Czerniak aparatu paznokciowego to rzadkie, choć poważne schorzenie onkologiczne, które wymaga podjęcia leczenia na wczesnym etapie. Choć czerniak kojarzy nam się z ciemnym zabarwieniem w obrębie paznokcia, to nie zawsze choroba ta wiąże się z tego rodzaju objawami. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat czerniaka podpaznokciowego.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> Jak wygląda czerniak aparatu paznokciowego i jakie są jego cechy charakterystyczne? >> Jak wygląda diagnostyka i leczenie czerniaka paznokcia? >> Z jakim rokowaniem wiąże się czerniak podpaznokciowy? >> Jakie procedury są pomocne we wczesnej diagnozie tego schorzenia? |
Spis treści:
- Czerniak paznokcia: co to za choroba?
- Jak wygląda czerniak pod paznokciem?
- Czerniak pod paznokciem: przyczyny nowotworu
- Czerniak podpaznokciowy: objawy
- Z czym można pomylić czerniaka paznokcia u nogi lub ręki?
- Jak diagnozuje się czerniaka pod paznokciem?
- Jak leczy się czerniaka pod paznokciem?
- Profilaktyka czerniaka pod paznokciem
- Czerniak paznokcia: najczęstsze pytania (FAQ)
Czerniak paznokcia: co to za choroba?
Czerniak aparatu paznokciowego to złośliwe schorzenie nowotworowe zaliczane do grupy czerniaków akralnych, a więc czerniaków zlokalizowanych w obrębie skóry dłoni, stóp oraz właśnie w obrębie aparatu paznokciowego. Schorzenie to oznaczane jest w klasyfikacji ICD-0 kodem C43. Czerniak paznokcia to potoczne sformułowanie, które bywa często używane przez pacjentów. Jednak w celu lepszego zrozumienia omawianych zagadnień będzie ono pojawiać się również w tym artykule.
| To ważne: Najważniejsze dwa elementy paznokcia, o których warto wspomnieć, to macierz i łożysko. Macierz paznokcia jest ukryta pod wałem paznokciowym w części przyśrodkowej płytki i jest to struktura odpowiedzialna za wzrost paznokcia (to tutaj znajdują się komórki zdolne do podziałów). Z kolei łożysko to struktura warunkująca przyleganie płytki paznokciowej do niżej położonych tkanek. |
Czerniak aparatu paznokciowego to nowotwór złośliwy, wywodzący się z melanocytów macierzy lub z łożyska paznokcia. Melanocyty to komórki produkujące melaninę, a więc naturalny barwnik, który znajduje się m. in. w skórze czy włosach.
Jak często występuje czerniak paznokcia?
Czerniak aparatu paznokciowego to rzadko występujący nowotwór złośliwy. Szacuje się, że czerniaki te stanowią około 2% wszystkich czerniaków w populacji kaukaskiej. Schorzenie to jest najczęściej rozpoznawane u pacjentów w średnim i podeszłym wieku, bardzo rzadko występuje u dzieci. Jest diagnozowany z podobną częstością u obu płci.
Czerniak paznokcia jest zdecydowanie częstszy u Azjatów i Afroamerykanów (ogólnie u pacjentów z wyższym fototypem skóry). Jak pokazują dane epidemiologiczne, u Azjatów czerniak paznokcia stanowi aż 20-30% wszystkich czerniaków akralnych.
>> Przeczytaj: Czerniak a pieprzyk – czym się różnią i jak je rozpoznać?
Jak wygląda czerniak pod paznokciem?
Czerniak aparatu paznokciowego pojawia się najczęściej w obrębie płytki paznokciowej palucha, choć może oczywiście wystąpić w obrębie każdej z płytek paznokciowych. Klasyczny czerniak paznokcia manifestuje się podłużnym pasmem przyjmującym brązowe lub czarne zabarwienie. Cechą typową jest poszerzanie się tego pasma. Zmiany czerniakowe zajmują zazwyczaj ponad 2/3 szerokości płytki paznokciowej.
Należy mieć świadomość, że czerniak aparatu paznokciowego może występować również w postaci bezbarwnikowej, co istotnie utrudnia postawienie trafnej diagnozy. Taki czerniak wywodzi się zazwyczaj z łożyska paznokcia i ma postać guzka podpaznokciowego z towarzyszącą onycholizą, a więc oddzielaniem się płytki paznokciowej od łożyska.
Czerniak pod paznokciem: przyczyny nowotworu
Czerniak aparatu paznokciowego to schorzenie nowotworowe, które wynika z wystąpienia mutacji genetycznych i w konsekwencji niekontrolowanych podziałów melanocytów. W przeciwieństwie do klasycznego czerniaka, związek z narażeniem na promieniowanie ultrafioletowe (UV) jest zdecydowanie mniejszy. Nie ma również silnego związku z podłożem genetycznym. Niektóre prace podnoszą temat częstych urazów paznokci jako czynnik ryzyka rozwoju choroby, jednak korelacja ta również nie została potwierdzona w większych badaniach klinicznych.
>> Sprawdź: Sine paznokcie – co mogą oznaczać? Możliwe przyczyny
Czerniak podpaznokciowy: objawy
Ciekawym objawem związanym z czerniakiem aparatu paznokciowego jest objaw Hutchinsona. Jest to zajęcie przez zmiany skórne (brązowo-czarne plamy) skóry otaczającej płytkę paznokciową. Z czasem trwania choroby można także zaobserwować zniszczenie płytki paznokciowej i pojawienie się owrzodzeń (ran).
>> To może Cię zainteresować: Łamliwe, rozdwajające się i kruche paznokcie. Stan paznokci a zdrowie
Z czym można pomylić czerniaka paznokcia u nogi lub ręki?
Nie każda brązowa lub czarna zmiana zlokalizowana na płytce paznokciowej jest czerniakiem. Inne schorzenia i stany, z którymi należy różnicować czerniaka aparatu paznokciowego to przede wszystkim:
- krwiak podpaznokciowy – pojawia się często po urazach, u sportowców, jego cechą typową jest to, że zmiana przesuwa się ku górze wraz ze wzrostem paznokcia,
- melanonychia egzogenna – a więc zanieczyszczenie pochodzące z zewnątrz (palacze tytoniu, substancje chemiczne)
- melanonychia wrodzona – wrodzona zmiana barwnikowa, łagodna, częściej pojawia się u pacjentów z ciemną karnacją,
- grzybica paznokci – infekcje niektórymi gatunkami grzybów mogą powodować czarno-brązowe zabarwienie płytki paznokciowej,
- choroba Bowena – a więc stan przednowotworowy, który wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka kolczystokomórkowego,
- rak kolczystokomórkowy (SCC) – jest to najczęstszy nowotwór złośliwy aparatu paznokciowego.
Jak diagnozuje się czerniaka pod paznokciem?
Kluczowym badaniem jest badanie dermatoskopowe, a więc oglądanie zmiany w powiększeniu, pod dermatoskopem. Taka procedura nazywana jest onychoskopią. W przypadku czerniaka paznokcia obserwuje się takie cechy onychoskopowe jak:
- obecność nieregularnych linii o różnorodnych kolorach,
- obecność brązowych i/lub czarnych kropek,
- brązowo-czarny kolor tła.
- objaw mikro-Hutchinsona – a więc widoczne brązowe lub czarne zabarwienie skóry wokół paznokcia w onychoskopii, niewidoczne gołym okiem,
- obecność polimorficznych naczyń i mleczno-czerwonych obszarów.
Należy wyraźnie podkreślić, że na postawienie diagnozy pozwala dopiero badanie histopatologiczne usuniętej chirurgicznie zmiany.
Badania laboratoryjne w diagnostyce czerniaka podpaznokciowego
W diagnostyce czerniaka podpaznokciowego badania laboratoryjne mają znaczenie pomocnicze. Niezwykle istotne jest wspomniane już w poprzednim akapicie badanie histopatologiczne, ale również barwienia immunohistochemiczne, wykonywane w celu określenia pochodzenia komórek nowotworowych. Badania laboratoryjne, które mogą być zlecone pomocniczo w tym przypadku to:
- stężenie dehydrogenazy mleczanowej (LDH),
- marker S100B.
Oznaczenia te mogą wspomóc w ocenie rozległości procesu nowotworowego. Konieczne jest również wykonanie zleconych przez lekarza badań obrazowych, w tym tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego w celu oceny obecności przerzutów. Ponadto, diagnostyka może opierać się również o USG węzłów chłonnych i biopsję węzła wartowniczego.
>> Zobacz: Powiększone węzły chłonne (limfadenopatia) – przyczyny, diagnostyka
Jak leczy się czerniaka pod paznokciem?
Podstawą leczenia każdej postaci czerniaka, w tym postaci akralnej, jest radykalne, chirurgiczne usunięcie guza wraz z marginesem zdrowych tkanek. Przy lokalizacji paznokciowej może być konieczna amputacja części palca, na przykład paliczka dalszego. W leczeniu uzupełniającym zastosowanie znajduje immunoterapia, terapia celowana (na przykład z wykorzystaniem inhibitorów BRAF) i radioterapia. Dokładny schemat leczenia zależy od postaci klinicznej, stopnia zaawansowania nowotworu, ale również stanu ogólnego pacjenta.
Profilaktyka czerniaka pod paznokciem
Nie istnieją konkretne wytyczne związane z zapobieganiem rozwojowi czerniaka aparatu paznokciowego. Niezwykle ważną kwestią jest jednak konsultowanie z dermatologiem wszelkich nowych zmian znajdujących się nie tylko na skórze gładkiej, ale i w obrębie płytek paznokciowych. Warto pamiętać o wykonywaniu regularnej, corocznej dermatoskopii.
>> To ciekawe: Zielona bakteria na paznokciu – zakażenie Pseudomonas aeruginosa
Czerniak paznokcia: najczęstsze pytania (FAQ)
Czerniak aparatu paznokciowego wiąże się z wieloma obawami i rodzi wśród pacjentów liczne pytania. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze z nich.
Rokowanie zależy od stopnia zaawansowania choroby. Wczesna diagnoza zwiększa istotnie szansę na powodzenie terapii.
To zależy. W pewnych przypadkach przebieg choroby jest wielomiesięczny lub wieloletni – zmiana powoli się powiększa. Jednak w niektórych sytuacjach klinicznych zmiana powiększa się znacznie szybciej, a choroba ma agresywny przebieg z szybkim pojawieniem się przerzutów.
W pierwszym stadium choroby obserwuje się klasycznie wąski, brązowy lub czarny pasek biegnący wzdłuż płytki paznokciowej , a grubość guza nie przekracza 2 mm. W tym stadium nie odnotowuje się przerzutów i obecności dystrofii paznokcia czy owrzodzeń. Rozpoznanie czerniaka paznokcia w pierwszym stadium wiąże się z lepszym rokowaniem co do wyleczenia.
Podsumowując, czerniak aparatu paznokciowego to rzadkie, ale poważne schorzenie. Jego diagnostyką w pierwszym etapie zajmują się lekarze dermatolodzy. W tym procesie niezwykle pomocne jest badanie dermatoskopowe. Z tego powodu, każdą niepokojącą zmianę na płytce paznokciowej należy skonsultować z lekarzem.
Bibliografia
- A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
- M. Sobjanek i inni, Czerniak akralny — praktyczne wskazówki diagnostyczne, Forum Dermatologicum 2022, tom 8, nr 1, 17–29.
