Rak kolczystokomórkowy to drugi co do częstości nowotwór złośliwy skóry, który podobnie jak rak podstawnokomórkowy jest związany z narażeniem na promieniowanie ultrafioletowe, choć nie jest to jedyny czynnik ryzyka jego wystąpienia.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> Co to jest rak kolczystokomórkowy i czy może dawać przerzuty? >> Jak wygląda nowotwór kolczystokomórkowy i jakie może dawać objawy? >> Na czym polega diagnostyka raka kolczystokomórkowego? >> Jakie są metody leczenia raka kolczystokomórkowego? |
Spis treści:
- Rak kolczystokomórkowy skóry – co to za choroba?
- Przyczyny i czynniki ryzyka
- Objawy raka kolczystokomórkowego skóry
- Rodzaje raka kolczystokomórkowego
- Diagnostyka raka kolczystokomórkowego skóry
- Leczenie raka kolczystokomórkowego
- Rak kolczystokomórkowy – rokowania
- Rak kolczystokomórkowy: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
- Rak kolczystokomórkowy – podsumowanie najważniejszych informacji
Rak kolczystokomórkowy skóry – co to za choroba?
Rak kolczystokomórkowy (squamous cell carcinoma) to nowotwór złośliwy skóry, który wywodzi się z komórek warstwy kolczystej naskórka. Naskórek to najbardziej zewnętrzna warstwa skóry, która również jest zbudowana z kilku warstw, a jedną z nich jest wspomniana w poprzednim zdaniu warstwa kolczysta. Nowotwory złośliwe skóry, w tym rak kolczystokomórkowy są zazwyczaj oznaczane kodem C44 w klasyfikacji ICD-10.
Rak ten stanowi około 20% wszystkich nowotworów złośliwych skóry, jednak nie jest tak częsty jak rak podstawnokomórkowy (BCC). Szczyty zachorowań na SCC przypada na około 60. rok życia i istotnie częściej dotyczy mężczyzn.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Nowotworzenie w przebiegu raka kolczystokomórkowego wynika z mutacji genetycznych dotyczących komórek naskórka. Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia raka kolczystokomórkowego skóry to przede wszystkim:
- narażenie na promieniowanie ultrafioletowe – na przykład poprzez pracę na zewnątrz, korzystanie z solarium, częste opalanie się,
- niski fototyp skóry (fototyp I i II) – a więc jasna cera, niebieskie oczy, jasne lub rude włosy,
- przewlekłe stany zapalne skóry – na przykład wieloletni nieleczony liszaj płaski, przewlekłe owrzodzenia skóry,
- płeć męska,
- starszy wiek,
- ekspozycja (w tym na przykład zawodowa) na: węglowodory aromatyczne, arsen, czy też tytoń do żucia,
- ekspozycja na promieniowanie jonizujące,
- zakażenie onkogennymi wirusami HPV (wirus brodawczaka ludzkiego),
- stan po przeszczepie narządów – co jest związane z immunosupresją.
Objawy raka kolczystokomórkowego skóry
Rak kolczystokomórkowy ma typowo postać guzka lub owrzodzenia, a więc ranki pokrytej strupem. Taka zmiana często cechuje się zrogowaciałą powierzchnią i z czasem zwiększa swoje rozmiary. Początkowo zmiany o typie SCC są niewielkie, mają około 0,5-1 cm, jednak z czasem, jeśli nie są odpowiednio leczone – powiększają się i zajmują kolejne obszary i tkanki.
Warto wspomnieć, że pacjenci, u których diagnozuje się SCC podają niekiedy obecność mniej specyficznych objawów takich jak: drętwienie, mrowienie, parestezje w obrębie zmiany. Jest to związane z naciekaniem nowotworu złośliwego na zakończenia nerwowe, znajdujące się w skórze, czego konsekwencją są te nietypowe odczucia.
Rak kolczystokomórkowy lokalizuje się klasycznie na skórze eksponowanej na promieniowanie ultrafioletowe (UV), w tym:
- na skórze twarzy,
- na małżowinach usznych,
- na wardze dolnej,
- na grzbietach rąk,
- na owłosionej skórze głowy (szczególnie u mężczyzn).
Należy mieć jednak świadomość, że SCC może pojawić się także w mniej typowych lokalizacjach, w tym w okolicy moczowo-płciowej, na śluzówkach jamy ustnej, czy w obrębie aparatu paznokciowego.
Rodzaje raka kolczystokomórkowego
W dermatologii wyróżniamy dwie podstawowe odmiany raka kolczystokomórkowego, a mianowicie:
- postać brodawkującą – ten rodzaj raka kolczystokomórkowego cechuje się powolnym wzrostem i zazwyczaj nie daje przerzutów. Za jego główną przyczynę uznaje się infekcje spowodowane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Często lokalizuje się w okolicy narządów płciowych, ale i w jamie ustnej,
- postać wrzodziejącą – ma postać owrzodzenia, a więc drążącej rany i może wykazywać większą tendencję do naciekania tkanek, owrzodzenia te często cechują się obecnością wałowatego brzegu,
Diagnostyka raka kolczystokomórkowego skóry
W pierwszym kroku konieczna jest konsultacja dermatologiczna. Po ocenie makroskopowej skóry, lekarz dermatolog wykonuje dermatoskopię zmiany, a więc jej ocenę w powiększeniu, przy użyciu dermatoskopu. Klasyczne cechy dermatoskopowe raka kolczystokomórkowego to:
- bezstrukturalne, białe masy,
- obecność owrzodzenia, niekiedy nadżerek,
- naczynia polimorficzne oraz naczynia typu spinki do włosów,
- obecność białawych kół,
- rumieniowe podłoże.
Na podstawie uzyskanego obrazu dermatoskopowego lekarz może skierować pacjenta na konsultację chirurgiczną celem usunięcia zmiany. Usunięta chirurgicznie zmiana jest następnie badana histopatologicznie, co pozwala na ostateczne rozpoznanie raka kolczystokomórkowego.
W przypadku podejrzenia przerzutów i celem oceny głębokości naciekania komórek nowotworowych konieczne może być wykonanie badań obrazowych, w tym na przykład tomografii komputerowej (TK), czy rezonansu magnetycznego (MR).
Rak kolczystokomórkowy powinien być różnicowany z innymi schorzeniami dermatologicznymi w tym z:
- czerniakiem,
- rogowiakiem kolczystokomórkowym,
- ziarniniakiem naczyniowym,
- gruźlicą skóry,
- brodawką wirusową i brodawką łojotokową,
- rogowaceniem słonecznym,
- chorobą Bowena,
- mięsakiem Kaposiego,
- liszajem płaskim brodawkującym,
- przerzutami nowotworowi do skóry (z narządów wewnętrznych).
Leczenie raka kolczystokomórkowego
Metodą z wyboru jest usunięcie chirurgiczne zmiany z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. Jeżeli leczenie chirurgiczne jest przeciwwskazane lub pacjent nie wyraża na nie zgody, to wówczas można skorzystać z innych metod terapeutycznych, do których zalicza się:
- radioterapię,
- krioterapię,
- leczenie zewnętrzne – z wykorzystaniem takich substancji jak imikwimod i 5-fluorouracyl,
- terapia fotodynamiczna (PTD).
Radioterapia bywa również wykorzystywana jako leczenie uzupełniające po chirurgicznym usunięciu guza.
Rak kolczystokomórkowy – rokowania
Rak kolczystokomórkowy w większości przypadków wiąże się z dobrym rokowaniem. Choć nowotwór ten przerzutuje częściej, niż rak podstawnokomórkowy (BCC), to ryzyko przerzutów jest nadal niskie i wynosi około 3-5%. Rokowanie zależy jednak od zaawansowania choroby. Im wcześniej zostanie postawione rozpoznanie, tym większa szansa na skuteczność podjętej terapii.
Rak kolczystokomórkowy: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Rozpoznanie raka kolczystokomórkowego rodzi wśród pacjentów wiele wątpliwości i pytań. Poniżej odpowiedzi na najczęstsze z nich.
Rokowania co do wyleczenia są stosunkowo dobre. SCC może dawać przerzuty, jednak częstość ich występowania jest niska i wynosi około 3-5%. Należy zaznaczyć, że im wcześniej zostanie postawione rozpoznanie, tym większa szansa na powodzenie leczenia i zmniejszenie rozległości zabiegu chirurgicznego.
Rogowiak kolczystokomórkowy (keratoacanthoma), w przeciwieństwie do raka kolczystokomórkowego ma tendencję do samoistnego wycofywania się (regresji). Mimo tego, zmiana ta jest wskazaniem do usunięcie chirurgicznego, co wynika z faktu, że może imitować raka kolczystokomórkowego. Z tego powodu konieczna jest weryfikacja histopatologiczna.
Tak, rak kolczystokomórkowy jest nowotworem uleczalnym. Konieczne jest jednak usunięcie zmienionych nowotworowo tkanek. Im wcześniej zostanie podjęte odpowiednie leczenie, tym większa szansa na sukces terapeutyczny.
Tak, rak kolczystokomórkowy może dawać przerzuty choć jest to rzadkie – szansa na przerzutowanie wynosi około 3-5%.
Rak kolczystokomórkowy – podsumowanie najważniejszych informacji
Rak kolczystokomórkowy to drugi najczęstszy nowotwór złośliwy skóry. Rak ten może występować w postaci drążącej ranki, ale i brodawkowatego guzka. Jego występowanie jest silnie związane z przewlekłą ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe, ale również z immunosupresją i infekcjami spowodowanymi przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Warto podkreślić, że każda niepokojąca nas zmiana na skórze powinna zostać omówiona na konsultacji dermatologicznej.
Bibliografia
- S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022.
