Uchyłek Meckela to wrodzona anomalia w jelicie cienkim, która przez lata może nie dawać żadnych objawów. Gdy jednak dochodzi do powikłań, może powodować silny ból brzucha, krwawienia lub niedrożność jelit. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłek Meckela, jakie są metody diagnostyki i kiedy konieczne jest leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> uchyłek Meckela to wrodzone uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które u większości osób nie powoduje objawów, ale może prowadzić do komplikacji, >> objawy (ból brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedrożność jelit), najczęściej pojawiają się u dzieci i młodych dorosłych, >> do najgroźniejszych powikłań należą zapalenie uchyłka, perforacja oraz niedrożność jelit, >> aby potwierdzić obecność uchyłka Meckela, konieczne są badania obrazowe, >> leczenie polega na chirurgicznym usunięciu uchyłka, a decyzja o resekcji zależy m.in. od wieku pacjenta, długości uchyłka i obecności tkanki ektopowej. |
Spis treści:
- Czym jest uchyłek Meckela?
- Występowanie (epidemiologia) uchyłku Meckela
- Przyczyny występowania uchyłku Meckela
- Uchyłek Meckela: objawy chorobowe związane z uchyłkiem jelita krętego
- Diagnostyka uchyłku Mechela: jak lekarz stawia rozpoznanie?
- Uchyłek Meckela: leczenie przypadłości
- Uchyłek Meckela: powikłania nieleczonego uchyłku jelita
- Uchyłek jelita krętego: najczęstsze pytania (FAQ)
- Uchyłek Meckela: zakończenie
Czym jest uchyłek Meckela?
Uchyłek Meckela (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem Q43.0) to niewielkie uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które powstaje w życiu płodowym i stanowi pozostałość po przewodzie żółtkowo-jelitowym.
Uchyłek to struktura odchodząca od światła jelita, najczęściej o ślepym zakończeniu, która nie pełni funkcji czynnych w układzie pokarmowym. W przypadku uchyłka Meckela mówimy o tzw. uchyłku prawdziwym. Oznacza to, że zbudowany jest ze wszystkich warstw ściany jelita.
Zazwyczaj znajduje się na przeciwkrezkowej stronie jelita krętego, w odległości 40-60 cm od zastawki krętniczo-kątniczej, a jego typowe wymiary to około 2-5 cm długości i 1-2 cm średnicy.
Występowanie (epidemiologia) uchyłku Meckela
Uchyłek Meckela jest najczęstszą wrodzoną anomalią przewodu pokarmowego, występująca u 0,3-4% populacji. Zmiana ta częściej występuje u mężczyzn, nawet dwukrotnie częściej niż u kobiet.
| Warto wiedzieć: Uchyłek Meckela bywa opisywany za pomocą tzw. reguły dwójek: występuje u około 2% populacji, jest dwukrotnie częstszy u mężczyzn, ma długość około 2 cali (ok. 5 cm) i zwykle zlokalizowany jest około 2 stopy (ok. 60 cm) od zastawki krętniczo‑kątniczej. |
Czynniki ryzyka wystąpienia uchyłku Meckela
Uchyłek Meckela jest wadą rozwojową powstającą w życiu płodowym. Nie zidentyfikowano jednoznacznych czynników ryzyka jego wystąpienia. Może jednak częściej występować u osób z innymi wadami wrodzonymi, zwłaszcza układu pokarmowego, nerwowego i sercowo-naczyniowego.
Przyczyny występowania uchyłku Meckela
Przyczyną uchyłku Meckela jest przetrwanie części przewodu żółtkowo-jelitowego – struktury, która w życiu płodowym łączy jelito z pęcherzykiem żółtkowym i zwykle zanika między 5. a 7. tygodniem ciąży. W efekcie może powstać ślepo zakończone uwypuklenie jelita krętego, czyli uchyłek Meckela.
Uchyłek Meckela: objawy chorobowe związane z uchyłkiem jelita krętego
U większości osób uchyłek Meckela nie powoduje żadnych dolegliwości i pozostaje niewykryty przez całe życie. Objawy występują u około 4-6% pacjentów i zwykle są związane z powikłaniami. Najczęściej pojawiają się przed 10. rokiem życia, ale mogą wystąpić również u dorosłych.
Zapalenie uchyłka Meckela
Zapalenie uchyłka (tzw. Meckelitis) może wystąpić w wyniku zatkania jego ujścia przez treść jelitową, kamień kałowy, a rzadziej zmianę nowotworową. Stan ten przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Objawy obejmują:
- ból w dolnej części brzucha (najczęściej po prawej stronie),
- gorączkę,
- nudności, wymioty,
- tkliwość uciskową brzucha oraz cechy podrażnienia otrzewnej.
W przypadku progresji zapalenia może dojść do perforacji uchyłka i rozwoju zapalenia otrzewnej, wymagającego pilnej interwencji chirurgicznej.
Niedrożność jelit przy uchyłku jelita krętego
U dorosłych uchyłek Meckela częściej prowadzi do niedrożności mechanicznej jelit. Może do niej dojść poprzez:
- wsunięcie się fragmentu jelita w jego inny odcinek i zablokowanie jego drożności (wgłobienie),
- skręcenie jelita wokół pasma tkanki łącznej,
- występowanie zrostów powstałych po wcześniejszych stanach zapalnych uchyłka,
- uciskanie i zwężenie światła jelita przez powiększony lub objęty stanem zapalnym uchyłek.
Objawy niedrożności jelit obejmują:
- wzdęcia, rozdęcie brzucha,
- ból o charakterze kolkowym,
- nudności, wymioty,
- zatrzymanie gazów i stolca.
>> Przeczytaj: Niedrożność jelit – objawy, przyczyny i leczenie
Owrzodzenia i krwawienia z uchyłku Meckela
Krwawienie z uchyłka Meckela jest najczęstszym powikłaniem u dzieci. Zazwyczaj spowodowane jest obecnością ektopowej błony śluzowej żołądka w uchyłku, która wydziela kwas solny i prowadzi do powstania owrzodzeń w przylegającym jelicie.
Do typowych objawów należą:
- u dzieci: obecność świeżej, czerwonej krwi w stolcu, najczęściej bez bólu,
- u dorosłych: melena (smoliste stolce) lub objawy przewlekłej utraty krwi (niedokrwistości).
Rzadziej źródłem krwawienia bywa ektopowa tkanka trzustkowa lub zmiana nowotworowa w uchyłku.
Diagnostyka uchyłku Mechela: jak lekarz stawia rozpoznanie?
W postępowaniu diagnostycznym lekarz bierze pod uwagę wiek pacjenta, charakter objawów oraz wyniki badań dodatkowych. W diagnostyce stosuje się:
- Badania obrazowe:
- Scyntygrafia z technetem-99m: wykrywa ektopową śluzówkę żołądka w uchyłku,
- TK jamy brzusznej z kontrastem: przy podejrzeniu niedrożności, zapalenia lub perforacji,
- Endoskopia kapsułkowa lub enteroskopia dwubalonowa: w przypadku przewlekłego, trudnego do zlokalizowania krwawienia.
- Badania laboratoryjne:
- Morfologia krwi: może ujawnić niedokrwistość (spadek hemoglobiny, hematokrytu),
- Poziomy ferrytyny, żelaza: pomocne w ocenie niedokrwistości z niedoboru żelaza,
- CRP, poziom leukocytów: wskaźniki stanu zapalnego.
U wielu pacjentów uchyłek Meckela rozpoznawany jest dopiero podczas zabiegu operacyjnego, najczęściej wykonywanego z powodu ostrego bólu brzucha lub podejrzenia zapalenia wyrostka robaczkowego, ponieważ objawy obu schorzeń mogą być bardzo podobne.
Uchyłek Meckela: leczenie przypadłości
Leczenie uchyłka Meckela zależy od jego przebiegu klinicznego. W przypadku wystąpienia objawów lub powikłań (krwawienia, zapalenia, niedrożności, perforacji), konieczne jest leczenie chirurgiczne:
- proste wycięcie uchyłka (divertikulektomia): wycięcie samego uchyłka,
- resekcja odcinkowa jelita: usunięcie fragmentu jelita cienkiego z uchyłkiem i zespolenie końców jelita. Wybierana, gdy uchyłek ma szeroką podstawę, zawiera zmianę nowotworową, ektopową tkankę lub gdy doszło do martwicy.
W przypadku wykrycia uchyłka Meckela podczas operacji wykonywanej z innego powodu decyzja o jego usunięciu zależy od wieku pacjenta, płci oraz cech anatomicznych uchyłka.
Zazwyczaj zaleca się profilaktyczne usunięcie u dzieci i młodych dorosłych, zwłaszcza mężczyzn, oraz w przypadku uchyłków dłuższych niż 2 cm, zawierających tkankę ektopową lub połączonych pasmem łącznotkankowym z pępkiem.
>> Przeczytaj: Zespół krótkiego jelita: przyczyny, objawy, leczenie i dieta
Znaczenie diety i stylu życia przy uchyłku jelita krętego
Uchyłek Meckela to wada wrodzona, niezależna od diety czy stylu życia. Nie ma dowodów, że sposób odżywiania wpływa na ryzyko jego powikłań.
Po leczeniu operacyjnym uchyłka zaleca się dietę lekkostrawną z ograniczeniem produktów wzdymających, ostrych przypraw i tłuszczów zwierzęcych. W dalszym okresie warto dbać o regularność posiłków, odpowiednią ilość błonnika, nawodnienie i unikanie zaparć, by wspierać prawidłową pracę jelit.
Uchyłek Meckela: powikłania nieleczonego uchyłku jelita
Nieleczony, objawowy uchyłek może prowadzić do:
- krwawienia z przewodu pokarmowego,
- zapalenia i perforacji,
- mechanicznej niedrożności jelit (np. wskutek wgłobienia lub skrętu),
- rzadziej: nowotworu (rakowiak, GIST, gruczolakorak).
Ryzyko powikłań jest wyższe u młodszych pacjentów, szczególnie mężczyzn oraz przy obecności tkanki ektopowej w uchyłku.
Uchyłek jelita krętego: najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłka Meckela.
To wrodzone uwypuklenie ściany jelita cienkiego, będące pozostałością przewodu żółtkowo-jelitowego. Może zawierać tkanki typowe dla innych narządów, np. żołądka lub trzustki.
Ból najczęściej pojawia się w dolnej części brzucha, zwykle po prawej stronie.
Najczęstszy objaw to bezbolesne krwawienie z odbytu, często w postaci krwistych stolców. Rzadziej występują bóle brzucha, objawy zapalenia lub niedrożności jelit.
Uchyłek Meckela: zakończenie
Uchyłek Meckela to najczęstsza wada wrodzona przewodu pokarmowego, która u większości osób nie powoduje dolegliwości, ale w niektórych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka w przypadku krwawień, bólu brzucha czy objawów niedrożności jelit.
Jeśli doświadczasz nawracających dolegliwości ze strony jamy brzusznej o niejasnym pochodzeniu, skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania. Wczesna diagnoza może zapobiec groźnym następstwom i pozwolić na skuteczne leczenie.
Bibliografia
- Eder P., Szczepanek M., Bartnik W. Uchyłki jelita grubego. W: Medycyna Praktyczna. Interna. Mały podręcznik: Choroby przewodu pokarmowego. Kraków: Medycyna Praktyczna.
- Javid P.J., Pauli E.M. Meckel’s diverticulum. W: UpToDate. Red. Soybel D.I., Heyman M.B.
- Sagar J., Kumar V., Shah D.K. Meckel’s diverticulum: a systematic review. J R Soc Med 2006; 99:501–505.
- Wroński K., Bocian R., Tenderenda M. Chirurgiczne leczenie zapalenia uchyłka Meckela – opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. Nowa Medycyna 2012; 3:80–83.
