim:
- unikanie kąpieli w zbiornikach wodnych na terenach endemicznego występowania przywr z rodzaju Schistosoma,
- niespożywanie wody wodociągowej na terenach endemicznego występowania Schistosoma,
- stosowanie specjalnych repelentów utrudniających wnikanie cerkarii przez skórę.
>> Sprawdź: Kąpieliska i baseny – bądźmy świadomi, ograniczajmy możliwość zakażeń
FAQ: najczęstsze pytania o schistosomatozę
Schistosomatoza rodzi wśród pacjentów podróżujących w rejony jej występowania liczne pytania. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze z nich.
Jest to zdecydowanie kontynent afrykański, a dokładniej Afryka Subsaharyjska. Kraje, gdzie najczęściej odnotowuje się bilharcjozę to Nigeria, Mozambik, Tanzania i Ghana.
Zarówno schistosomatozan jak i tasiemczyca to schorzenia pasożytnicze, ale są one wywoływane przez inne rodzaje pasożytów. Za schistosomatozę odpowiadają przywry z rodzaju Schistosoma, z kolei tasiemczycę wywołują tasiemce z rodzaju Taenia.
Tak, schistosomatoza może objawiać się zmianami skórnymi. W jej przebiegu mogą pojawić się zmiany rumieniowe w miejscu wniknięcia larwy przywry. Ponadto, w trakcie choroby mogą występować zmiany pokrzywkowe i obrzęk naczynioruchowy.
Schistosomatoza to choroba pasożytnicza, którą wywołują przywry z rodzaju Schistosoma. Bilharcjoza występuje głównie na obszarach tropikalnych i subtropikalnych, a jej przebieg dzieli się na fazę ostrą i przewlekłą. W przebiegu schistosomatozy obserwuje się zajęcie wielu układów i narządów organizmu. W diagnostyce wykorzystuje się zarówno badania mikroskopowe, jak i antygenowe i serologiczne. W terapii bilharcjozy zastosowanie znajdują leki przeciwpasożytnicze oraz przeciwzapalne.
Bibliografia
- A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
- A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
- J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005.
